കൊലപാതകക്കേസിൽ ശിക്ഷ, ഗോത്രവർഗക്കാരുടെ 'ദിഷോം ഗുരു'; സംഭവബഹുലമായ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം

'ദിഷോം ഗുരു' അഥവാ ദേശത്തിന്റെ നേതാവ്... ഷിബു സോറൻ എന്ന രാഷ്ട്രീയ നേതാവ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത് അങ്ങനെയായിരുന്നു. സർക്കാരുകൾക്ക് പൊതുവെ ആയുസ്സ് കുറവായ ജാർഖണ്ഡിൽ സോറന് അപൂർവ്വ ഇടവേള ഒഴിച്ചുനിർത്താൽ എന്നും അധികാരത്തിന്റെ ബാറ്റൺ കൈയിലുണ്ടായിരുന്നു അധികാരത്തിലേറി ഒരിക്കൽ പോലും കാലാവധി പൂർത്തിയാക്കിയില്ലെങ്കിലും, ജാർഖണ്ഡ് കണ്ട ഏതാണ് എല്ലാ സർക്കാരുകളെയും രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിൽ അദ്ദേഹത്തിന് റോളുണ്ടായിരുന്നു. ഝാർഖണ്ഡ് മുക്തി മോർച്ച എന്ന പാർട്ടിയുടെ സ്ഥാപകനേതാക്കളിൽ ഒരാൾ, ഝാർഖണ്ഡ് മുക്തി മോർച്ചയുടെ സംസ്ഥാന അദ്ധ്യക്ഷൻ, മൂന്ന് തവണ ഝാർഖണ്ഡ് മുഖ്യമന്ത്രി, മൂന്ന് തവണ കേന്ദ്ര കൽക്കരി വകുപ്പ് മന്ത്രി, എട്ട് തവണ ലോക്‌സഭാംഗം... സംസ്ഥാന - ദേശീയ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഒരുപോലെ നിറഞ്ഞുനിന്ന ഷിബു സോറൻ എന്ന നേതാവിന്റെ മരണം ഒരു രാഷ്ട്രീയ യുഗത്തിന്റെ അന്ത്യമാണ്. ഗോത്രവർഗ അവകാശവാദത്തിന്റെ ഉദയത്തിനും പ്രത്യേക ജാർഖണ്ഡ് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ രൂപീകരണത്തിനും സാക്ഷ്യം വഹിച്ച രാഷ്ട്രീയ യുഗത്തിന്റെ അന്ത്യം. 

ഇന്നത്തെ ജാർഖണ്ഡിലുള്ള രാംഗഡ് ജില്ലയിലെ നെമ്ര ഗ്രാമത്തിൽ 1944 ജനുവരി 11ന് സന്താൾ ആദിവാസി കുടുംബത്തിലാണ് ഷിബു സോറന്റെ ജനനം. പിതാവ് ശോബരൻ സോറൻ മാതാവ് സോനാമുനി. ഹസാരിബാഗിലെ ഗോള ഹൈസ്‌കൂളിൽ നിന്ന് മെട്രിക്കുലേഷൻ പൂർത്തിയാക്കി. ഇതിനിടെ ബ്ലേഡ് മാഫിയയുടെ ആക്രമണത്തിൽ ഷിബു സോറന് തന്റെ പിതാവിനെ നഷ്ടമായി. തന്റെ 15ാം വയസിൽ നടന്ന ഉണ്ടായ ആ വേർപാട് ഷിബു സോറന്റെ രാഷ്ട്രീയ യാത്രയ്ക്ക് ഉത്തേജകമായി. 1962-ൽ തന്റെ പതിനെട്ടാമത്തെ വയസിൽ സന്താൾ നവയുക്ത് സംഘ് എന്ന പ്രസ്ഥാനം രൂപീകരിച്ചു. തീവ്ര ഇടതുപക്ഷ നയങ്ങൾ പിന്തുടരുന്ന സംഘടനയായിരുന്നു ഇത്. 

1973-ലാണ് ധൻബാദിൽ നടന്ന ഒരു പൊതുയോഗത്തിൽ വെച്ച് ട്രേഡ് യൂണിയൻ പ്രവർത്തകനായ എ.കെ. റോയ്, ബിനോദ് ബിഹാരി മഹ്‌തോ എന്നിവരുമായി ചേർന്ന് സോറൻ ജാർഖണ്ഡ് മുക്തി മോർച്ച സ്ഥാപിക്കുന്നത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ, ഛോട്ടാനഗ്പൂർ, സന്താൽ പർഗാന മേഖലകളിൽ ശക്തമായ പിന്തുണ നേടിക്കൊണ്ട്, പ്രത്യേക ആദിവാസി സംസ്ഥാനത്തിനായി വാദിക്കുന്ന പ്രധാന രാഷ്ട്രീയ ശക്തിയായി ജെ.എം.എം. പെട്ടെന്ന് മാറി. ഫ്യൂഡൽ ചൂഷണത്തിനെതിരെ അദ്ദേഹം ആദിവാസി സമൂഹത്തെ അണിനിരത്തി. സോറൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ളവരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ പതിറ്റാണ്ടുകളായി നടന്ന പ്രക്ഷോഭങ്ങൾക്ക് ശേഷം, 2000 നവംബർ 15 ന് ജാർഖണ്ഡ് രൂപീകരിച്ചതോടെ പ്രത്യേക സംസ്ഥാനത്തിനായുള്ള ആവശ്യം പൂർത്തീകരിക്കപ്പെട്ടു.

1977-ൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിലിറങ്ങിയ ഷിബു സോറൻ ആ വർഷത്തെ ലോക്സഭ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ധുംക മണ്ഡലത്തിൽനിന്ന് മത്സരിച്ചെങ്കിലും പരാജയപ്പെട്ടു. എന്നാൽ 1980-ൽ ധുംകയിൽ നിന്ന് തന്നെ വിജയിച്ച് ഏഴാം ലോക്സഭയിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 2020 ജൂൺ മുതൽ രാജ്യസഭാ എംപിയായി. 2024 ഒക്ടോബറിൽ ഗോത്രകാര്യ മന്ത്രാലയത്തിനായുള്ള കൺസൾട്ടേറ്റീവ് കമ്മിറ്റി അംഗമായി നിയമിതനായി. 

മൂന്ന് തവണ ജാർഖണ്ഡ് മുഖ്യമന്ത്രിയായെങ്കിലും ആറ് മാസത്തിൽ കൂടുതൽ മുഖ്യമന്ത്രി സ്ഥാനത്ത് തുടർന്നില്ല. 2005 മാർച്ച് 2 നായിരുന്നു ഷിബു സോറൻ ആദ്യമായി മുഖ്യമന്ത്രിയാകുന്നത്. കോൺഗ്രസ് പിന്തുണയോടെ അധികാരത്തിലെത്തിയെങ്കിലും ഭൂരിപക്ഷം തെളിയിക്കാനാവാതെ വന്നതോടെ മാർച്ച് 11 ന് തന്നെ രാജിവെക്കേണ്ടി വന്നു. 2008 ഓഗസ്റ്റ് 27 മുതലായിരുന്നു രണ്ടാം ഊഴം. കോൺഗ്രസിന്റെയും സ്വതന്ത്രരുടെയും പിന്തുണയോടെ സർക്കാർ രൂപീകരിച്ചെങ്കിലും സർക്കാർ 2009 ജനുവരി 12ന് തകർന്നു. 2009 ഡിസംബറിൽ മൂന്നാംവട്ടവും അധികാരത്തിലേറിയെങ്കിലും സീറ്റ് വിഭജന തർക്കത്തെത്തുടർന്ന് ബിജെപി പിന്തുണ പിൻവലിച്ചതോടെ 2010 മെയ് മാസത്തിൽ മുഖ്യമന്ത്രി പദം രാജിവെക്കേണ്ടിവന്നു. അധികാരത്തിലില്ലാത്തപ്പോൾ പോലും സംസ്ഥാനത്തും കേന്ദ്രത്തിലും സർക്കാരുകളെ മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകുന്നതിൽ ഷിബു സോറന്റെ ജെഎംഎം നിർണായക പങ്ക് വഹിച്ചു. നാല് പതിറ്റാണ്ടിലേറെ ജാർഖണ്ഡ് രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവായി സോറൻ. സർക്കാരുകൾ രൂപീകരിക്കുന്നതിനോ അവരെ താഴെയിറക്കുന്നതിനോ, സോറന്റെ സമ്മതം പലപ്പോഴും വിലപേശാൻ കഴിയാത്തതായിരുന്നു

2004 നും 2006 നും ഇടയിൽ ഒന്നാം യുപിഎ സർക്കാരിന്റെ മൂന്ന് കാലഘട്ടങ്ങളിൽ കേന്ദ്ര കൽക്കരി വകുപ്പ് മന്ത്രിയായും ഷിബു സോറൻ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ കേസുകളും നിയമക്കുരുക്കുമായി ഒരിക്കലും കാലാവധി പൂർത്തിയാക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിനായില്ല. 2025 ഏപ്രിലിൽ സോറൻ സജീവ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്ന് ഔദ്യോഗികമായി വിരമിച്ചു, ജെഎംഎം ബാറ്റൺ മകൻ ഹേമന്തിന് കൈമാറി. പക്ഷേ, ജാർഖണ്ഡിലെ ഗോത്ര പ്രതിരോധത്തിന്റെയും രാഷ്ട്രീയ വിലപേശൽ ശക്തിയുടെയും മൂർത്തീഭാവമായിരുന്നു അപ്പോഴും ഷിബു സോറൻ. തന്റെ അനുയായികൾക്ക്, ഷിബു സോറൻ ജാർഖണ്ഡിലെ ഒരു സ്വാതന്ത്ര്യ സമര സേനാനിയും, അനീതിക്കെതിരെ പോരാടിയ നായകനുമായിരുന്നു. 
                       
വിവാദങ്ങളും കോടതി പോരാട്ടങ്ങളും

നിരവധി വിവാദങ്ങളും പോരാട്ടങ്ങളും നിറഞ്ഞതായിരുന്നു ഷിബു സോറന്റെ രാഷ്ട്രീയജീവിതം. ഒരു കൊലപാതകകേസിൽ ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ട ആദ്യ മുഖ്യമന്ത്രിയാണ് അദ്ദേഹം. അതിലൊന്നാണ് 1975-ലെ ചിരുദി കൂട്ടക്കൊല കേസ്. ദുംക ജില്ലയിലെ  ചിരുദിഹ് എന്ന ഗ്രാമത്തിൽ സോറന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഗോത്രവർഗക്കാരും സിപിഐയുടെ കീഴിലുള്ള ഗോത്രവർഗക്കാരല്ലാത്തവരുമായ രണ്ട് ജനക്കൂട്ടങ്ങൾ തമ്മിൽ നടന്ന അക്രമാസക്തമായ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ ഒമ്പത് മുസ്ലീങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ 10 പേരായിരുന്നു കൊല്ലപ്പെട്ടത്. പ്രതിപട്ടികയിൽ നാലാമതായിരുന്നു ഷിബു സോറൻ. പുറത്തുനിന്നുള്ളവരെ തുരത്താൻ ആരംഭിച്ച പോരാട്ടത്തിന്റെ ഭാഗമായി ജനക്കൂട്ടത്തെ കൊല്ലാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചുവെന്നതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരിലുള്ള കുറ്റം. കേസിൽ 2004 ൽ സോറനെതിരെ അറസ്റ്റ് വാറണ്ട് പുറപ്പെടുവിച്ചു. ഇതോടെ കുറച്ചുകാലം അദ്ദേഹത്തിന് ഒളിവിൽ പോകേണ്ടിവന്നു. പിന്നീട് അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടു. കസ്റ്റഡിയിലായി. ഒടുക്കം ജാമ്യം ലഭിച്ച ശേഷം മന്ത്രിസഭയിൽ വീണ്ടും ഉൾപ്പെടുത്തി. 2008 മാർച്ചിൽ അദ്ദേഹത്തെ ഈ കേസിൽ കുറ്റവിമുക്തനാക്കി.

ജെഎംഎം കൈക്കൂലി കേസാണ് ഷിബു സോറന്റെ പേരിലുണ്ടായിരുന്ന മറ്റൊരു കേസ്. 1991 ലെ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കോൺഗ്രസ് ഏറ്റവുംവലിയ ഒറ്റക്കക്ഷിയായെങ്കിലും ഒറ്റക്ക് ഭരിക്കാനുള്ള ഭൂരിപക്ഷം ഉണ്ടായില്ല. എങ്കിലും പി.വി. നരസിംഹറാവു പ്രധാനമന്ത്രിയായി സഖ്യകക്ഷികളുടെ പിന്തുണയോടെ സർക്കാരുണ്ടാക്കി. ഭരണത്തിന്റെ അവസാനകാലത്ത് സർക്കാരിനെതിരേ പ്രതിപക്ഷം അവിശ്വാസപ്രമേയത്തിന് നോട്ടീസ് നൽകി. ഇതിനെ അതിജീവിക്കാനായി സഭയിലുണ്ടായിരുന്ന നാല് ഝാർഖണ്ഡ് മുക്തിമോർച്ചയുടെ എംപിമാർക്കും കൈക്കൂലി നൽകി വിശ്വാസവോട്ടിനെ എതിർത്ത് സർക്കാരിന് അനുകൂലമാക്കി. സംഭവത്തിൽ കോഴ ഇടപാടുനടന്നുവെന്ന ആക്ഷേപം ഉയർന്നു. സിബിഐ അന്വേഷണത്തിൽ ജെഎംഎം എംപിമാർക്ക് കൈക്കൂലി കൊടുത്തുവെന്ന് തെളിയിച്ചു. ഈ കേസിലും ഷിബു സോറൻ പ്രതിയായി. 

ചിരുദി കേസ് പതിറ്റാണ്ടുകളോളം സോറനെ വേട്ടയാടിയെങ്കിൽ, ശശി നാഥ് ഝാ കൊലപാതക കേസ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കരിയർ അവസാനിപ്പിക്കുന്ന ഘട്ടത്തിലെത്തി. ജെഎംഎം എംപിയും സോറന്റെ മുൻ സഹായിയുമായ ഝ 1994-ൽ അപ്രത്യക്ഷനായി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൃതദേഹം പിന്നീട് ഗാസിയാബാദിൽ നിന്ന് കണ്ടെത്തി. നരസിംഹറാവു സർക്കാരിനെ രക്ഷിച്ച അവിശ്വാസ വോട്ടെടുപ്പിൽ ജെഎംഎം എംപിമാർ കൈക്കൂലി വാങ്ങിയത് അറിവുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ഝയെ തട്ടിക്കൊണ്ടുപോയി കൊലപ്പെടുത്തിയതെന്ന് ആരോപിച്ച് സി.ബി.ഐ സോറനും മറ്റുള്ളവർക്കുമെതിരെ കുറ്റം ചുമത്തി. 2006 നവംബറിൽ ഡൽഹി കോടതി സോറനെ കൊലപാതകത്തിനും ക്രിമിനൽ ഗൂഢാലോചനയ്ക്കും ശിക്ഷിക്കുകയും ജീവപര്യന്തം തടവിന് ശിക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു. കേന്ദ്രമന്ത്രി സ്ഥാനം രാജിവച്ച് അദ്ദേഹം തിഹാർ ജയിലിലായി. എന്നാൽ 2007 ഓഗസ്റ്റിൽ ഡൽഹി ഹൈക്കോടതി അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിക്ഷ റദ്ദാക്കി. സോറനെ കുറ്റകൃത്യവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നേരിട്ടുള്ള തെളിവുകൾ നൽകുന്നതിൽ പ്രോസിക്യൂഷൻ പരാജയപ്പെട്ടുവെന്ന് പറഞ്ഞായരുന്നു ശിക്ഷ റദ്ദാക്കിയത്. 2018 ഏപ്രിലിൽ സുപ്രീം കോടതി ഈ വിധി ശരിവച്ചു.

വധശ്രമം

സോറനെതിരെ വധശ്രമവും ഇതിനിടെ ഉണ്ടായി. 2007 ജൂണിൽ ജയിലിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നതിനിടെ ദിയോഘറിന് സമീപം സോറന്റെ വാഹനവ്യൂഹത്തിന് നേരെ സ്‌ഫോടകവസ്തുക്കൾ എറിഞ്ഞു. രാഷ്ട്രീയ അന്തരീക്ഷത്തിലെ അസ്ഥിരതകൾക്കിടയിലും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വാധീനം ശക്തമായി തുടർന്നു. 2025 ഏപ്രിൽ വരെ 38 വർഷം അദ്ദേഹം ജെഎംഎമ്മിനെ പ്രസിഡന്റായി നയിച്ചു, പിന്നീട് അദ്ദേഹം അതിന്റെ സ്ഥാപക രക്ഷാധികാരിയായി. പിൻഗാമിയായി ഹേമന്ത് സോറൻ പാർട്ടി പ്രസിഡന്റായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. ഹേമന്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ജെഎംഎം-കോൺഗ്രസ് സർക്കാർ ഇതിനിടെ ഭരണത്തുടർച്ചയും നേടി