തെളിഞ്ഞുകാണുന്ന ജീർണതകൾ; ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യത്തിൽ തകർന്നുപോയ ഇടതുപക്ഷം

ഒരുകാലത്ത് ബംഗാൾ-കേരള മോഡലുകളിലൂടെ ദേശീയശ്രദ്ധ നേടിയ ഇന്ത്യൻ ഇടതുപക്ഷം, പ്രത്യേകിച്ച് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടികൾ ഇന്ന് ഗുരുതരമായ തകർച്ചയുടെ വക്കിലാണ്. ബി.ജെ.പിയുടെ ഉയർച്ച മാത്രമല്ല ഈ പതനത്തിന് കാരണം. ഉൾപ്പാർട്ടി ജനാധിപത്യത്തിന്റെ അഭാവം മുതലുള്ള ഗുരുതരമായ കാരണങ്ങൾ ഇതിന് പിന്നിലുണ്ട്. എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇന്ത്യൻ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതിൽ ഇടതുപക്ഷം പരാജയപ്പെട്ടത്? രജീഷ് പി. രഘുനാഥ് എഴുതുന്ന ലേഖനത്തിന്റെ മൂന്നാം ഭാഗം.

തകർച്ചയ്ക്ക് വളമിട്ട ആഭ്യന്തരഘടകങ്ങൾ

ഇന്ത്യൻ ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ, പ്രത്യേകിച്ച് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടികളുടെ തകർച്ചയിൽ ഏറ്റവും നിർണായകമായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്ന രണ്ട് ആഭ്യന്തര ഘടകങ്ങളാണ് ഉൾപ്പാർട്ടി പ്രശ്നങ്ങളും സ്വത്വപ്രതിസന്ധികളും. പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ കടുപ്പവും അച്ചടക്കവും അവകാശപ്പെടുന്ന പ്രസ്ഥാനത്തിനുള്ളിൽ സംഭവിച്ച ഈ ആഭ്യന്തര ജീർണതകൾ ഇന്നു വളരെ വ്യക്തമായി തെളിഞ്ഞുകാണുകയാണ്. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടികളുടെ അടിത്തറ 'ജനാധിപത്യ കേന്ദ്രീകരണം' എന്ന തത്വമാണ് പാർട്ടിക്ക് ഉള്ളിൽ ജനാധിപത്യപരമായ ചർച്ചകളും. എന്നാൽ, തീരുമാനമെടുത്തു കഴിഞ്ഞാൽ അത് നടപ്പാക്കുന്നതിൽ കേന്ദ്രീകൃതമായ അച്ചടക്കവും വേണമെന്നാണ് ഈ തത്വം പറയുന്നത്. പ്രായോഗിക തലത്തിൽ ഇത് പലപ്പോഴും ഉൾപ്പാർട്ടി ജനാധിപത്യം ഇല്ലാതാക്കാനും സ്വേച്ഛാധിപത്യപരമായ ശൈലി രൂപപ്പെടാനും കാരണമായി. പാർട്ടി നേതൃത്വത്തിന്റെ നയങ്ങളെയോ തെറ്റായ പ്രവണതകളെയോ താഴേത്തട്ടിലുള്ള സഖാക്കൾക്ക് വിമർശിക്കാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം ഇല്ലാതായി. നേതൃത്വത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നവർ പാർട്ടിക്ക് പുറത്താക്കപ്പെടുകയോ പാർശ്വവത്കരിക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തു. ഇത് നേതാക്കളും അണികളും തമ്മിലുള്ള ജനാധിപത്യപരമായ ആശയവിനിമയം ഇല്ലാതാക്കി.

ദീർഘകാലം ഭരണത്തിലിരുന്ന ബംഗാളിലും നിലവിൽ കേരളത്തിലും ഉൾപ്പാർട്ടി ചർച്ചകളിൽ ഉയർന്നുവന്ന പ്രധാന പ്രശ്നം നേതാക്കളുടെ 'ബ്യൂറോക്രാറ്റിക്' ശൈലിയാണ്. താഴേത്തട്ടിലുള്ള ജനങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങളോട് പാർട്ടി ഭാരവാഹികൾ കാണിച്ച അലംഭാവവും ധിക്കാരവും ജനങ്ങളെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടികളിൽനിന്ന് വലിയ തോതിൽ അകറ്റി. പാർട്ടിക്കുള്ളിലെ വ്യക്തികേന്ദ്രീകൃതമായ ഗ്രൂപ്പിസവും വിഭാഗീയതയും പല സംസ്ഥാനങ്ങളിലും പാർട്ടിയുടെ അടിത്തറ ഇളക്കി. പ്രായമായ നേതാക്കൾ പാർലമെന്ററി പദവികളിലും പാർട്ടി കമ്മിറ്റികളിലും കടിച്ചുതൂങ്ങി കിടക്കുമ്പോൾ, സമർത്ഥരായ യുവനേതൃത്വത്തിന് മുന്നോട്ടുവരാൻ അവസരം ലഭിച്ചില്ല. ഇത് മാറുന്ന ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യങ്ങളെ ഡിജിറ്റലായി നേരിടുന്നതിൽ പാർട്ടിയെ പരാജയപ്പെടുത്തി.

ഇന്ത്യൻ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയാത്തതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് വലിയ പ്രത്യയശാസ്ത്രപരവും പ്രായോഗികവുമായ സ്വത്വപ്രതിസന്ധിയാണ് ഇന്ന് ഇടതുപക്ഷം നേരിടുന്നത്. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടികൾ രൂപം കൊണ്ട യൂറോപ്യൻ, അല്ലെങ്കിൽ റഷ്യൻ സാഹചര്യങ്ങളിൽനിന്ന് തികച്ചും വ്യത്യസ്തമാണ് ഇന്ത്യയിലെ സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥ. ഇന്ത്യയിൽ 'വർഗ്ഗം' പോലെ തന്നെ അല്ലെങ്കിൽ അതിനേക്കാൾ ശക്തമാണ് 'ജാതി'. എന്നാൽ, ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യത്തിലെ ജാതി സമവാക്യങ്ങളെയും സ്വത്വരാഷ്ട്രീയത്തെയും ഉൾക്കൊള്ളാൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സിദ്ധാന്തങ്ങൾക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. ദളിത്, ആദിവാസി, ഒ.ബി.സി വിഭാഗങ്ങൾ തങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങൾക്കായി സ്വന്തം പാർട്ടികൾ (ബി.എസ്.പി., ആർ.ജെ.ഡി., എസ്.പി.) രൂപീകരിച്ചപ്പോൾ, അവരെ ആകർഷിക്കാൻ ഇടതുപക്ഷത്തിന് സാധിച്ചില്ല. പാർട്ടിയുടെ ഉയർന്ന നേതൃത്വങ്ങളിൽ ഇന്നും പിന്നാക്ക-ദളിത് വിഭാഗങ്ങൾക്ക് കൃത്യമായ പ്രാതിനിധ്യമില്ല എന്നതും ഈ സ്വത്വപ്രതിസന്ധിക്ക് ആക്കം കൂട്ടുന്നു.

ബി.ജെ.പിയുടെ തീവ്ര ദേശീയതയ്ക്കും സാംസ്‌കാരിക സ്വത്വരാഷ്ട്രീയത്തിനും മുന്നിൽ തങ്ങളുടെ 'ദേശീയബോധം' എന്താണെന്ന് വോട്ടർമാരെ ബോധ്യപ്പെടുത്താൻ ഇടതുപക്ഷത്തിന് കഴിയുന്നില്ല. പലപ്പോഴും പാർട്ടിയുടെ അന്തർദേശീയ നിലപാടുകൾ (ആഗോള വിഷയങ്ങളിലെ ഇടപെടലുകൾ) സാധാരണ ഇന്ത്യൻ വോട്ടർമാർക്ക് മനസ്സിലാകാത്തതും അവരിൽനിന്ന് അകലം പാലിക്കാൻ ഇടയാക്കുന്നതുമാണ്. പ്രതിപക്ഷത്തിരിക്കുമ്പോൾ കോർപ്പറേറ്റുവൽക്കരണത്തിനും ആഗോളവൽക്കരണത്തിനും എതിരെ സമരം ചെയ്യുകയും അധികാരത്തിൽ വരുമ്പോൾ വികസനത്തിന് വേണ്ടി അതേ മൂലധന ശക്തികളെയും സ്വകാര്യ പങ്കാളിത്തത്തെയും ആശ്രയിക്കുകയും ചെയ്യേണ്ടി വരുന്നത് വലിയൊരു സ്വത്വപ്രതിസന്ധിയാണ് ഉണ്ടാക്കുന്നത്.

വലതുപക്ഷ പാർട്ടികളിൽനിന്ന് എങ്ങനെ വ്യത്യസ്തരാകുന്നു എന്ന് സ്വന്തം അണികളോട് വിശദീകരിക്കാൻ പോലും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതൃത്വത്തിന് കഴിയാതെ വരുന്നു. പരമ്പരാഗത വോട്ടുബാങ്കുകൾ തകർന്നപ്പോൾ ന്യൂനപക്ഷ വോട്ടുകളിൽ മാത്രം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത് പാർട്ടിയുടെ 'മതനിരപേക്ഷ' സ്വത്വത്തിന് കോട്ടം തട്ടിക്കുന്നതായി വലിയൊരു വിഭാഗം ജനങ്ങൾ വിലയിരുത്തുന്നു. ഇത് ഭൂരിപക്ഷ വോട്ടർമാർ വലിയ തോതിൽ ബി.ജെ.പിയിലേക്ക് മാറാൻ കാരണമായി. ഉൾപ്പാർട്ടി ജനാധിപത്യത്തിന്റെ അഭാവം മൂലം പാർട്ടി ഒരു അടഞ്ഞ സംവിധാനമായി മാറുകയും ഇന്ത്യൻ സാമൂഹിക യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളായ ജാതിയെയും സ്വത്വങ്ങളെയും അഭിസംബോധന ചെയ്യാൻ കഴിയാതെ പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ അകപ്പെടുകയും ചെയ്തതാണ് ഇന്ത്യൻ ഇടതുപക്ഷത്തെ ഇന്നത്തെ വലിയ പതനത്തിലേക്ക് നയിച്ച ഏറ്റവും വലിയ ആഭ്യന്തര കാരണങ്ങൾ.

ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നതും വിമർശിക്കപ്പെടുന്നതുമായ ഒരു വിഷയമാണ് 'ഇടതുപക്ഷം ഇന്ത്യൻ ദേശീയതയെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ തയ്യാറായില്ല' എന്ന വാദം. ഇതിന് അനുകൂലമായും പ്രതികൂലമായും ശക്തമായ യുക്തികളും ചരിത്രവസ്തുതകളും നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. ക്വിറ്റ് ഇന്ത്യ സമരത്തോടുള്ള സമീപനമാണ് ഇതിൽ ഒരുവാദം. രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധ കാലത്ത് സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ (റഷ്യ) ബ്രിട്ടന്റെ സഖ്യകക്ഷിയായതോടെ, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ ബ്രിട്ടീഷ് വിരുദ്ധ നിലപാടിൽനിന്ന് മാറി യുദ്ധത്തെ പിന്തുണച്ചു. ഇതിനാൽ 1942-ൽ ഗാന്ധിജിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ നടന്ന 'ക്വിറ്റ് ഇന്ത്യ' സമരത്തിൽനിന്ന് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ വിട്ടുനിന്നു. ഇത് വലിയ രീതിയിൽ അവർക്ക് 'ദേശവിരുദ്ധർ' എന്ന ലേബൽ വീഴാൻ കാരണമായി.

1947 ആഗസ്റ്റ് 15-ന് ഇന്ത്യക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിച്ചപ്പോൾ അത് യഥാർത്ഥ സ്വാതന്ത്ര്യമല്ലെന്നും ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യത്വവുമായി ഇന്ത്യൻ മുതലാളിമാർ ഉണ്ടാക്കിയ ഒത്തുതീർപ്പാണെന്നും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി വാദിച്ചു. 'ഈ സ്വാതന്ത്ര്യം വ്യാജമാണ്' (യെ ആസാദി ഝൂഠി ഹേ) എന്ന മുദ്രാവാക്യമുയർത്തി അവർ സമര രംഗത്തിറങ്ങി. ഇത് ഇന്ത്യൻ ജനതയുടെ പൊതുവായ ദേശീയവികാരത്തിന് വിരുദ്ധമായിരുന്നു. ഇന്ത്യയും ചൈനയും തമ്മിൽ 1962-ൽ യുദ്ധമുണ്ടായപ്പോൾ, സോഷ്യലിസ്റ്റ് രാജ്യമായ ചൈനയെ പരസ്യമായി തള്ളിപ്പറയാൻ സി.പി.ഐയിലെ ഒരു വിഭാഗം നേതാക്കൾ തയ്യാറായില്ല. 'ചൈനയുടേത് അധിനിവേശമല്ല' എന്ന രീതിയിലുള്ള ചില നേതാക്കളുടെ പ്രസ്താവനകൾ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർക്ക് ചൈനയോടാണ് കൂടുതൽ കൂറെന്ന ആരോപണത്തിന് ആക്കം കൂട്ടി.

ഈ പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ തർക്കമാണ് പിന്നീട് 1964-ൽ പാർട്ടി പിളരാൻ കാരണമായത്. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രത്യയശാസ്ത്രം അടിസ്ഥാനപരമായി അതിരുകളില്ലാത്ത ലോക തൊഴിലാളി വർഗ്ഗ ഐക്യത്തിലാണ് വിശ്വസിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ അവർ ഇന്ത്യൻ ദേശീയതയ്ക്ക് പുറമെയുള്ള ആഗോള രാഷ്ട്രീയ വിഷയങ്ങൾക്ക് (ക്യൂബ, വിയറ്റ്നാം, പലസ്തീൻ മുതലായവ) വലിയ പ്രാധാന്യം നൽകി. ഇത് സാധാരണ ഇന്ത്യൻ വോട്ടർമാർക്ക് പാർട്ടിയോട്  സാംസ്‌കാരിക അകലം ഉണ്ടാക്കാൻ ഇടയാക്കി. ഇടതുപക്ഷ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ ഈ വിമർശനങ്ങളെ ശക്തമായി നിഷേധിച്ചിട്ടുണ്ട്. തങ്ങൾ ഇന്ത്യൻ ദേശീയതയെ തള്ളിക്കളഞ്ഞിട്ടില്ലെന്നും മറിച്ച്, തങ്ങൾ മുന്നോട്ട് വെച്ചത് വിദ്വേഷമില്ലാത്ത, ഉൾക്കൊള്ളലിന്റെ ദേശീയതയാണെന്നുമായിരുന്നു അവരുടെ വാദം.

സ്വാതന്ത്ര്യസമര കാലത്ത് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ നടത്തിയ പോരാട്ടങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും സാമ്രാജ്യത്വ വിരുദ്ധവും ദേശീയബോധത്തിൽ അധിഷ്ഠിതവുമായിരുന്നു. ഭഗത് സിങ്‌ ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിപ്ലവകാരികൾ സോഷ്യലിസ്റ്റ് ആശയങ്ങളാൽ സ്വാധീനിക്കപ്പെട്ടവരായിരുന്നു. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതാക്കൾ വർഷങ്ങളോളം ബ്രിട്ടീഷ് തടവറകളിൽ കിടന്നിട്ടുണ്ട്. കോൺഗ്രസ് പോലും ഇന്ത്യക്ക് 'ഡൊമിനിയൻ പദവി' (ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിന് കീഴിലുള്ള സ്വയംഭരണം) മതിയെന്ന് ചിന്തിച്ചിരുന്ന കാലത്ത്, 1921-ലെ അഹമ്മദാബാദ് കോൺഗ്രസ് സമ്മേളനത്തിൽ ഇന്ത്യക്ക് 'പൂർണ്ണ സ്വാതന്ത്ര്യം'വേണമെന്ന് ആദ്യമായി പ്രമേയം അവതരിപ്പിച്ചത് ഹസ്രത് മോഹാനി, എം.എൻ. റോയ് എന്നീ ഇടതുപക്ഷ ചിന്താഗതിക്കാരായിരുന്നു.

സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ശേഷവും ഇന്ത്യയിൽ ലയിക്കാൻ വിസമ്മതിച്ച ഹൈദരാബാദ് നൈസാമിനെതിരെയും (തെലങ്കാന സമരം), തിരുവിതാംകൂർ ദിവാനെതിരെയും (പുന്നപ്ര-വയലാർ സമരം) സായുധ പോരാട്ടങ്ങൾ നടത്തി ആ പ്രദേശങ്ങളെ ഇന്ത്യൻ യൂണിയന്റെ ഭാഗമാക്കാൻ നിർണ്ണായക പങ്ക് വഹിച്ചത് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാരാണ്. സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര ഇന്ത്യയിൽ പാർലമെന്ററി ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ഭാഗമായി മാറിക്കൊണ്ട്, ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന ഉയർത്തിപ്പിടിക്കുന്ന മതേതരത്വവും വൈവിധ്യവും സംരക്ഷിക്കാനാണ് ഇടതുപക്ഷം ശ്രമിച്ചത്. രാജ്യത്തെ ദരിദ്രരും കർഷകരും തൊഴിലാളികളും അടങ്ങുന്ന ഭൂരിപക്ഷ ജനവിഭാഗത്തിന് സാമ്പത്തിക സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിക്കുമ്പോൾ മാത്രമേ 'ദേശീയത' പൂർണ്ണമാകൂ എന്നാണ് അവരുടെ നിലപാട്.

ഇന്ന് ബി.ജെ.പി ഉയർത്തുന്ന 'സാംസ്‌കാരിക ദേശീയതയ്ക്കും' കോൺഗ്രസ് ഉയർത്തുന്ന 'ദേശീയ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ പാരമ്പര്യത്തിനും' മുന്നിൽ തങ്ങളുടെ ദേശീയ സങ്കല്പം എന്താണെന്ന് വോട്ടർമാരെ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നതിൽ ഇടതുപക്ഷം വലിയ സ്വത്വപ്രതിസന്ധി നേരിടുന്നുണ്ട്. പല ആഗോള വിഷയങ്ങളിലും പാർട്ടി സ്വീകരിക്കുന്ന സൈദ്ധാന്തിക നിലപാടുകൾ (ഉദാഹരണത്തിന് ഇന്ത്യയുടെ വിദേശനയങ്ങളിലെ വിയോജിപ്പുകൾ) വലതുപക്ഷ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ ഇടതുപക്ഷത്തിനെതിരെ 'ദേശവിരുദ്ധ' പ്രചാരണങ്ങൾ നടത്താൻ ആയുധമാക്കുന്നു. മാറിയ ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യത്തിൽ, സാധാരണക്കാരായ ജനങ്ങളുടെ സാംസ്‌കാരികവും മതപരവുമായ സ്വത്വങ്ങളെയും അവരുടെ സ്വാഭാവികമായ ദേശീയ വികാരങ്ങളെയും കൃത്യമായി ഉൾക്കൊണ്ട് പ്രതികരണങ്ങൾ നടത്താൻ കഴിയാത്തത് ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന വീഴ്ചയാണ്.

ഇടതുപക്ഷം ഇന്ത്യൻ ദേശീയതയെ ഉൾക്കൊണ്ടില്ല എന്ന് പൂർണ്ണമായി പറയാൻ കഴിയില്ല. എന്നാൽ, അവർ മുന്നോട്ട് വെച്ച 'സാമ്പത്തിക-വർഗ്ഗ കേന്ദ്രീകൃതമായ ദേശീയത' ഇന്ത്യയിലെ സാധാരണ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ നിലനിൽക്കുന്ന 'വൈകാരികവും സാംസ്‌കാരികവുമായ ദേശീയതയുമായി' പൊരുത്തപ്പെടുത്തി കൊണ്ടുപോകുന്നതിൽ ഇടതുപക്ഷ നേതൃത്വത്തിന് പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ ആശയക്കുഴപ്പങ്ങളും വീഴ്ചകളും സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്.

കനയ്യ കുമാർ ഒരു പാഠം

കനയ്യ കുമാർ എന്ന യുവനേതാവ് ഇടതുപക്ഷ വിദ്യാർത്ഥി രാഷ്ട്രീയത്തിലൂടെ വളർന്ന് പിന്നീട് കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിലേക്ക് മാറിയത് ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ വലിയ ചർച്ചകൾക്ക് വഴിതുറന്നിരുന്നു. ഈ മാറ്റത്തെ ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ പരാജയമായി കാണുന്നവരും അതല്ല, അദ്ദേഹത്തിന്റെ വ്യക്തിപരമായ രാഷ്ട്രീയ തീരുമാനമായി വിലയിരുത്തുന്നവരുമുണ്ട്. യുവനേതൃത്വങ്ങളെ നിലനിർത്തുന്നതിൽ ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ പരാജയമായിട്ടാണ് ഈ വിഷയത്തെ പലരും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നത്. കനയ്യ കുമാറിനെപ്പോലെ ദേശീയതലത്തിൽ ജനശ്രദ്ധയാകർഷിച്ച ഒരു യുവനേതാവിനെ സ്വന്തം പാർട്ടിയിൽ (സി.പി.ഐ) കൃത്യമായി ഉൾക്കൊള്ളാനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഴിവുകൾക്കനുസരിച്ചുള്ള പദവികൾ നൽകാനും ഇടതുപക്ഷത്തിന് സാധിച്ചില്ല എന്നൊരു വിമർശനമുണ്ട്. ബിഹാർ ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഉത്തരേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ സ്വാധീനമേഖലകൾ വൻതോതിൽ ചുരുങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. ദേശീയതലത്തിൽ ശക്തമായ സാന്നിധ്യമാകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഒരു യുവനേതാവിന് ഇടതുപക്ഷ ചട്ടക്കൂട് മാത്രം പോരാ എന്ന യാഥാർത്ഥ്യം ഈ മാറ്റം അടിവരയിടുന്നു. ബി.ജെ.പി. പോലുള്ള വലിയ രാഷ്ട്രീയ ശക്തിയെ നേരിടാൻ ദേശീയതലത്തിൽ കോൺഗ്രസ് നയിക്കുന്ന പാൻ-ഇന്ത്യൻ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിന്റെ ഭാഗമാകുകയാണ് കൂടുതൽ പ്രായോഗികം എന്ന് കനയ്യ കുമാറിനെപ്പോലുള്ള യുവനേതാക്കൾ ചിന്തിക്കുന്നതിലേക്ക് കാര്യങ്ങളെത്തിച്ചത് ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ പരിമിതിയായി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.

അതേസമയം, ഇടതുപക്ഷ പ്രസ്ഥാനങ്ങളും അവരെ അനുകൂലിക്കുന്നവരും ഈ മാറ്റത്തെ പരാജയമായി കാണുന്നില്ല. പ്രത്യയശാസ്ത്രങ്ങളിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കാതെ, വ്യക്തിപരമായ രാഷ്ട്രീയ വളർച്ചയ്ക്കും പാർലമെന്ററി അധികാര മോഹങ്ങൾക്കുമായി കനയ്യ കുമാർ മധ്യവർത്തി രാഷ്ട്രീയമുള്ള കോൺഗ്രസിലേക്ക് പോവുകയാണ് ചെയ്തതെന്നാണ് ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ ആക്ഷേപം. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയം എപ്പോഴും കേഡർ സംവിധാനത്തിലും കൂട്ടായ തീരുമാനങ്ങളിലുമാണ് വിശ്വസിക്കുന്നത്. അവിടെ വ്യക്തിഗത 'താരപരിവേഷത്തേക്കാൾ' പ്രാധാന്യം താഴെത്തട്ടിലുള്ള പാർട്ടി പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കാണ്. കനയ്യ കുമാർ പാർട്ടി വിട്ടുപോയെങ്കിലും ബിഹാറിൽ ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയം തകർന്നിട്ടില്ലെന്ന്‌ അവർ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച്, സി.പി.ഐ. (എം.എൽ.) ലിബറേഷൻ പോലുള്ള പാർട്ടികൾ താഴെത്തട്ടിലുള്ള ദലിത്-പിന്നാക്ക ജനവിഭാഗങ്ങളെ സംഘടിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് 2020-ലെ ബിഹാർ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 12 സീറ്റുകൾ നേടി വലിയ മുന്നേറ്റമാണ് നടത്തിയത്.

ചുരുക്കത്തിൽ, കനയ്യ കുമാറിന്റെ മാറ്റം കേവലം ഒരു പാർട്ടിയുടെ മാത്രം പരാജയമല്ല, മറിച്ച് ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിലെ പ്രായോഗിക സമവാക്യങ്ങളുടെ മാറ്റമാണ്. ഇടതുപക്ഷത്തിന് ദേശീയതലത്തിൽ വലിയൊരു മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടിക്കൊടുത്ത നേതാവായിരുന്നു കനയ്യയെങ്കിലും, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ (2019- ബേഗുസരായ്, 2024- നോർത്ത് ഈസ്റ്റ് ഡൽഹി) വലിയ വിജയങ്ങൾ നേടാൻ അദ്ദേഹത്തിന് ഇതുവരെ സാധിച്ചിട്ടില്ല. എന്നാൽ, കോൺഗ്രസിൽ എത്തിയതോടെ രാഹുൽ ഗാന്ധിയുടെ അടുത്ത അനുയായിയാകാനും പാർട്ടിയുടെ പരമോന്നത സമിതിയായ കോൺഗ്രസ് വർക്കിങ് കമ്മിറ്റിയിൽ ഇടംപിടിക്കാനും അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞു

ആരാണ് യഥാർഥ ഇടതുപക്ഷം?

ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ 'യഥാർത്ഥ ഇടതുപക്ഷം ആരാണ്?'. ഈ ചോദ്യം വളരെ സങ്കീർണ്ണവും അതേസമയം ആഴത്തിലുള്ള പ്രത്യയശാസ്ത്ര ചർച്ചകൾക്ക് വഴിതുറക്കുന്നതുമായ ഒന്നാണ്. തെരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന വലിയ പാർട്ടികൾ മുതൽ താഴേത്തട്ടിൽ സായുധ പോരാട്ടമോ തീവ്രസമരങ്ങളോ നയിക്കുന്ന ഗ്രൂപ്പുകൾവരെ തങ്ങളാണ് യഥാർത്ഥ ഇടതുപക്ഷമെന്ന്‌ അവകാശപ്പെടുന്നുണ്ട്. ഇന്ത്യൻ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഇതിനെ പ്രധാനമായും നാല് വിഭാഗങ്ങളായി തിരിക്കാം.

പാർലമെന്ററി ഇടതുപക്ഷം- ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയ്ക്കുള്ളിൽ നിന്നുകൊണ്ട്, ജനാധിപത്യ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രക്രിയയിലൂടെ ജനകീയ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി പോരാടുന്ന ഔദ്യോഗിക പാർട്ടികളാണിത്. ദേശീയതലത്തിൽ 'ഇടതുപക്ഷം' എന്ന് കേൾക്കുമ്പോൾ പൊതുജനം ആദ്യം ഓർക്കുന്നത് ഈ വിഭാഗത്തെയാണ്. ജനാധിപത്യപരമായ മാർഗ്ഗങ്ങളിലൂടെ അധികാരത്തിൽ വരികയും ഭൂപരിഷ്‌കരണം, പൊതുവിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യ സംരക്ഷണം, തൊഴിലാളി ക്ഷേമം എന്നിവ മുൻനിർത്തി 'ബദൽ വികസന മാതൃകകൾ' (കേരള മോഡൽ) നടപ്പാക്കുകയും ചെയ്യാമെന്ന്‌ ഇവർ തെളിയിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതേസമയം, ദീർഘകാലം അധികാരത്തിലിരുന്ന ബംഗാളിലും നിലവിൽ കേരളത്തിലും  വോട്ട് ബാങ്ക് രാഷ്ട്രീയത്തിന് വേണ്ടി വിട്ടുവീഴ്ചകൾ ചെയ്യുന്നുവെന്നും പലപ്പോഴും മൂലധന ശക്തികൾക്കും നവ-ഉദാരവൽക്കരണ നയങ്ങൾക്കും മുന്നിൽ കീഴടങ്ങുന്നുവെന്നും ഇടത് ചിന്തകർ തന്നെ വിമർശിക്കുന്നു.

ജനകീയ പ്രസ്ഥാനങ്ങളും താഴേത്തട്ടിലുള്ള ഇടതുപക്ഷവും- പാർലമെന്ററി രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവമല്ലെങ്കിലും അല്ലെങ്കിൽ ഏതെങ്കിലും ഒരു പ്രത്യേക പാർട്ടി ലേബലിൽ ഒതുങ്ങാതെ കർഷകർ, ആദിവാസികൾ, പരിസ്ഥിതി എന്നിവയ്ക്ക് വേണ്ടി നേരിട്ട് തെരുവിൽ സമരം ചെയ്യുന്നവരാണിവർ. സി.പി.ഐ. (എം.എൽ.) ലിബറേഷൻ പോലുള്ള പാർട്ടികൾ (ഇവർ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും ജനകീയ സമരങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ ഊന്നൽ നൽകുന്നു), നർമ്മദ ബച്ചാവോ ആന്ദോളൻ, വിവിധ കർഷക-ദളിത് കൂട്ടായ്മകൾ. വോട്ട് ബാങ്ക് രാഷ്ട്രീയത്തിന് വേണ്ടി തങ്ങളുടെ പ്രത്യയശാസ്ത്രം ഇവർ പണയം വെക്കുന്നില്ല. ദളിത്-ആദിവാസി അവകാശങ്ങൾ, പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം, കുടിയൊഴിപ്പിക്കലിനെതിരെയുള്ള സമരങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ കോർപ്പറേറ്റുകൾക്കെതിരെ യഥാർത്ഥ പോരാട്ടം നയിക്കുന്നത് തങ്ങളാണെന്ന് ഇവർ വാദിക്കുന്നു. 2020-21 കാലഘട്ടത്തിൽ ഇന്ത്യയെ പിടിച്ചുകുലുക്കിയ കർഷക സമരത്തിൽ ഇത്തരം ഇടതുപക്ഷ കർഷക സംഘടനകളുടെ കൂട്ടായ്മയാണ് വിജയം കണ്ടത്.

മൂന്നാമത്തേത് സായുധ/തീവ്ര ഇടതുപക്ഷമാണ്. ഇന്ത്യൻ ഭരണകൂടത്തെയും നിലവിലുള്ള പാർലമെന്ററി ജനാധിപത്യ സംവിധാനത്തെയും പൂർണ്ണമായി തള്ളിക്കളയുന്ന വിഭാഗമാണിത്. സി.പി.ഐ. (മാവോയിസ്റ്റ്) ആണ് ഇക്കൂട്ടർ. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ആചാര്യനായ മാവോ സെതൂങ്ങിന്റെ ചിന്തകളിൽ വിശ്വസിക്കുന്ന ഇവർ, തോക്കിൻകുഴലിലൂടെയുള്ള സായുധ വിപ്ലവത്തിലൂടെ മാത്രമേ ഇന്ത്യയിലെ ദരിദ്രർക്കും ആദിവാസികൾക്കും യഥാർത്ഥ മോചനം സാധ്യമാകൂ എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു. ഛത്തീസ്ഗഡ്, ഝാർഖണ്ഡ്, ഒഡീഷ തുടങ്ങിയ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ കാടുകൾ കേന്ദ്രീകരിച്ച് ഇവർ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. എന്നാൽ, ജനാധിപത്യ വിരുദ്ധമായ അക്രമമാർഗ്ഗങ്ങളിലൂടെ സാധാരണക്കാരായ ജനങ്ങളുടെ ജീവിതം ദുസ്സഹമാക്കുകയാണെന്നും സമകാലിക ഇന്ത്യയിൽ ഇവരുടെ ശൈലിക്ക് പ്രസക്തിയില്ലെന്നുമാണ് പൊതുസമൂഹത്തിന്റെയും പാർലമെന്ററി ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെയും വിലയിരുത്തൽ.

സോഷ്യലിസ്റ്റ്/അംബേദ്കറൈറ്റ് ഇടതുപക്ഷമാണ് നാലാമത്തേത്. പരമ്പരാഗത കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ചട്ടക്കൂടുകളിൽ നിൽക്കാതെ, ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ യാഥാർത്ഥ്യമായ 'ജാതി വ്യവസ്ഥ'യെ തകർക്കാതെ സോഷ്യലിസം സാധ്യമാകില്ലെന്നു വിശ്വസിക്കുന്ന നവ-ഇടതുപക്ഷ ചിന്താഗതിക്കാരാണിവർ. മാർക്സിസത്തെയും അംബേദ്കറൈറ്റ് ആശയങ്ങളെയും സംയോജിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് പ്രവർത്തിക്കുന്ന യുവതലമുറയും ദളിത് പ്രസ്ഥാനങ്ങളും. ഇന്ത്യയിൽ വർഗ്ഗ സമരത്തോടൊപ്പം തന്നെ ജാതിവിരുദ്ധ സമരവും മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകുന്നവരാണ് യഥാർത്ഥ ഇടതുപക്ഷം എന്ന് ഇവർ വിശ്വസിക്കുന്നു.

രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷകരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, സമകാലിക ഇന്ത്യയിൽ ഒരു പ്രത്യേക പാർട്ടിക്ക് മാത്രം യഥാർത്ഥ ഇടതുപക്ഷം എന്ന് അവകാശപ്പെടാൻ കഴിയില്ല. ഇന്ന് ഇന്ത്യ നേരിടുന്ന കോർപ്പറേറ്റുവൽക്കരണത്തിനും വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന സാമ്പത്തിക അസമത്വങ്ങൾക്കും ഭരണഘടനാ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ തകർച്ചയ്ക്കുമെതിരെ വലതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിന് ബദലായി ഏത് പ്രസ്ഥാനമാണോ കർഷകരുടെയും തൊഴിലാളികളുടെയും പാർശ്വവത്കരിക്കപ്പെട്ടവരുടെയും ശബ്ദമായി നിലകൊള്ളുന്നത്, അവരാണ് യഥാർത്ഥ ഇടതുപക്ഷ പ്രഭാവം നിലനിർത്തുന്നത്. അത് ചിലപ്പോൾ പാർലമെന്റിലെ ജനപ്രതിനിധികളാകാം, അല്ലെങ്കിൽ ഡൽഹി അതിർത്തിയിൽ സമരം ചെയ്ത കർഷക കൂട്ടായ്മകളാകാം.

ആഗോള സാഹചര്യം

ആഗോള രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യത്തിൽ ഇന്ന് ഇടതുപക്ഷം വലിയ പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ പുനർവിചിന്തനങ്ങളിലൂടെയും വെല്ലുവിളികളിലൂടെയും കടന്നുപോവുകയാണ്. സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ തകർച്ചയ്ക്ക് ശേഷമുള്ള പരമ്പരാഗത കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ഭരണകൂടങ്ങളുടെ തകർച്ച ഒരു വശത്ത് നിൽക്കുമ്പോൾ തന്നെ, ആഗോളവൽക്കരണവും നവ-ഉദാരവൽക്കരണവും സൃഷ്ടിച്ച കടുത്ത സാമ്പത്തിക അസമത്വങ്ങൾക്കെതിരെ ലോകമെമ്പാടും പുതിയ രൂപത്തിലുള്ള ഇടതുപക്ഷ മുന്നേറ്റങ്ങൾ ഉയർന്നുവരുന്നുമുണ്ട്.

ഇടതുപക്ഷത്തിന് ഏറ്റവും വലിയ ജനസ്വാധീനമുള്ളത് ലാറ്റിൻ അമേരിക്കൻ രാജ്യങ്ങളിലാണ്. ഇതിനെ 'പിങ്ക് ടൈഡ്' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ബ്രസീലിൽ ലൂല ഡ സിൽവ, കൊളംബിയയിൽ ഗുസ്താവോ പെട്രോ, ചിലിയിൽ ഗബ്രിയേൽ ബോറിക് എന്നിവരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ഇടതുപക്ഷ നയങ്ങളുള്ള സർക്കാരുകൾ സമീപകാലത്ത് അധികാരത്തിൽ വന്നു. ദാരിദ്ര്യ നിർമ്മാർജ്ജനം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം എന്നിവയ്ക്കാണ് ഇവർ മുൻഗണന നൽകുന്നത്. സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധികളും ഭരണവിരുദ്ധ വികാരവും കാരണം ഈ രാജ്യങ്ങളിൽ പലയിടത്തും വലിയ വെല്ലുവിളികൾ നേരിടുന്നുണ്ട്.

പരമ്പരാഗത ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ പതനവും നവ-ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ ഉദയവുംകണ്ട യൂറോപ്പിൽ പരമ്പരാഗത കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ്-സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടികൾക്ക് വലിയ രീതിയിൽ ജനസ്വാധീനം നഷ്ടപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ, തീവ്ര-വലതുപക്ഷത്തിന്റെ വളർച്ചയെ തടയാൻ നവ-ഇടതുപക്ഷ കൂട്ടായ്മകൾ ശ്രമിക്കുന്നു. ഫ്രാൻസിൽ തീവ്ര-വലതുപക്ഷത്തെ അധികാരത്തിൽനിന്ന് അകറ്റി നിർത്താൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാരും സോഷ്യലിസ്റ്റുകളും പരിസ്ഥിതിവാദികളും ഉൾപ്പെടുന്ന വലിയൊരു ഇടതുപക്ഷ സഖ്യം നിർണ്ണായക ശക്തിയായി മാറി. ബ്രിട്ടനിൽ ലേബർ പാർട്ടി അധികാരത്തിലുണ്ടെങ്കിലും അത് കൂടുതൽ മധ്യവർത്തി നയങ്ങളിലേക്കാണ് നീങ്ങിയിരിക്കുന്നത്. യൂറോപ്പിലെ നവ-ഇടതുപക്ഷം ഇന്ന് തൊഴിലാളി പ്രശ്നങ്ങൾക്കൊപ്പം പരിസ്ഥിതി വ്യതിയാനം, ലിംഗസമത്വം, അഭയാർത്ഥി സംരക്ഷണം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിലാണ് കൂടുതൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്.

പാർലമെന്ററി അധികാരവും പ്രതിസന്ധികളും ഏഷ്യയിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ലേബലിലുള്ള രാജ്യങ്ങൾ നിലനിൽക്കുമ്പോഴും അവരുടെ സാമ്പത്തിക നയങ്ങൾ തികച്ചും വ്യത്യസ്തമാണ്. ചൈന, വിയറ്റ്നാം, ക്യൂബ എന്നീ രാജ്യങ്ങളിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടികൾ ഏകകക്ഷി ഭരണം നിലനിർത്തുന്നു. എന്നാൽ, സാമ്പത്തിക രംഗത്ത് ചൈനയും വിയറ്റ്നാമും കടുത്ത വിപണി സോഷ്യലിസവും കോർപ്പറേറ്റ് വൽക്കരണവുമാണ് പിന്തുടരുന്നത്. ഇത് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സിദ്ധാന്തങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ സോഷ്യലിസ്റ്റ് മാതൃകയല്ല. ജനാധിപത്യ തെരഞ്ഞെടുപ്പിലൂടെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടികൾ നിരന്തരം അധികാരത്തിൽ വരുന്ന മറ്റൊരു ഏഷ്യൻ രാജ്യമാണ് നേപ്പാൾ. എന്നാൽ, ഉൾപ്പാർട്ടി തർക്കങ്ങൾ കാരണം അവിടെ രാഷ്ട്രീയ അസ്ഥിരത നിലനിൽക്കുന്നു.

ഇന്ന് ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ഇടതുപക്ഷ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ നേരിടുന്ന പൊതുവായ പ്രതിസന്ധികൾ മുഖ്യം തീവ്ര-വലതുപക്ഷ ദേശീയതയുടെ വളർച്ചയാണ്. യൂറോപ്പിലും അമേരിക്കയിലും ലാറ്റിൻ അമേരിക്കയിലും വർഗ്ഗീയതയും കുടിയേറ്റ വിരുദ്ധതയും തീവ്ര ദേശീയതയും മുൻനിർത്തി വലതുപക്ഷ പോപ്പുലിസം ശക്തമാകുന്നത് ഇടതുപക്ഷത്തിന് വലിയ ഭീഷണിയാണ്. ഫാക്ടറി തൊഴിലാളികളെ സംഘടിപ്പിച്ചായിരുന്നു ഇടതുപക്ഷം പണ്ട് വളർന്നത്.  ഇന്നത്തെ ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിൽ 'ഗിഗ് ഇക്കോണമി' (Gig Economy- ഐടി, ഡെലിവറി പാർട്ണർമാർ, ഫ്രീലാൻസർമാർ) വന്നതോടെ പരമ്പരാഗത ട്രേഡ് യൂണിയനുകളുടെ ശക്തി കുറഞ്ഞു. ഈ പുത്തൻ തൊഴിലാളി വർഗ്ഗത്തെ സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഇടതുപക്ഷത്തിന് കഴിയുന്നില്ല.

സാമ്പത്തിക അസമത്വങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വർഗ്ഗ രാഷ്ട്രീയത്തേക്കാൾ ഇന്ന് ലോകത്ത് മനുഷ്യർ കൂടുതൽ താല്പര്യപ്പെടുന്നത് ജാതി, മതം, വംശം, ലിംഗപദവി എന്നിവ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള സ്വത്വരാഷ്ട്രീയത്തിലാണ്. ഇതിനെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ ഇടതുപക്ഷ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ പ്രയാസപ്പെടുന്നു. ആഗോളതലത്തിൽ ഇടതുപക്ഷം ഇന്ന് രൂപമാറ്റത്തിന്റെ ഘട്ടത്തിലാണെന്നു പറയാം. തോക്കിലൂടെയോ വിപ്ലവത്തിലൂടെയോ ഉള്ള പഴയ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ശൈലിക്ക് ആഗോളതലത്തിൽ പ്രസക്തി നഷ്ടപ്പെട്ടു കഴിഞ്ഞു. എന്നാൽ, മുതലാളിത്തം സൃഷ്ടിക്കുന്ന സാമ്പത്തിക ചൂഷണം, പരിസ്ഥിതി തകർച്ച, വംശീയത എന്നിവയ്ക്കെതിരെയുള്ള ലോകമെമ്പടുമുള്ള ജനകീയ സമരങ്ങളുടെയും മനുഷ്യാവകാശ കൂട്ടായ്മകളുടെയും രൂപത്തിൽ ഇടതുപക്ഷ ചിന്തകൾ ഇന്നും ലോകരാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവമായി നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്.