സന്ധ്യാ വന്ദനം ചെയ്യുകയായിരുന്ന ബ്രഹ്മാവിന്റെ അരികിലെത്തി ഇന്ദ്രന് ഒരു ആവശ്യം പറഞ്ഞു. ഉത്തമനായ ഒരു യോദ്ധാവിനെ വേണം. ആവശ്യപ്പെട്ടതുപ്രകാരം ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ കൈക്കുടന്നയിലെ ജലത്തില് നിന്നും ഒരു യോദ്ധാവിനെ സൃഷ്ടിച്ചു. ഇതായിരുന്നു ചാലൂക്യരുടെ പൂര്വികന്. ഭൂമിയില് ഇവര് ഒരു സ്വര്ഗ്ഗമുണ്ടാക്കി. അതാണ് ബദാമി. 1400 വര്ഷത്തിലധികം പഴക്കമുള്ള ബദാമിയിലെ ചുവന്ന് തുടുത്ത കൂറ്റന് പാറതുരന്നുണ്ടാക്കിയ ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിനുള്ളില് നില്ക്കുമ്പോള് ചാലൂക്യരുടെ പടയോട്ടം കാതുകളില് ഇരമ്പുന്നു. കാലം ചിറകടിച്ച് പറന്നുപോയ ഗുഹാമുഖങ്ങളില് നിന്നും ആള് പെരുമാറ്റമറിഞ്ഞ് കടവാതിലുകളില് കൂട്ടത്തോടെ ചിതറി അകലുന്നു. കണ്ണാടി പോലെ മിനുസ്സമായ കല്പ്പടവുകള് കയറി ബദാമിയെ നൂറ്റാണ്ടുകള്ക്കിപ്പുറം സഞ്ചാരികള് തൊട്ടറിയുന്നു. ഈ ക്ഷേത്രം ഇതാ തൊട്ടു മുന്നില് വതിലുകളില്ലാതെ എല്ലാവര്ക്കുമായി തുറന്നിട്ടിരിക്കുന്നു.
ഹൂബ്ലിയില് നിന്നും നൂറു കിലോമീറ്ററലധികം പിന്നിട്ട് ബീജാപ്പൂര് ഹൈവേയിലൂടെയായിരുന്നു ബദാമിയിലേക്കുള്ള യാത്ര. പുതുക്കിയ പാതയിലെ ടോള്ബൂത്തുകള് പിന്നിട്ട് തിരക്കൊഴിഞ്ഞ റണ്വേയിലൂടെ ബഹുദൂരം. പിന്നെ ഇടത്തോട്ട് തിരിഞ്ഞ് ഗ്രാമത്തിന്റെ ഉള്ളറകളിലേക്ക്. കക്കിരിയും ചോളവുമെല്ലാം താലത്തിലാക്കി വില്പ്പന നടത്തുന്ന സ്ത്രീകളുടെ സംഘങ്ങള് മാത്രം ചില കവലകളിലുണ്ട്. തുറന്നു വെച്ച ചില പെട്ടികള്ക്കടകള്ക്ക് മുന്നില് ആള്ക്കൂട്ടം ഒന്നുമില്ല. വേനലിന്റെ ആലസ്യത്തില് ചെറിയ തണലുകളില് വണ്ടിക്കാളകള് വിശ്രമിക്കുന്നു. ഇവരെയെല്ലാം പിന്നിട്ട് ഒരു കുന്നിറങ്ങി വിശാലമായ ഗ്രാമത്തിലേക്ക് വാഹനമെത്തി. ദൂരെ നിന്നും നോക്കുമ്പോള് ഒരു ക്രിക്കറ്റ് മൈതാനവും അതിനെ അതിരിടുന്ന ഗാലറിയും പോലെ മലനിരകള്. പേരിനു പോലും വലിയ മരക്കൂട്ടങ്ങളും പച്ചപ്പും ഒന്നുമില്ലാത്ത ചുവന്ന ഭൂതലം. ദൂരക്കാഴ്ചയില് ഇങ്ങനെയാണ് ബദാമി. മദ്ധ്യ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പ്രബലമായ ചരിത്രം അടയാളപ്പെടുത്തിയ ചാലൂക്യരുടെ ആസ്ഥാനം. ഇന്ത്യയെന്ന വൈവിധ്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും പുരാതനമായ ഏടുകളിലൊന്നാണിത്.
Also Read
ബഗല്ക്കോട്ട് ജില്ലയിലെ കേവലം ഇരുപത്തിയഞ്ചായിരത്തോളം മാത്രം ഇന്നും ജനസംഖ്യയുള്ള ഗ്രാമങ്ങളാണ് ഇന്ന് ബദാമി എന്ന ഒറ്റപേരില് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഇടയ്ക്കിടെ ചേരികള്ക്ക് സമാനമായി തിങ്ങിപ്പാർക്കുന്ന ഗ്രാമീണര്. ഇവയ്ക്ക് അപ്പുറം വിശാലമായ കൃഷിയിടം മാത്രം. ചുറ്റിലും കോട്ടമതില് പോലുള്ള ചുവന്ന പാറയുടെ മുകളില് ദൂരെനിന്നും സൂഷ്മമായി നോക്കുമ്പോള് കല്ത്തൂണുകളുമായി ചില നിര്മിതികള് കാണാം. പ്രസിദ്ധമായ ചാലൂക്യരുടെ കോട്ട കൊത്തളങ്ങളുടെ ഇന്ന് ശേഷിക്കുന്ന അടയാളങ്ങളാണിത്. ചാലൂക്യര്, പല്ലവന്മാര്, രാഷ്ട്രകൂടര് ഇന്ത്യാ ചരിത്ര പുസ്തകത്തിലെ അധ്യായങ്ങള് ഓര്മ്മകളില് നിന്നും ഓടിയെത്തി. ബി.സി. 543 മുതല് 753 വരെ നിലനിന്നിരുന്ന ചാലൂക്യരാണ് ഈ ഗ്രാമം തങ്ങളുടെ ആസ്ഥാനമാക്കിയത്. കോട്ട കൊത്തളങ്ങളുടെ സുരക്ഷയ്ക്കായുള്ള ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ പ്രത്യേതകളായിരിക്കാം പുലികേശികളെ ഇങ്ങോട്ടേക്ക് ആകര്ഷിച്ചത്.
ഇടുങ്ങിയ വഴിയിലൂടെ ബദാമി അരികിലെത്താന് തുടങ്ങിയതോടെ ജനവാസ കേന്ദ്രങ്ങള് കൂടുതല് ഇടുങ്ങി. അഴുക്കുചാലുകളില് പന്നിക്കൂട്ടങ്ങള് ഇടതടവില്ലാതെ നീങ്ങുന്നു. ഒരു കാലത്ത് രാജകീയ പ്രൗഢിയോടെ തലയുയര്ത്തി നിന്നതും ഓരോ മണ്തരിയും രാജാധിപത്യത്തിന്റെ കഥപറഞ്ഞതുമായ നാടിന്റെ ആധുനികമുഖമാണിത്. വഴിയരികില് കണ്ടുമുട്ടിയ ചെറുതും വിസ്മയകരവുമായ ഒട്ടനവധി കല്ലമ്പലങ്ങളോട് ചേര്ന്നെല്ലാം വീടുകള് ഏച്ചുകെട്ടിയതും അപൂര്വമായ കാഴ്ചയായി. തകര്ന്നടിഞ്ഞുപോയ വീരസാമൃാജ്യത്തിനെ പുതിയ കാലം ഇങ്ങനെ പലരും വീതിച്ചെടുത്തിരിക്കുന്നു. 600 വര്ഷത്തോളം ഡെക്കാന് പീഠഭൂമി കൈയടക്കി വെച്ചിരുന്ന ചാലൂക്യ വംശത്തിന്റെ ഇന്നലെകളെ പതിയെ പതിയെ മായ്ച്ചുകളയുന്ന വിധത്തില് തദ്ദേശീയര് ഈ ഗ്രാമങ്ങളിലേക്ക് അനുദിനം കുടിയേറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്.
ചരിത്രത്തിലും ചുവന്ന കഥകളെഴുതിയ പുലികേശി ഒന്നാമന്റെ ബദാമി ദൂരെ നിന്നും കാഴ്ചയിൽ തെളിഞ്ഞു. ബദാം പോലെ ചുവന്നു തുടുത്ത രണ്ടുപാറകള്ക്കിടയില് ജനാലകള് പോലെ നാല് ഗുഹകള്. ഇതിനെ ബദാമി എന്നും വാതാപി എന്നും രണ്ടായി പില്ക്കാലം നാമകരണം ചെയ്തു. തുടര്ച്ചയായി കാഴ്ചകളെ മറയ്ക്കുന്ന വലിയ മതില് നിരകള്. അടുത്തുവരുന്തോറും ചുവപ്പിന് കാഠിന്യമേറി. പടിഞ്ഞാറേക്ക് മുഖം തിരിച്ചുനില്ക്കുന്ന ഗുഹാപര്വ്വങ്ങള്ക്ക് മുമ്പില് കനത്ത വേനലായതിനാല് സഞ്ചാരികള് വളരെ കുറവാണ്. പേരിന് തദ്ദേശീയരായ കുറച്ച് ടൂറിസ്റ്റുകളുണ്ട്. ചിതറിത്തെറിച്ച മറ്റ് സ്മാരകങ്ങള്ക്ക് വിഭിന്നമായി ബദാമിയുടെ മുന്വശം വളരെ വൃത്തിയായി പരിപാലിച്ചിരിക്കുന്നു. സഞ്ചാരികള്ക്കയി ഒരു ഒട്ടോസ്റ്റാന്ഡ് മാത്രം ഇവിടെയുണ്ട്. ചായക്കടകളെ ഷോപ്പിങ് കേന്ദ്രങ്ങളോ ഇല്ല. പുരാവസ്തുവകുപ്പിന്റെ കഠിന പ്രയത്നത്തിന്റെ ഫലമായാണ് തദ്ദേശീയരായവരില് നിന്നും ഈ പൈതൃക ഗുഹകളെ മോചിപ്പിച്ച് ചരിത്ര സ്മാരകത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കിയതെന്ന് ഇവിടുത്തെ സുരക്ഷാജീവനക്കാരന് പറയുന്നു.
കാലത്തിന്റെ ഗുഹാമുഖങ്ങള്
പ്രവേശന പാസ്സെടുത്ത് ആദ്യ ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് കാല്വെച്ചപ്പോള് തന്നെ 1400 ഓളം വര്ഷങ്ങളുടെ പഴക്കം ഹൃദയത്തില് തട്ടി. ശിവന്, വിഷ്ണു, ചാമുണ്ഡി, സൂര്യന്, കുബേരന്, പാര്വതി, ഗണപതി എന്നിവരായിരുന്നു ചാലൂക്യരുടെ ആരാധനാമൂര്ത്തികള്. ഈ ഗുഹാപര്വ്വങ്ങള് ഇത് സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു. വിവിധ കാലഘട്ടങ്ങളില് നിര്മ്മിക്കപ്പെട്ടവയാണിത്. ബുദ്ധ, ജൈന, വൈഷ്ണവ, ശൈവ പാരമ്പര്യങ്ങളാണ് ഇവിടെയുള്ള നാല് ഗുഹകളില് അടയാളപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്. നാല്പ്പത് പടവുകള് കയറി വേണം ഒന്നാം ഗുഹയിലെത്താന്. ശിലാ പര്വതത്തെ തുരന്നുണ്ടാക്കിയില് കൊത്തുപണികളോടുകൂടിയ അനേകം തൂണുകള്. മൂന്ന് കല്ഭിത്തിയിലും മുകളിലുമെല്ലാം ചിത്രപണികളുണ്ട്. ചരിത്രം ഇന്നും വിസ്മയത്തോടെ നോക്കിനില്ക്കുന്ന പതിനെട്ട് കൈകളുള്ള നൃത്തം ചെയ്യുന്ന നടരാജ കല്രൂപം കാലത്തെ തോല്പ്പിക്കുന്നു. ശിവ പാര്വ്വതിമാരുടെ ആരാധനാ ക്ഷേത്രമാണിത്. കാലങ്ങളെടുത്ത് ചാലൂക്യര് നിര്മ്മിച്ച ഒന്നാം ഗുഹാ ക്ഷേത്രവും ഇതുതന്നെയാണ്. വെട്ടിയെടുത്ത ശിലാപാളികള്ക്കിടയില് ഘോരവര്ഷങ്ങളെയും കടന്ന് പുതിയ കാലത്തെ പുണരുന്ന ഏറ്റവും അപൂര്വമായ കാഴ്ചകള്. തണുപ്പും ഇരുട്ടും തളം കെട്ടിനില്ക്കുന്ന മണ്ഢപം.
വടക്കോട്ട് പടവുകള് കയറിയാണ് രണ്ടാം ഗുഹാമുഖത്തേക്കുള്ള യാത്ര. സാന്ഡ് സ്റ്റോണ് ഹില് എന്നാണിവിടം അറിയപ്പെടുന്നത്. അടര്ന്ന് മാറിയ രണ്ടു ശിലാനിരകള്ക്ക് നടുവിലൂടെയാണ് ഇവിടേക്ക് പടവുകളുള്ളത്. വിഷ്ണുവാണ് ഈ ഗുഹയിലുള്ള ആരാധനാമൂര്ത്തി. ഒരു കാല് നിലത്തൂന്നി മറ്റൊരു കാല് ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയര്ത്തി നൃത്തം ചെയ്യുന്ന ഉയരം കുറഞ്ഞ വിഷ്ണവുവിന്റെ രൂപവും അനേകം മറ്റും കൊത്തുപണികളും ഇവിടെ കാണാം. വരാഹമായും മത്സ്യാവതാരമായും വിഷ്ണു ഇവിടെ നിറഞ്ഞു നില്ക്കുന്നു. അതിനും മുകളില് എഴുപതടി നീളത്തിലാണ് മൂന്നാം ഗുഹാക്ഷേത്രമുള്ളത്. എ.ഡി.578 കാലഘട്ടത്തിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം നിര്മ്മിച്ചതെന്നാണ് ചരിത്ര ഗവേഷകരുടെ കണ്ടെത്തല്. നരസിംഹമൂര്ത്തിയുടെ ഉഗ്രരൂപം ഇവിടെയുണ്ട്. ആറാം നൂറ്റാണ്ടിലെ വേഷഭൂഷാദികള് ഇവിടെ കല്ലില് കൊത്തിയിട്ടുണ്ട്. നാഗകുട ചൂടിയ വിഷ്ണുരൂപവും ഇവിടെയുണ്ട്. കല്ത്തൂണുകളെല്ലാം പുരാണങ്ങളിലെ ഒരോ കഥകള് പറയുന്നു.
ഏറ്റവും ഉയരത്തിലുള്ള നാലാമത്തെ ഗുഹയാണ് ജൈനമതത്തെ നെഞ്ചിലേറ്റുന്നത്. മഹാവീരനാണ് ഇവിടുത്തെ ആരാധനാ മൂര്ത്തികളിലൊന്ന്. പത്മാവദി തുടങ്ങിയ തീര്ത്ഥങ്കരന്മാരെയും ഇവിടെ ശിലയില് കൊത്തിയിട്ടുണ്ട്. ബാഹുബലിയുടെ 8 അടി ഉയരമുള്ള വലിയ രൂപമാണ് ഏറ്റവും വിസ്മയകരം. ഇന്ത്യന് നാഗരികതയിലൂന്നിയ ദക്ഷിണേന്ത്യന് ദ്രാവിഡ ശൈലിയിലാണ് ഈ ഗുഹാ ക്ഷേത്രങ്ങളുടെയെല്ലാം നിര്മ്മിതി. ചുവര്ചിത്രകലയിലെ പഴക്കമേറിയ പരീക്ഷണങ്ങളും ഇവിടെ നിരീക്ഷിക്കാം. ഭാരതീയ വാസ്തു ശില്പ്പകലയിലേക്ക് ചാലൂക്യരുടെ സംഭാവനയാണിതെല്ലാം.
പാപനാശിനി അഗസ്ത്യതീര്ത്ഥം
നാല് ഗുഹകള്ക്കും മീതെ പാറനിരപ്പില് ചാലൂക്യരുടെ കോട്ടയുണ്ട്. ഇവിടെ നിന്നുള്ള ബദാമി കഴ്ചകള് ആരെയും കൊതിപ്പിക്കും. അപകടകരമായ ഇതിനു മുകളിലേക്കുള്ള വഴികള് ഇപ്പോള് സുരക്ഷയുടെ ഭാഗമായി അടച്ചിരിക്കുകയാണ്. നാലാം ഗുഹയുടെ മുന്നിലുള്ള ഇരിപ്പിടങ്ങളില് നിന്നു തന്നെ ബദാമിയുടെ വിദൂര കാഴ്ചകള് മനോഹരമാണ്. അഭിമുഖമായുള്ള ശിലാപര്വ്വതങ്ങള്ക്ക് നടുവില് വന് വിസ്തൃതിയുള്ള കുളം വേനലിലും നിറഞ്ഞുനില്ക്കുന്നു. അഗസ്ത്യതീര്ത്ഥമാണിത്. ചാലൂക്യരുടെ പാപനാശിനി. പിന്നീട് ബദാമിയുടെയും. ഇവിടെ പുണ്യസ്നാനം ചെയ്താല് കുഷ്ഠരോഗം പോലും മാറുമെന്നാണ് ഐതീഹ്യം. യുഗങ്ങള് കഴിഞ്ഞിട്ടും ഇവിടെ പുണ്യസ്നാനത്തിനായി ഒട്ടേറെപേര് എത്തുന്നുണ്ട്. ഇതിന്റെ തീരത്തായി അനേകം ചെറിയ ക്ഷേത്രങ്ങളെയും കാണാം. ഹനുമാന് ക്ഷേത്രത്തില് ഇപ്പോഴും നിത്യപൂജകള് നടക്കുന്നതായും പ്രദേശവാസികള് പറയുന്നു. അഗസ്ത്യ തീര്ത്ഥത്തിന് തൊട്ടരികിലായി ഇൻഡോ- ഇസ്ലാമിക് വാസ്തുശിൽപ ശൈലിയിലുള്ള ചുവന്ന മിനാരമുള്ള ഒരു സ്മാരകവും കാണാം. ടിപ്പു സുല്ത്താന്റെ കാലത്തുള്ള ശവകുടീരമാണിത്. സൂഫി വര്യന്മാരുടെ ഖബറുകളും ഇവിടെയുണ്ട്.
കന്നഡ ഭാഷയിലെ കാര്ഷിക സംസ്കൃതിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ചല്കി എന്ന വാക്കില് നിന്നുമാണ് ചാലൂക്യ എന്ന വാക്കുണ്ടായതെന്ന് വിക്കിപീഡിയ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. എന്തു തന്നെയായാലും കോട്ടയ്ക്ക് മുന്നിലുള്ള നോക്കെത്താ ദൂരത്തുള്ള കൃഷിഭൂമികള് ചാലൂകര്യുടെ സമ്പത്തായും കരുതണം.
ശിലയിലെഴുതിയ ചരിത്രം
പുലികേശി രണ്ടാമനായിരുന്നു ചാലൂക്യരാജവംശത്തിലെ പ്രബലന്. ഡക്കാനില് സാമൃാജ്യം ഇദ്ദേഹം വിശാലമാക്കി. ഒട്ടേറെ ഇടങ്ങളിലേക്ക് കൈകള് നീട്ടിയ പുലികേശി രാജവംശം പടപൊരുതിയും പിടിച്ചുനിന്നും നേടിയതാണിതെല്ലാം. ചൈനീസ് സഞ്ചാരിയായിരുന്ന ഹുയാന്സാങ്ങ് പുലികേശി രണ്ടാമന്റെ രാജ്യം സന്ദര്ശിച്ചതായും ചരിത്രം പറയുന്നു. പുലികേശി രണ്ടാമന്റെ മരണത്തിനുശേഷം പല്ലവന്മാര് പകരം വീട്ടി തുടങ്ങി. പതിമൂന്ന് വര്ഷത്തോളം ഇവരുടെ കൈകളിലായിരുന്നു ഇതെല്ലാം. പിന്നീട് വിക്രമാദിത്യത്തിന്റെ കാലത്താണ് പുലികേശികള് ഉയര്ന്നു വന്നത്. അവസാന ബദാമിചാലൂക്യ രാജാവായ കീര്ത്തിവര്മ്മ രണ്ടാമന്രെ പതനത്തിനുശേഷം ദന്തി ദര്ഗ്ഗ രാഷ്ട്രകൂട വംശത്തിന് അടിത്തറയിടുകയായിരുന്നു. പത്താം നൂറ്റാണ്ടില് പടിഞ്ഞാറന് ചാലൂക്യര് വീണ്ടും അധികാരം സ്ഥാപിച്ചെങ്കിലും ബദാമിയില് നിന്നും അകന്ന് ബാസവകല്യാണ് തലസ്ഥാമാക്കി മാറ്റുകയായിരുന്നു.
ഇത്രയും വലിയ മദ്ധ്യ ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രം പേറുമ്പോഴും ബദാമിക്ക് ഗ്രാമീണരര്ക്കിടയില് യാതൊരു ചലനവും ഉണ്ടാക്കിയിരുന്നില്ല. അവസാന രാജഭരണവും അടര്ന്നുപോയപ്പോഴും ഏറെക്കാലം ബദാമി അനാഥമായി കിടന്നു. കോട്ടക്കൊത്തളങ്ങളിലെ പവിഴവും രത്നവുമെല്ലാം പടവെട്ടിയ രാജാക്കന്മാര് എവിടെക്കെല്ലാമോ കടത്തിക്കൊണ്ടുപോയി. പ്രതീക്ഷയുടെ ഒരു തിരിളുകളുമില്ലാതെ എത്രയോ കാലം മരുഭൂമി കണക്കെയായിരുന്നു ഈ ഗ്രാമങ്ങളുടെയെല്ലാം കിടപ്പ്. ഗ്രാമീണര് ഈ ഗുഹകള് കൈയ്യേറി താമസമുറപ്പിച്ചതും പിന്നെയൊരു ചരിത്രമായി. പുരാവസ്തു മന്ത്രാലയം ഇവരോടെല്ലാം പടവെട്ടിയാണ് ഈ ഗുഹകളില് പലതിനെയും തിരികെപിടിച്ചത്. കാലങ്ങള് കഴിഞ്ഞു ബദാമിക്ക് ഇപ്പോള് പുതിയ മുഖം കൈവന്നിരിക്കുന്നു. മിക്ക ഗ്രാമീണര്ക്കും സര്ക്കാര് ധനസഹായം നല്കി കോളനികള് സ്ഥാപിച്ചു നല്കിയിട്ടുണ്ട്. ടൂറിസ്റ്റുകള് വരാന് തുടങ്ങിയതോടെ സ്റ്റാര് ഹോട്ടലുകളും ഇപ്പോള് അല്പ്പം ദൂരെയായി ഉയര്ന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ചുവന്ന പാറകള്ക്കിയിലൂടെ നോക്കിയാല് തീപ്പെട്ടിക്കൂടുകള് പോലും കെട്ടിടങ്ങള് അങ്ങകലെ മുളച്ചു പൊന്തുന്നു. വരും കാലം ബദാമിക്ക് കൂടുതല് പ്രതീക്ഷ നല്കുന്നു. വിനോദ സഞ്ചാരം ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങളെ തൊടുമ്പോള് ഇതെല്ലാം ഗ്രാമീണരര്ക്ക് എങ്ങിനെ പ്രയോജനപ്പെടുത്താം എന്നത് മാത്രമാണ് തദ്ദേശീയരുടെ ചോദ്യം.
ദക്ഷിണേന്ത്യയുടെ എല്ലോറ എന്ന് വിശേഷിക്കപ്പെടുന്ന ബദാമി ബെംഗളൂരു നഗരത്തില് നിന്നും 541 കിലോ മീറ്റര് അകലെയാണ്. എളുപ്പത്തില് എത്താന് കഴിയാത്ത ഒരിടമായതിനാല് തയ്യാറെടുപ്പുകള് ഇതിനായി മത്രം വേണ്ടിവരും. ഒരിക്കലെങ്കിലും കണ്ടിരിക്കേണ്ട ഈ ചരിത്രസ്മാരകങ്ങള് വൈവിധ്യത്തിന്റെ കലവറയാണ്. ഭാരതീയ ഭരണതന്ത്രത്തിന്റെയു നാട്ടുരാജാക്കന്മാരുടെയും ഇനിയും പുറം ലോകമറിയാത്ത എത്രയോ സംഭവങ്ങള്ക്ക് സാക്ഷ്യമായി ബദാമി ഗുഹകളും കാലത്തെ പിന്നിലാക്കുന്നു. ഇതിനൊപ്പം ഗ്രാമങ്ങള് ചേര്ത്തു വരയ്ക്കുന്ന പുതിയ ചിത്രങ്ങള് കൂടിയാകുമ്പോള് ഇതെല്ലാം പുതുമകള് തേടുന്ന യാത്രികര്ക്ക് ഒരു കരുതലാകും. ബദാമിയുടെ അവസാന കവാടവും പിന്നിടുമ്പോള് ഇരുണ്ട ഗ്രാമങ്ങളിലെ കൈവിളക്കുകള് വീട്ടിലേക്കുള്ള വഴികാട്ടുന്നു.
Content Highlights: Badami cave temples karnataka travel destination
Published: 02 Jun 2024, 03:00 pm IST
Related Topics
Disclaimer: Kindly avoid objectionable, derogatory, unlawful and lewd comments, while responding to reports. Such comments are punishable under cyber laws. Please keep away from personal attacks. The opinions expressed here are the personal opinions of readers and not that of Mathrubhumi.
Most Commented