ഒരു റീൽ പോലും കാണാത്തൊരു ദിവസം ഈ അടുത്ത കാലത്ത് നിങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിലുണ്ടായിട്ടുണ്ടോ? അതിൽ തന്നെ, റീലുകൾ തീർക്കുന്ന ആരോഗ്യപ്രശ്‌നങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള റീലുകൾ എത്രയെണ്ണം കണ്ടിട്ടുണ്ടാകും? റീൽ അഡിക്ഷൻ ഉള്ളവർ ശ്രദ്ധിച്ചാൽ പോരേ ഞാനെന്തിന് ശ്രദ്ധിക്കണം എന്ന ലൈനിൽ അടുത്ത റീലിലേക്ക് പോകുന്നവരാണ് നിങ്ങളെങ്കിൽ ഒരു ചോദ്യം ചോദിക്കട്ടെ. അഡിക്ഷനില്ലാത്ത നിങ്ങളെന്തിന് ഓരോ പത്ത് മിനിറ്റിലും ഫോണെടുത്ത് നോക്കണം. ആരും വിളിക്കില്ലെന്നറിഞ്ഞിട്ടും, പ്രത്യേകിച്ച് ഒരു മെസേജ് വരാനില്ലെന്നറിഞ്ഞിട്ടും ഇടക്കിടെ ഫോൺ നോക്കുന്നത് എന്തിനാണ്?  എല്ലാം പോട്ടെ കാര്യങ്ങൾക്കൊന്നും പഴയ ഒരു ക്ലാരിറ്റി വരാത്തത് എന്താണ്? ഇനി പറയുന്ന കാര്യങ്ങൾ ശ്രദ്ധിച്ചോളൂ. ഡിജിറ്റൽ ഡിമൻഷ്യ നിങ്ങൾക്കുമുണ്ടാകാം.

To advertise here,

ഈയിടെയായി വല്ലാതെ മറവി ബാധിക്കുന്നുണ്ടോ? വെച്ച സാധനങ്ങൾ, ചില പേരുകൾ, ഇപ്പോ ചെയ്യാൻ വന്ന കാര്യം..അങ്ങനെ എന്തെങ്കിലും. ചെയ്യുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ നിന്ന് മനസ്സ്‌പെട്ടെന്ന് മാറിപ്പോവുന്നുണ്ടോ? അൾഷിമേഴ്‌സാണെന്ന പേടി വേണ്ട. പ്രശ്നം  ഡിജിറ്റലാണ്... അമിതമായി ഡിജിറ്റൽ ഗാഡ്ജറ്റുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നതാണ് കാരണം. അതായത്, അമിതമായ ഫോണുപയോഗത്തിന് നമ്മുടെ ബ്രെയിൻ തന്നെ തരുന്ന റെഡ് സിഗ്നലാണത്.  

എന്താണ് ഡിജിറ്റൽ ഡിമൻഷ്യ

നേരത്തേ പറഞ്ഞ പോലെ ഒരുകാര്യത്തിലും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാൻ പറ്റാതാവുക, കാര്യങ്ങൾ മറന്നുപോവുക, ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്ന ജോലി എന്താണെന്ന് മറന്ന് പെട്ടെന്ന് ബ്ലാങ്കാവുക, നമ്മളെന്നും കാണുകയോ മിണ്ടുകയോ ചെയ്യുന്ന ആളുടെ പേര് കുറച്ച് നേരത്തേക്ക് മറന്നു പോവുക, വളരെ സ്മാർട്ടായി മൾട്ടി ടാസ്‌കിങ് ചെയ്തിരുന്ന ആളായിരുന്നെങ്കിൽ ഇപ്പോഴത് പറ്റാതെ വരിക, ഓർമ്മയില്ലാതാവുക, കാര്യങ്ങളെ കൃത്യമായി വിശകലനം ചെയ്യാൻ പറ്റാതിരിക്കുക, പ്രശ്നപരിഹാരശേഷി കുറയുക..എല്ലാം ഡിജിറ്റൽ ഡിമൻഷ്യയുടെ ലക്ഷണങ്ങളാണ്. ഡിജിറ്റൽ ലോകത്ത് മണിക്കൂറുകളോളം ചെലവഴിക്കുമ്പോൾ ക്രിട്ടിക്കൽ തിങ്കിങ്, വായന, ചിന്ത ഇതിനൊക്കെയാണ് നാം ഫുൾസ്റ്റോപ്പിടുന്നത്. എല്ലാത്തിനും എളുപ്പത്തിലുത്തരവും ഇൻസ്റ്റന്റ് മറുപടിയും കിട്ടുന്ന കാലത്ത് ബ്രെയിൻ പ്രവർത്തിപ്പിച്ച് നമ്മളെന്തിന് ബുദ്ധിമുട്ടുന്നു. അല്ലേ...ഇത് തന്നെയാണ് ഡിജിറ്റൽ ഡിമൻഷ്യക്ക് കാരണവും.

ജർമ്മൻ ന്യൂറോ സയന്റിസ്റ്റ് മാൻഫ്രെഡ് സ്പിറ്റ്സർ ഈ പദം ആദ്യമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്. 2012-ൽ അദ്ദേഹം പ്രസിദ്ധീകരിച്ച 'Digital Dementia' എന്ന പുസ്തകത്തിലാണ് ഇക്കാര്യങ്ങൾ വിശദമായി പറയുന്നത്. ഡിജിറ്റൽ ഉപകരണങ്ങളുടെ അമിതോപയോഗം മനുഷ്യന്റെ വൈജ്ഞാനിക തലത്തെ എങ്ങനെ ബാധിക്കുന്നു എന്നായിരുന്നു സ്പിറ്റസറുടെ പഠനം. സ്മാർട്ട്ഫോൺ, ടെലിവിഷൻ, കമ്പ്യൂട്ടർ എന്നിവയുടെ മണിക്കൂറുകൾ നീണ്ട ഉപയോഗം നമ്മുടെ ശ്രദ്ധ, വിമർശനാത്മക ചിന്ത, ഓർമ്മയെ ഒക്കെ സാരമായി ബാധിക്കുകയും ഇത് ഡിമൻഷ്യയ്ക്ക് സമാനമായ അവസ്ഥയിലേക്ക് നമ്മളെത്തുമെന്നും പഠനം പറയുന്നു. ഡിജിറ്റൽ ഡിമൻഷ്യ എങ്ങനെ വരുന്നു, എന്തൊക്കെയാണ് ലക്ഷണങ്ങൾ, എങ്ങനെ പ്രതിരോധിക്കാം എന്നെല്ലാം സ്പിറ്റ്സർ വളരെ വ്യക്തമായി തന്നെ പറഞ്ഞു വെയ്ക്കുന്നുണ്ട്.

placeholder
Manfred Spitzer and his book 'Digital dementia'
മാൻഫ്രെഡ് സ്പിറ്റ്‌സറും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുസ്തകവും | photo: Martin Kraft, CC BY-SA 3.0 <https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0>, via Wikimedia Commons

കാരണങ്ങൾ

1. ഡിജിറ്റൽ ഗാഡ്ജറ്റുകളുടെ അമിതോപയോഗം: ഡിജിറ്റൽ ഗാഡ്ജറ്റുകളുടെ അമിതോപയോഗമാണ് പ്രധാനവില്ലൻ. മനുഷ്യ മസ്തിഷ്‌കത്തിന് ചെയ്യാൻ പറ്റുന്ന ജോലി പോലും ചെയ്യിക്കാതെ എല്ലാം ഗാഡ്ജറ്റ്‌സിനെ ഏൽപിക്കുന്നതാണ് ഡിജിറ്റൽ ഡിമൻഷ്യക്കുള്ള പ്രധാന കാരണം. മുൻപൊക്കെ ഫോൺ നമ്പറുകളൊക്കെ നമുക്ക് മനപ്പാഠമായിരുന്നു. എത്ര നമ്പറുകൾ??എന്നാൽ ഇന്ന് നമ്മുടെ അല്ലാതെ മറ്റൊരു ഫോൺ നമ്പർ കൂടി അറിവുന്നവർ വളരേ ചുരുക്കമായിരിക്കും. പകരം എളുപ്പത്തിൽ ഫോണിൽ സേവ് ചെയ്യും. വഴി കണ്ടുപിടിക്കാൻ എളുപ്പം ഗൂഗിൾ മാപ്പെടുക്കും. കണക്കിന് കാൽക്കുലേറ്ററും. ഒക്കെ പോട്ടെ സ്‌പെല്ലിങ് വരെ നമുക്കിപ്പോ കൺഫ്യൂഷനാണ്. ഫോണിലെ ഓട്ടോചെക്കറുണ്ടല്ലോ. രണ്ട് അക്ഷരം ടൈപ്പ് ചെയ്യുമ്പോഴേക്കും സജഷൻ വരും. പിന്നെന്തിന് ഫുൾ ടൈപ്പ് ചെയ്യണം. എന്തെങ്കിലും കാര്യത്തെ കുറിച്ച് അറിയണം. ഒരു സെക്കന്റ് ആലോചിക്കുക പോലും ചെയ്യാതെ നമ്മളത് ഗൂഗിളിൽ സെർച്ച് ചെയ്യാൻ പോകും

നേരത്തേ പറഞ്ഞപോലെ ബുദ്ധി പ്രവർത്തിപ്പിച്ച് സ്വന്തമായി ഉത്തരം കണ്ടെത്തുന്നതൊക്കെ നമുക്കിപ്പോ വലിയ മെനക്കേടാണ്. ചിന്തിക്കുകയും പറയുകയും ആലോചിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സമയം വേറെന്തൊക്കെ കാര്യത്തിന് ഉപയോഗപ്പെടുത്താമെന്നാണ് നമ്മുടെ ചിന്ത. എന്തിനാ ഉപയോഗപ്പെടുത്താറ്. റീൽസും, വീഡിയോസും കണ്ട് തള്ളുന്നതിനപ്പുറം പ്രൊഡക്ടീവായി മറ്റെന്താണ് ആ ലാഭിക്കുന്ന സമയം കൊണ്ട് നമ്മൾ ചെയ്യുന്നത്. സെർച്ച് എൻജിനോ, എഐ ടൂളിനോ ഒക്കെ വീതം വെച്ച് നാം എളുപ്പമാക്കുന്ന പണി നമുക്ക് തന്നെയാണ് പാരയാരുന്നത്. ഡിജിറ്റൽ ടൂളുകളെ അമിതമായി ആശ്രയിക്കുന്നത് ശരിക്ക് നമ്മുടെ മാനസിക-വൈജ്ഞാനിക വളർച്ച കൂടിയാണ് ഇല്ലാതാക്കുന്നത്.

2. ഉപരിപ്ലവമായ പഠനം: ഇൻസ്റ്റന്റായി കിട്ടുന്ന ഉത്തരങ്ങൾക്കപ്പുറം ആഴത്തിൽ ഒരു വിഷയത്തെ അറിയാനോ പഠിക്കാനോ അധികമാരും മിനക്കെടാറില്ല. അതുകൊണ്ട് തന്നെ വിമർശനാത്മക ചിന്തയോ, ആഴത്തിലുള്ള അറിവോ ഒരു വിഷയത്തിലും നമുക്കില്ലാതെ പോകുന്നു. ഉയർന്ന ബൗദ്ധികശേഷിയെന്നത് സങ്കൽപവുമാകുന്നു. ഡിജിറ്റൽ ലോകത്തെ മൾട്ടിടാസ്‌കിങ്ങും ഷോർട് ടേം മെമ്മറി ലോസ്സിന് കാരണമാകുന്നുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന് സ്പെഡ്ഷീറ്റിൽ ഡാറ്റ എന്റർ ചെയ്തുകൊണ്ട് നമ്മൾ ഒരാളോട് ഫോണിൽ സംസാരിക്കുന്നു. ഇതിനിടയിൽ വരുന്ന ഇമെയിലിനോ വാട്സാപ് വെബ്ബിൽ വരുന്ന മെസേജുകൾക്ക് മറുപടിയോ കൊടുക്കുന്നു. ചുരുക്കത്തിൽ ഒരേ സമയം പല കാര്യം ചെയ്യുമ്പോൾ നാം അപകടപ്പെടുത്തുന്നത് നമ്മുടെ കോൺസൺട്രേഷൻ പവർ കൂടിയാണ്.

3. കുറയുന്ന മാനസിക ഉത്തേജനം: നിങ്ങളൊരു പേനയെടുത്ത് എന്തെങ്കിലും ഒന്നെഴുതിയിട്ട് എത്രനാളായി. ഒന്നോർത്ത് നോക്കിയേ.... ഡിജിറ്റൽ ഡിമൻഷ്യയ്ക്ക് മറ്റൊരു പ്രധാന കാരണവും ഇതാണ്. കൈകളുടെയും വിരലുകളുടെയും ചാലനശേഷിയും ഓർമകളുടെ പ്രവർത്തനക്ഷമതയും ഒത്തുചേരുന്ന എഴുത്തിനെ ഡിജിറ്റൽ മാധ്യമങ്ങൾ പൂർണമായും ഇല്ലാതാക്കുന്നു. മാത്രമല്ല ഗെയിമിങ്ങ്... പ്രത്യേകിച്ച് അഗ്രസീവായ അക്രമങ്ങൾ ഉള്ള ഗെയിമിങ്, റീലുകൾ ഒക്കെ ഇല്ലാതാക്കുന്നത് നമ്മുടെ അക്കാദമിക് പെർഫോമൻസിനെ കൂടിയാണ്. സോഷ്യൽ മീഡിയ, വീഡിയോകൾ, ഗെയിമുകൾ എന്നിവയിലെ വേഗതയേറിയതും ചെറിയതുമായ വിവരങ്ങൾ (short-form content) മസ്തിഷ്‌കത്തെ ദീർഘനേരം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാനുള്ള കഴിവ് കുറയ്ക്കുന്നു.

4. മൾട്ടിടാസ്‌കിങ്: നമ്മുടെ കമ്പ്യൂട്ടർ തുറക്കുമ്പോൾ തന്നെ മൂന്ന് നാല് ടാബെങ്കിലും തുറന്നില്ലെങ്കിൽ നമുക്കൊരു സമാധാനമുണ്ടാവില്ല. ചാറ്റിങ്, സ്‌ക്രോളിങ്, വീഡിയോ കാണൽ തുടങ്ങി ജോലിക്കിടെ ഒരേ സമയം പല കാര്യങ്ങളാണ് നാം ഡിജിറ്റലിടത്ത് ചെയ്യുന്നത്. ഇത് മസ്തിഷ്‌കത്തിന്റെ ആഴത്തിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാനുള്ള ശേഷി കുറയ്ക്കുന്നു.

5. ഉറക്കം: നേരത്തെ ഉറങ്ങി നേരത്തെ ഉണരുക എന്നൊരു ശീലം തന്നെ ഇന്ന് ഇല്ലാതായിരിക്കുന്നു. ഉറക്കം കോംപ്രമൈസ് ചെയ്താണ് പലരും സ്‌ക്രീനിൽ കുത്തിയിരിക്കാറ്. അപ്പോഴല്ലേ ഒരു ഫ്രീ ടൈം ഉള്ളൂ എന്നാണ് നമ്മുടെയൊക്കെ മറുപടിയും. മറ്റുള്ളവയൊന്നും കോംപ്രമൈസ് ചെയ്യാൻ മനസില്ലാത്ത നിങ്ങൾക്കെങ്ങനെയാണ് ഉറക്കം കോംപ്രമൈസ് ചെയ്യാനാവുക. ഉറക്കക്കുറവ് മസ്തിഷ്‌ക പ്രവർത്തനത്തെ തന്നെ ദുർബലപ്പെടുത്തും. ഡിജിറ്റൽ സ്‌ക്രീനുകളിൽ നിന്നുള്ള നീല വെളിച്ചം മെലറ്റോണിൻ (ഉറക്ക ഹോർമോൺ) ഉൽപാദനത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നു.

6.വിവര ബാഹുല്യം: നമ്മുടെ ബ്രെയിനിന് പ്രോസസ് ചെയ്യാവുന്നതലുമപ്പുറം കണ്ടന്റുകളിലൂടെയാണ് ഒരു ദിവസം നാം കടന്നുപോവുന്നത്. ഇൻഫർമേഷൻ ഓവർഫ്‌ളോ എന്ന് വിളിക്കുന്ന ഈ അവസ്ഥ പലപ്പോഴും നമ്മുടെ മസ്തിഷ്‌കം താങ്ങണമെന്നില്ല. അപ്പോ സ്വാഭാവികമായും തലച്ചോറിനെ ക്ഷീണിപ്പിക്കും. അതായത് ബ്രെയിൻ ഡ്രെയ്ൻ ഉണ്ടാകും. ഇതിലേക്ക് ഉറക്കക്കുറവ് കൂടി വരുന്നതോടെ പിന്നെ പറയണ്ടല്ലോ.

എന്താണ് ബ്രെയിൻ ഫോഗ്

സക്രീനുകളുടെ അമിതോപയോഗം മൂലം നമ്മുടെ തലച്ചോറിന് വിവരങ്ങൾ പ്രോസസ് ചെയ്യാനെടുന്ന താമസത്തെയാണ് ശരിക്ക് ബ്രെയിൻ ഫോഗെന്ന് പറയുന്നത്. ഒന്നിലും ഒരു വ്യക്തതയില്ലായ്മ, ഫോക്കസ് ചെയ്യാനുള്ള ബുദ്ധിമുട്ട്, മറവി, ചിന്താകുഴപ്പം ഒക്കെ ബ്രെയിൻ ഫോഗിന്റെ ലക്ഷണമാണ്. ഉപയോഗിക്കാത്ത യന്ത്രങ്ങൾ തുരുമ്പെടുക്കാറില്ലേ. അതുപോലെ നമ്മുടെ തലച്ചോറിന് സംഭവിക്കുന്ന ഒരു അവസ്ഥയാണ് ബ്രെയിൻ ഫോഗിങ്. അമിതമായ സ്‌ക്രീൻ നമ്മുടെ സോഷ്യൽ ബിഹേവിയറിനെക്കൂടിയാണ് ബാധിക്കുന്നത്. സമൂഹവുമായുള്ള ഇടപെടലുകളിൽ ഉണ്ടാകുന്ന വിള്ളൽ സ്വാഭാവികമായും ഇത്തരം പ്രവർത്തനങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്ന മസ്തിഷ്‌ക മേഖലകളേയും നിഷ്‌ക്രിയമാക്കുന്നുണ്ട്. ഇതും ഡിജിറ്റൽ ഡിമൻഷ്യയ്ക്ക് കാരണമാകാം. 

ഡിജിറ്റൽ ഡിമൻഷ്യയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഡിമൻഷ്യ രോഗത്തിന്റെ ചില ലക്ഷണങ്ങളോട് സാമ്യമുള്ളതാണ്, എന്നാൽ ഇത് പ്രായമായവരിൽ മാത്രമല്ല, യുവാക്കളിലും കുട്ടികളിലും കാണപ്പെടാം. 

പ്രധാന ലക്ഷണങ്ങൾ

  • ഓർമശക്തി കുറയുക: ലളിതമായ കാര്യങ്ങൾ ഓർമിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ട് ( അതായത് ഒരു പേരോ തീയതിയോ ഒക്കെ )
  • ശ്രദ്ധക്കുറവ്: ഒരു പുസ്തകം വായിക്കുകയോ ഒരു ജോലി പൂർത്തിയാക്കുകയോ ചെയ്യുമ്പോൾ ശ്രദ്ധ വ്യതിചലിക്കുക.
  • മാനസിക മന്ദത: പുതിയ വിവരങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കാനോ പ്രശ്‌നങ്ങൾ പരിഹരിക്കാനോ കൂടുതൽ സമയം വേണ്ടിവരിക.
  • വൈകാരിക പ്രശ്‌നങ്ങൾ: ഉത്കണ്ഠ, അസ്വസ്ഥത, അല്ലെങ്കിൽ ഡിജിറ്റൽ ഗാഡ്ജറ്റ്‌സ്  ലഭ്യമല്ലാത്തപ്പോൾ ഉണ്ടാവുന്ന അസ്വാഭാവിക പെരുമാറ്റം.
  • സോഷ്യൽ ഡിസ്റ്റൻസ്: നേരിട്ടുള്ള വ്യക്തിബന്ധങ്ങളെക്കാൾ ഡിജിറ്റൽ ലോകത്തെ ജീവിതമാണ് നമുക്ക് പ്രിയം. ഡിജിറ്റൽ ഡിമൻഷ്യയുടെ പ്രധാന ലക്ഷണങ്ങളിലൊന്ന് സോഷ്യൽ ഡിസ്റ്റൻസാണ്.
  • ശാരീരിക ലക്ഷണങ്ങൾ: കഴുത്ത് വേദന, തലവേദന, കണ്ണിന്റെ ക്ഷീണം

ആരെയാണ് കൂടുതൽ ബാധിക്കുന്നത്?

ഫോണെടുക്കുന്നതിന് കുട്ടികളെ വഴക്ക് പറയുന്ന നമ്മൾ മുതിർന്നവർ അവർക്ക് മുന്നിലിരുന്ന് തന്നെ റീൽസ് കാണുന്നതിലെ പ്രശ്നം ശ്രദ്ധിക്കാറില്ല. അവരെ ബാധിക്കുന്നതെല്ലാം നമ്മെയും ബാധിക്കും. കുട്ടികളിൽ ഇതിന്റെ ഇംപാക്ട് അൽപം കൂടി വലുതാണെന്ന് മാത്രം. കുട്ടികളെയും കൗമാരക്കാരേയും സംബന്ധിച്ച് അവരുടെ തലച്ചോറിന്റെ വളർച്ചാ കാലഘട്ടമാണ് അത്. ഈ സമയത്ത് ഡിജിറ്റൽ ഉപകരണങ്ങളെ ആശ്രയിക്കുമ്പോൾ, അവരുടെ ചിന്താശേഷിയും ഓർമശക്തിയും പൂർണമായി വികസിക്കാതിരിക്കാം. മുതിർന്നവരെ സംബന്ധിച്ച് ദിവസവും 6-8 മണിക്കൂറിൽ കൂടുതൽ സ്‌ക്രീനിന് മുന്നിൽ ചെലവഴിക്കുന്നവരാണ് ഏറ്റവും അഫക്ടഡ്.

ഡിജിറ്റൽ ഡിമൻഷ്യ ഒരു യഥാർത്ഥ രോഗമല്ലെങ്കിലും, ഇത് ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിൽ മനുഷ്യ മസ്തിഷ്‌കത്തിന്റെ ശേഷി നഷ്ടപ്പെടുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു മുന്നറിയിപ്പാണ്. ഡിജിറ്റൽ ഉപകരണങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള നോട്ടിഫിക്കേഷനുകൾ, ലൈക്കുകൾ എല്ലാം  ഡോപമിൻ വർധിപ്പിക്കുന്നു, ഇത് അവയോടുള്ള ആസക്തി വർധിപ്പിക്കുന്നു.സ്‌ക്രീൻ ടൈം കുറയ്ക്കുക എന്നത് മാത്രമാണ് പരിഹാരമാർഗത്തിലെ ആദ്യപടി. ഒപ്പം വായന വർധിപ്പിക്കുക, ക്രിയേറ്റീവ് സ്‌പേസിലേക്ക് അൽപം കൂടി ആഴത്തിലിറങ്ങുക,സുഹൃത്തുക്കളുമായി സമയം ചെലവഴിക്കുക, പ്രകൃതിയിൽ നടക്കുക, പസിലുകൾ, സ്‌ക്രീൻ ടൈം കുറയ്ക്കുക, ഉറക്കം മെച്ചപ്പെടുത്തുക തലച്ചോറിനെ ഉദ്ദീപിക്കുന്ന പ്രവർത്തനങ്ങളെന്തും ഓർമശക്തി വർധിപ്പിക്കും. ഡിജിറ്റൽ ലോകത്ത് നിന്ന് ഗുഡ് ബൈ പറയാൻ നമുക്ക് സാധിക്കില്ല. പക്ഷേ അവയെ നിയന്ത്രിച്ച് ഉപയോഗിക്കുകയും മസ്തിഷ്‌കത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക ശേഷികൾ നിലനിർത്തുകയും ചെയ്താൽ ഈ പ്രശ്‌നം ഒഴിവാക്കാം.

Inshorts | Is excessive digital gadget use causing memory loss & brain fog? Learn about digital dementia, its symptoms, causes, and how to prevent it. Video