ഇന്ത്യൻ രഹസ്യാന്വേഷണ ഏജൻസിയായ റിസർച്ച് ആൻഡ് അനാലിസിസ് വിങ്ങിന്റെ (റോ-R&AW) സ്ഥാപകനും ആദ്യ മേധാവിയുമായ രാമേശ്വർ നാഥ് കാവോയുടെ ജീവിതം താൻ സിനിമയാക്കുന്നതായി കഴിഞ്ഞദിവസമാണ് കരൺ ജോഹർ പ്രഖ്യാപിച്ചത്. കരൺ ജോഹറിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള ധർമ്മ പ്രൊഡക്ഷൻസും ലിയോ മീഡിയ കളക്ടീവും ചേർന്നാണ് ഇനിയും പേരിട്ടിട്ടില്ലാത്ത ഈ ചിത്രം നിർമിക്കുന്നത്. റോയുടെ രൂപീകരണത്തിന്റെ 58 വർഷം പൂർത്തിയായതിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഈ പ്രഖ്യാപനം ഉണ്ടായത്.

To advertise here,

ആരാണ് രാമേശ്വർ നാഥ് കാവോ?

1918-ൽ ബനാറസിലാണ് രാമേശ്വർ നാഥ് കാവോ ജനിച്ചത്. 1940-ലെ സിവിൽ സർവീസ് പരീക്ഷ വിജയിച്ച അദ്ദേഹം ഗവൺമെന്റ് സർവീസിൽ പ്രവേശിക്കുകയും ഇന്ത്യൻ പോലീസ് സർവീസിന്റെ മുൻഗാമിയായ ഇന്ത്യൻ ഇംപീരിയൽ പോലീസിൽ ചേരുകയും ചെയ്തു. ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു തൊട്ടടുത്ത സമയങ്ങളിൽ, അദ്ദേഹം ഇന്റലിജൻസ് ബ്യൂറോയിലേക്ക് (IB) നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രധാനമന്ത്രി ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റുവിന്റെ സുരക്ഷാ ക്രമീകരണങ്ങളുടെ ചുമതല വഹിച്ചു.

1950-കളിൽ അദ്ദേഹം നിരവധി സുപ്രധാന രഹസ്യാന്വേഷണ ചുമതലകളാണ് കൈകാര്യം ചെയ്തത്. ഘാനയിൽ ഒരു രഹസ്യാന്വേഷണ, സുരക്ഷാ സംഘടന സ്ഥാപിക്കുന്നതിൽ അദ്ദേഹം പങ്കാളിയായി. എയർ ഇന്ത്യയുടെ 'കശ്മീർ പ്രിൻസസ്' വിമാനം ബോംബ് വെച്ച് തകർത്തതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അന്വേഷണത്തിൽ ചൈനീസ്, ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരികളുമായി അദ്ദേഹം സഹകരിച്ചു പ്രവർത്തിച്ചു.

റോ (R&AW) എങ്ങനെ രൂപീകൃതമായി?

1962-ലെ ഇന്ത്യ-ചൈന യുദ്ധം ഇന്ത്യയുടെ രഹസ്യാന്വേഷണ രംഗത്തെ പോരായ്മകൾ വെളിപ്പെടുത്തുന്നതായിരുന്നു. തുടർന്ന്, അക്കാലത്ത് ഇന്റലിജൻസ് ബ്യൂറോയുടെ ഭാഗമായിരുന്ന ഏവിയേഷൻ റിസർച്ച് സെന്ററിന്റെ തലവനായി കാവോ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 1968-ൽ ഗവൺമെന്റ് ഇന്ത്യയുടെ വിദേശ രഹസ്യാന്വേഷണ ചുമതലകൾ ഐ.ബിയിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തി റോ (R&AW) സ്ഥാപിച്ചു. കാവോ അതിന്റെ ആദ്യ മേധാവിയായി ചുമതലയേൽക്കുകയുംചെയ്തു. 1977 വരെ ഏകദേശം ഒമ്പത് വർഷത്തോളം അദ്ദേഹം ആ പദവിയിൽ തുടർന്നു.


ആർ.എൻ. കാവോയുടെ പക്കൽ എത്തിയ ബംഗ്ലാദേശിനെക്കുറിച്ചുള്ള ആ കടലാസ് കഷണം

1971-ലെ ഇന്ത്യ-പാകിസ്താൻ യുദ്ധവും ബംഗ്ലാദേശിന്റെ രൂപീകരണവുമാണ് കാവോയുടെ കരിയറിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കാലഘട്ടങ്ങളിൽ ഒന്ന്. പരിശീലനവും ആയുധങ്ങളും നൽകിക്കൊണ്ട് ഈ സംഘർഷകാലത്ത് റോ മുക്തി വാഹിനിയെ പിന്തുണച്ചു. ഈ സംഭവത്തിലെ 'റോ'-യുടെ രഹസ്യ പങ്കാളിത്തവും മുക്തി വാഹിനിയ്ക്കുള്ള പിന്തുണയും കണക്കിലെടുക്കുമ്പോൾ, ബംഗ്ലാദേശ് വിമോചനത്തിന്റെ ശിൽപികളിൽ ഒരാളായും ആർ.എൻ. കാവോ വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

മാധ്യമപ്രവർത്തകൻ അശോക റെയ്നയുടെ 1981-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ 'ഇൻസൈഡ് റോ: ദി സ്റ്റോറി ഓഫ് ഇന്ത്യസ് സീക്രട്ട് സർവീസ്' (Inside RAW: The Story of India’s Secret Service) എന്ന പുസ്തകത്തിലാണ് ഈ സംഭവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിശദമായ വിവരണമുള്ളത്. റെയ്നയുടെ പുസ്തകത്തിലെ വിവരങ്ങൾ അനുസരിച്ച്, 1974 ജൂണിൽ മേജർ സയ്യിദ് ഫാറൂഖ് റഹ്മാൻ, മേജർ ഖണ്ഡേക്കർ അബ്ദുർ റഷീദ് എന്നിവരുൾപ്പെടെയുള്ള ബംഗ്ലാദേശിലെ നിരവധി സൈനിക ഉദ്യോഗസ്ഥർ അന്നത്തെ ഡെപ്യൂട്ടി ആർമി ചീഫ് സിയാ ഉർ റഹ്മാന്റെ വസതിയിൽ ഒത്തുകൂടിയിരുന്നു. ആ യോഗത്തിന് ശേഷം ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട ഒരു കടലാസ് കഷണം ഒരു ക്ലർക്കിന് ലഭിക്കുകയും, അത് ഒരു 'റോ' (R&AW) ഉദ്യോഗസ്ഥന് കൈമാറുകയും ഒടുവിൽ ന്യൂഡൽഹിയിലുള്ള കാവോയുടെ പക്കൽ എത്തിച്ചേരുകയും ചെയ്തു.

ആ രഹസ്യാന്വേഷണ വിവരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ നേരിട്ട് ഇടപെടൽ ആവശ്യമാണെന്ന് ബോധ്യപ്പെട്ട കാവോ, പ്രധാനമന്ത്രി ഇന്ദിരാഗാന്ധിയെ സമീപിച്ചു. ഈ വിവരത്തിന്റെ ഉറവിടം വളരെ രഹസ്യ സ്വഭാവമുള്ളതായതിനാൽ, തന്റെ ഐഡന്റിറ്റി പുറത്തുവരാൻ കാവോ ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നില്ലെന്നാണ് ഈ റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നത്. തുടർന്ന് കാവോ ഒരു 'പാൻ കയറ്റുമതിക്കാരന്റെ' വേഷം ധരിച്ച് ധാക്കയിലേക്ക് വിമാനത്തിൽ വന്നിറങ്ങുകയും അവിടെ മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച ഒരു സ്ഥലത്തേക്ക് കാറിൽ യാത്ര ചെയ്യുകയും ചെയ്തുവെന്നാണ് റെയ്നയുടെ പുസ്തകത്തിൽ പറയുന്നത്. പുസ്തകമനുസരിച്ച്, കാവോയും മുജീബും തമ്മിലുള്ള കൂടിക്കാഴ്ച ഒരു മണിക്കൂറോളം നീണ്ടുനിന്നു.

ബംഗഭവന്റെ പുൽത്തകിടിയിൽ വെച്ചാണ് ഈ കൂടിക്കാഴ്ച നടന്നത്. അവിടെ വെച്ച് സംസാരിക്കാൻ കാവോ നിർബന്ധിക്കുകയായിരുന്നു. മുജീബിന്റെ ജീവന് ഭീഷണിയുണ്ടെന്ന സൂചന നൽകുന്ന രഹസ്യാന്വേഷണ വിവരങ്ങൾ 'റോ'-യുടെ പക്കലുണ്ടെന്ന് കാവോ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു. ധാക്ക ആസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന 'ദി ഡെയ്‌ലി സ്റ്റാർ' (The Daily Star) പത്രത്തിന്റെ റിപ്പോർട്ട് അനുസരിച്ച്, അട്ടിമറിക്ക് തയ്യാറെടുക്കുന്നതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പേരുകളും അദ്ദേഹം പരാമർശിച്ചു. എന്നിട്ടും മുജീബ് അത് വിശ്വസിച്ചില്ല. "ഇവർ എന്റെ മക്കളാണ്, അവർ എനിക്ക് ഒരിക്കലും ദോഷം ചെയ്യുകയില്ല എന്ന അമിതമായ ആത്മവിശ്വാസമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിലേക്ക് നയിച്ചത്," റെയ്നയുടെ പുസ്തകത്തിൽ പറയുന്നു.

കാവോ ആ വാദം അവിടെ അവസാനിപ്പിച്ചില്ല, പകരം ആ രഹസ്യാന്വേഷണ വിവരം വിശ്വസനീയമാണെന്ന് മുജീബിനോട് പറയുകയും കൂടുതൽ വിശദാംശങ്ങൾ നൽകാമെന്ന് വാഗ്ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. 1975 മാർച്ചിൽ കാവോ 'റോ'-യുടെ ഒരു ഉന്നത ഉദ്യോഗസ്ഥനെ ധാക്കയിലേക്ക് അയച്ചു. ഇത്തവണ രഹസ്യാന്വേഷണ വിവരങ്ങൾ കൂടുതൽ കൃത്യമായിരുന്നു. സംഭവിക്കാനിടയുള്ള അട്ടിമറിയുടെ തയ്യാറെടുപ്പുകളിൽ ഉൾപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെന്ന് ആരോപിക്കപ്പെടുന്ന സർവീസിലുള്ളവരും വിരമിച്ചവരുമായ സൈനിക ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ യൂണിറ്റുകളെക്കുറിച്ചും റാങ്കുകളെക്കുറിച്ചുമുള്ള വിശദാംശങ്ങൾ ആ ഉദ്യോഗസ്ഥൻ മുജീബിന് നൽകി. റെയ്നയുടെ പുസ്തകത്തിലെ വിവരങ്ങൾ അനുസരിച്ച്, അപ്പോഴും മുജീബ് അത് വിശ്വസിക്കാൻ തയ്യാറായിരുന്നില്ല. ഈ സംഭവവികാസങ്ങളുടെ പരമ്പരയെ ശരിവെക്കുന്ന ശക്തമായ തെളിവുകൾ കാവോ തന്നെ നൽകിയിട്ടുണ്ട്.

കൽക്കട്ടയിൽ നിന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന 'സൺഡേ' (Sunday) എന്ന വാരികയുടെ 1989 ഏപ്രിൽ 23-29 ലക്കത്തിൽ എഴുതിയ ലേഖനത്തിൽ, തന്റെ ജീവനെതിരെ "ഗൂഢാലോചനകൾ ആസൂത്രണം ചെയ്യപ്പെടുന്നുണ്ട്" എന്ന് രണ്ട് സൈനിക യൂണിറ്റുകളെക്കുറിച്ച് മുജീബിന് വിവരം നൽകിയിരുന്നതായി കാവോ വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നു. "പീരങ്കിപ്പട (artillery), കുതിരപ്പട (cavalry)" എന്നിങ്ങനെയാണ് അദ്ദേഹം ആ യൂണിറ്റുകളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞത്. ബംഗ്ലാദേശി പത്രമായ 'പ്രൊത്തം അലോ' (Prothom Alo) കാവോയുടെ കുറിപ്പുകൾപുനഃപ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരുന്നു. "അപകടകരമെന്നു പറയട്ടെ, ഷെയ്ഖ് ഈ മുന്നറിയിപ്പുകളെല്ലാം അവഗണിക്കുകയാണുണ്ടായത്," എന്നാണ് കാവോ അതിലെഴുതിയത്.

മുൻ 'റോ' ഉദ്യോഗസ്ഥനായ ബി. രാമൻ 'ദി കാവോ ബോയ്സ് ഓഫ് റോ' (The Kaoboys of RAW) എന്ന തന്റെ പുസ്തകത്തിൽ ഇക്കാര്യങ്ങൾക്ക് മറ്റൊരു വശം പറഞ്ഞിരുന്നു. ഈ പുസ്തകത്തിൽ ബംഗ്ലാദേശിൽ ഇന്ത്യൻ രഹസ്യാന്വേഷണ വിഭാഗം പരാജയപ്പെട്ടുവെന്ന കുറ്റപ്പെടുത്തലുണ്ടായിരുന്നു. ഇക്കാര്യം പക്ഷേ കാവോ തള്ളിക്കളഞ്ഞു.

"മുജീബ് ഞങ്ങളുടെ മുന്നറിയിപ്പുകൾ ഗൗരവമായി എടുക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ പിന്നെ എങ്ങനെയാണ് 'റോ'-യെ ഉത്തരവാദിയാക്കാൻ കഴിയുക?" കാവോ തന്നോട് ചോദിച്ചതായി രാമൻ ഈ പുസ്തകത്തിൽ ഓർക്കുന്നുണ്ട്. ബംഗ്ലാദേശ് സായുധ സേനയിലെ ചില വിഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽ മുജീബിന്റെ ജനപ്രീതി കുറഞ്ഞുവരുന്നതിനെക്കുറിച്ചും അദ്ദേഹത്തിനെതിരെയുള്ള ഗൂഢാലോചനകളെക്കുറിച്ചും 'റോ'-യ്ക്ക് അറിയാമായിരുന്നുവെന്നും ഇന്ദിരാഗാന്ധിയെ ഇക്കാര്യം അറിയിച്ചിരുന്നുവെന്നും രാമൻ എഴുതി.

1975 ഓഗസ്റ്റ് 15-ലെ കൂട്ടക്കൊല

1975 ഓഗസ്റ്റ് 15 പുലർച്ചെ, യഥാർത്ഥ ഭീഷണി ധൻമണ്ഡി 32-ലെ ആ വീട്ടിലേക്ക് തേടിയെത്തി. പിന്നീട് അതൊരു മ്യൂസിയമാക്കി മാറ്റുകയും, 2024 ഓഗസ്റ്റിൽ പ്രധാനമന്ത്രി ഷെയ്ഖ് ഹസീന പുറത്താക്കപ്പെട്ടതിന് ശേഷം ഇസ്ലാമിസ്റ്റുകൾ അത് അടിച്ചുതകർക്കുകയും ചെയ്തു. യാദൃശ്ചികമെന്നു പറയട്ടെ, ധാക്കയിൽ കുടുംബം കൂട്ടക്കൊല ചെയ്യപ്പെടുമ്പോൾ ഷെയ്ഖ് മുജീബുർ റഹ്മാന്റെ മക്കളായ ഷെയ്ഖ് ഹസീനയും ഷെയ്ഖ് റെഹാനയും ബെൽജിയത്തിലെ ബ്രസൽസിൽ ആയിരുന്നു. അവരുടെ ജീവൻ രക്ഷിച്ചത് ആ യാദൃശ്ചികതയാണ്.

ബംഗ്ലാദേശ് സൈന്യത്തിലെ 350-ഓളം ഉദ്യോഗസ്ഥരാണ് അന്ന് മുജീബിന്റെ ധൻമണ്ഡിയിലെ വസതിയിലേക്ക് ഇരച്ചുകയറുകയും അദ്ദേഹത്തെയും കുടുംബത്തിലെ ഭൂരിഭാഗം പേരെയും വധിക്കുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യ ഷെയ്ഖ് ഫസിലത്തുന്നേസ്സ മുജീബ്, മക്കളായ ഷെയ്ഖ് കമാൽ, ഷെയ്ഖ് ജമാൽ, ഒൻപത് വയസ്സുള്ള ഷെയ്ഖ് റസ്സൽ, മരുമക്കളായ സുൽത്താന കമാൽ, റോസി ജമാൽ, സഹോദരൻ ഷെയ്ഖ് അബു നാസർ എന്നിവരും കൊല്ലപ്പെട്ടവരിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ധാക്കയിലെ മറ്റ് സ്ഥലങ്ങളിലും ഏകോപിതമായ ആക്രമണങ്ങൾ നടന്നിരുന്നു. ഇത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറ്റ് കുടുംബാംഗങ്ങളുടെ ജീവനും അപഹരിച്ചു.

വധശ്രമത്തിന് മുന്നോടിയായുള്ള ഗൂഢാലോചനയുടെ കഥകളിൽ പേര് പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന മേജർ ഫാറൂഖും മേജർ റഷീദും ഓഗസ്റ്റ് 15-ലെ സംഭവങ്ങളുമായി ബന്ധമുണ്ടെന്ന് പിന്നീട് തിരിച്ചറിഞ്ഞ സൈനിക ഉദ്യോഗസ്ഥരിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ബംഗ്ലാദേശ് പിന്നീട് ഈ വധക്കേസ് നിയമപരമായി മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോവുകയും 12 മുൻ സൈനിക ഉദ്യോഗസ്ഥരെ വധശിക്ഷയ്ക്ക് വിധിക്കുകയും ചെയ്തു.

ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുമായുള്ള ബന്ധം

അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുമായി കാവോ തൊഴിൽപരമായ അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്നു. 1977-ലെ പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പിന് ശേഷം സർക്കാരിൽ മാറ്റമുണ്ടായതിനെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹം റോ മേധാവി സ്ഥാനത്തുനിന്ന് ഒഴിഞ്ഞു. 1980-ൽ ഇന്ദിരാഗാന്ധി വീണ്ടും അധികാരത്തിൽ തിരിച്ചെത്തിയപ്പോൾ കാവോ സർവീസിലേക്ക് മടങ്ങിവന്നു. പിന്നീട് ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെയും രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെയും സുരക്ഷാ ഉപദേഷ്ടാവായി അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ചു. 1980-കളിൽ നാഷണൽ സെക്യൂരിറ്റി ഗാർഡ് (NSG) സ്ഥാപിക്കുന്നതിലും അദ്ദേഹം പങ്കാളിയായി. 1989-ന് ശേഷം പൊതുജീവിതത്തിൽ നിന്ന് വിരമിച്ച കാവോ, 2002-ൽ 83-ാം വയസിൽ അന്തരിച്ചു.

കരൺ ജോഹറിന്റെ ചിത്രം എന്തിനെക്കുറിച്ചാണ്?

നിതിൻ ഗോഖലെയുടെ 2019-ലെ 'ആർ.എൻ. കാവോ: ജെന്റിൽമാൻ സ്പൈമാസ്റ്റർ' എന്ന പുസ്തകത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ഈ സിനിമ ഒരുക്കുന്നത്. ചിത്രത്തിന്റെ നിർമ്മാണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ പുരോഗമിക്കുകയാണ്. പ്രധാന അഭിനേതാക്കളെയും സംവിധായകനെയുംകുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ ഇതുവരെ പുറത്തുവിട്ടിട്ടില്ല. 1955 മുതൽ 1971 വരെയുള്ള കാലഘട്ടമാണ് ചിത്രം പറയുന്നത്. റോയുടെ രൂപീകരണത്തിന് മുമ്പുള്ള സംഭവങ്ങളും ഏജൻസിയുടെ ആദ്യകാല പ്രവർത്തനങ്ങളും ചിത്രത്തിലുണ്ടാകുമെന്നാണ് സൂചന.

Also Read: ചോദിച്ചത് 500 കോടി, 259 കോടിക്ക് ഡീൽ; രൺബീറിന്റെ 'രാമായണ' വിതരണവകാശം കരൺ ജോഹറിന്

കഴിഞ്ഞ രണ്ടു വർഷമായി പ്രമേയത്തെക്കുറിച്ച് വിശദമായ ഗവേഷണവും തിരക്കഥാരചനയും നടത്തിവരികയാണെന്ന് കരൺ ജോഹർ പ്രസ്താവനയിൽ പറഞ്ഞു. 'കേസരി: ചാപ്റ്റർ 2', 'ബാഡ് ന്യൂസ്' എന്നിവയുടെ വിജയത്തിന് ശേഷം ധർമ പ്രൊഡക്ഷൻസും ലിയോ മീഡിയ കളക്ടീവും വീണ്ടും ഒന്നിക്കുന്ന ചിത്രം കൂടിയാണിത്.