അഫ്ഗാന്‍ പെണ്‍കുട്ടി,വേള്‍ഡ് ട്രേഡ് സെന്റര്‍ ദുരന്തം, യുദ്ധങ്ങൾ; സ്റ്റീവിൻെറ ഉറക്കമില്ലാത്ത രാത്രികൾ

തലയ്ക്കു മുകളില്‍ ചാരക്കണ്ണുമായി പറക്കുന്ന റഷ്യന്‍ സൈനിക ഹെലികോപ്റ്ററുകള്‍. കുണ്ടുകളും കുഴികളും നിറഞ്ഞ പാത. മുന്നില്‍ കണ്ണെത്താദൂരം സമതലങ്ങള്‍, ചെമ്മണ്ണിന്റെയോ സിമന്റിന്റെയോ കൂനപോലെ വരണ്ടുണങ്ങിയ പര്‍വ്വതശിഖരങ്ങള്‍. ചുവട് ഒന്നുപിഴച്ചാല്‍ മണ്ണിനടിയില്‍ പൊട്ടിച്ചിതറാന്‍ കാതോര്‍ത്തുനില്‍ക്കുന്ന മൈന്‍പാടങ്ങളിലൂടെ രണ്ട് മുജാഹിദീന്‍ ഒളിപ്പോരാളികളോടൊപ്പം നടത്തിയ ഉദ്വേഗജനകമായ സ്റ്റീവിന്റെ ആ യാത്രയെ ഈ പുസ്തകത്തില്‍ വിവരിക്കുന്നുണ്ട്-1979ലായിരുന്നു അത്. അമേരിക്കയില്‍ തിരിച്ചെത്തിയ സ്റ്റീവിന്റെ കൈയിലുണ്ടായിരുന്നത് വന്‍ശക്തികള്‍ തുറന്ന പുതിയ യുദ്ധമുഖത്തിന്റെ അലോസരപ്പെടുത്തുന്ന കാഴ്ചകളായിരുന്നു.

നൂറ്റാണ്ടുകള്‍ നീണ്ട വിയറ്റ്നാംയുദ്ധം ലോകത്തു വിതച്ച അശാന്തിയും അസ്വസ്ഥതയും അപ്പോഴും ലോകം മറന്നിരുന്നില്ല. ജീവന്‍ പണയപ്പെടുത്തി സ്റ്റീവ് പകര്‍ത്തിയ അഫ്ഗാന്‍ ചിത്രങ്ങള്‍ക്കുള്ള അംഗീകാരമായി റോബര്‍ട്ട് കാപ്പാ പുരസ്‌കാരം തേടിയെത്തുമ്പോള്‍ സ്റ്റീവിനു വയസ്സ് മുപ്പത്. ഡോക്യുമെന്ററി ഫോട്ടോഗ്രാഫിയില്‍ തന്റെ വരവറിയിച്ചുകൊണ്ടുള്ള ആ പുരസ്‌കാരലബ്ധി, സ്റ്റീവിനെ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഫോട്ടോ ജേണലിസത്തില്‍ ഒരു താരമാക്കി മാറ്റി. ചുവന്ന ഷാള്‍ ധരിച്ച് തീപാറുന്ന ഇന്ദ്രനീലക്കണ്ണുകളുള്ള അജ്ഞാതയായ അഫ്ഗാന്‍ പെണ്‍കുട്ടിയുടെ ചിത്രം നാഷണല്‍ ജ്യോഗ്രഫിക്കിന്റെ കവര്‍ച്ചിത്രമാകുന്നതും 2002-ല്‍ ആ പെണ്‍കുട്ടിയെ തേടിയുള്ള സ്റ്റീവിന്റെ യാത്രയും ഒരു വലിയ professional legacy യുടെ തുടര്‍ച്ചയായിരുന്നു.  

പതിനേഴു വര്‍ഷങ്ങള്‍ക്കുമുമ്പ് പെഷവാറിലെ നാസിര്‍ബാഗ് അഭയാര്‍ത്ഥിക്യാമ്പില്‍വെച്ച് തന്റെ ക്യാമറയില്‍ രണ്ടേരണ്ടു ഫ്രെയിമുകള്‍ മാത്രം അവശേഷിപ്പിച്ച്, മുഖം മറച്ച് ഓടിമറഞ്ഞ ഊരും പേരും അറിയാത്ത പെണ്‍കുട്ടി ഷര്‍ബത്ത് ഗുലയാണെന്ന് പിന്നീട് ലോകമറിഞ്ഞു. അതേ പെണ്‍കുട്ടി ജ്യോഗ്രഫിക്കിന്റെ 2002 ഏപ്രില്‍ ലക്കത്തിന്റെ മുഖചിത്രമായി വന്നു. ആ അന്വേഷണത്തിന്റെ കഥ ഈ പുസ്തകത്തില്‍ ഗ്രന്ഥകാരന്‍ ഉദ്വേഗജനകമായി അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ഷര്‍ബത്ത് ഗുല എന്ന അഫ്ഗാന്‍സ്ത്രീയുടെ രണ്ടു ചിത്രങ്ങളിലൂടെ സ്റ്റീവും കാലവും പല കാര്യങ്ങളും പറഞ്ഞുവെക്കുന്നു. ലോകം ആദ്യം കണ്ട അജ്ഞാതയായ ആ അഫ്ഗാന്‍ പെണ്‍കുട്ടി വായനക്കാരില്‍ നൊമ്പരമായി മാറിയതിനു പിന്നില്‍ പല കാരണങ്ങളും നമുക്ക് വായിച്ചെടുക്കാന്‍ പറ്റും. വന്‍ശക്തികള്‍ കീറിമുറിച്ച ദേശത്തിന്റെ നിരാലംബതയും ഭീതിയും പലരും അവളുടെ മുഖത്തുനിന്നു വായിച്ചെടുത്തു. തുളവീണു പിന്നിപ്പറിഞ്ഞ അവളുടെ മെറൂണ്‍ ഷാള്‍ ശീതയുദ്ധത്തില്‍ കശക്കിയെറിഞ്ഞ ഒരു ദേശത്തിന്റെ പ്രതീകമായി. 

നാടും വീടും പേരുപോലുമില്ലാതെ മരിച്ചുപോകുന്ന, ലോകത്തെങ്ങുമുള്ള അഭയാര്‍ത്ഥികളുടെ പ്രതീകമായി മാറിയ ആ അജ്ഞാതയായ പെണ്‍കുട്ടി, മനസ്സുകളില്‍ ഒരു നീറ്റല്‍പോലെ ഒന്നരപ്പതിറ്റാണ്ടുകാലം ജീവിച്ചതിനുശേഷം, ലോകത്തിനു മുന്നില്‍ അവളുടെ പേരും ഊരും വെളിപ്പെടുമ്പോഴേക്കും ലോകം ഏറെ മാറിയിരുന്നു. പക്ഷേ, ഷര്‍ബത്ത് ഗുലയുടെ ജീവിതം മാറിയോ? ചോദ്യത്തിനുള്ള ഉത്തരം ഈ പുസ്തകം നല്‍കുന്നു. ലോകത്തിന്റെ മാറ്റം ഗുലയുടെ രണ്ടാമത്തെ ചിത്രം നിശ്ശബ്ദമായി പറയുന്നുണ്ട്.

ഓഫീസിലെ ചുവരില്‍ ഞാന്‍ ഈ രണ്ടു ചിത്രങ്ങളും ചേര്‍ത്തുവെച്ചിരുന്നു. ഒരു പാറക്കല്ല് കാലപ്രവാഹത്തിലൂടെ സഞ്ചരിച്ച് മുനകള്‍ തേയ്മാനംവന്ന് മിനുസമുള്ള കല്ലായി മാറിയാല്‍ എങ്ങനെയാകും, അതുപോലെയായിരുന്നു ആ രണ്ടാമത്തെ ചിത്രത്തില്‍ ഗുലയുടെ മുഖഭാവം. ആദ്യ ചിത്രത്തിലേതുപോലെ തീക്ഷ്ണമായ പകച്ച നോട്ടമില്ല. പെഷവാറിലെ പര്‍വ്വതനിരകളിലെ ശൈത്യവും ജീവിതം അപരിഹാര്യമായി ഏല്‍പ്പിച്ച അനുഭവങ്ങളുടെ കയ്പ്പുമെല്ലാം ആ കണ്ണുകളില്‍ തളംകെട്ടിനിന്നു; ഇന്ദ്രനീലക്കണ്ണുകളിലെ അഗ്‌നിനാളം കാലം കെടുത്തിയപോലെ. 

ആ ചിത്രത്തിലേക്ക് ഓരോ തവണ നോക്കുമ്പോഴും മനസ്സു പറഞ്ഞു, ഇതുതന്നെയല്ലേ ഫോട്ടോ ജേണലിസത്തിന്റ അന്തസ്സാരം എന്ന്. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട ഐക്കോണിക്ക് ഇമേജ് ആയി ഈ അഫ്ഗാന്‍ പെണ്‍കുട്ടി മാറിയതിനു പിന്നില്‍ ഇങ്ങനെ പല വായനകളും സാധ്യമാണ്.

ലോകത്തിലെ അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു പോട്രെയിറ്റ് ഫോട്ടോഗ്രാഫര്‍കൂടിയാണ് സ്റ്റീവ് മക്കറി. ഒരു ഫോട്ടോഗ്രാഫര്‍ എടുത്ത ഫോട്ടോ ആ ഫോട്ടോഗ്രാഫറുടെതന്നെ പോട്രെയിറ്റായി മാറുന്ന നിലയിലേക്ക് പില്‍ക്കാലത്ത് ഈ ചിത്രം മാറുന്നുണ്ട്. ഇങ്ങനെ സംഭവിക്കുന്നത് അത്ര പരിചിതമായ കാര്യമല്ല. അഫ്ഗാന്‍ പെണ്‍കുട്ടിയുടെ കാര്യത്തില്‍ സ്റ്റീവിനു സംഭവിച്ചത് ഇതാണ്. ആ പെണ്‍കുട്ടി സ്റ്റീവിന്റെ പ്രതിരൂപമായി മാറി. വിയറ്റ്നാം യുദ്ധത്തില്‍ നാപ്പാം ബോംബുവീണ് ഓടുന്ന പെണ്‍കുട്ടിയുടെ ചിത്രം കാണുമ്പോള്‍ നാം നിക്ക് ഉട്ടിനെ ഓര്‍ക്കുന്നു. എങ്കിലും, അതു ലോകത്തെ നടുക്കിയ ഒരു സംഭവത്തിന്റെ കാലത്തില്‍നിന്നു ചീന്തിയെടുത്ത ഏടായിത്തന്നെ നില്‍ക്കുന്നു.