കൊച്ചി-മുസിരിസ് ബിനാലെയുടെ പ്രധാന ആകർഷണങ്ങളിലൊന്നായി മാറിയിരിക്കുകയാണ് പ്രശസ്ത ചിത്രകാരൻ ഗുലാം മുഹമ്മദ് ഷെയ്ഖിന്റെ 'ഓഫ് വേൾഡ്‌സ് വിത്തിൻ വേൾഡ്‌സ്' എന്ന പ്രദർശനം. കൊച്ചിയിലെ ദർബാർ ഹാൾ ആർട്ട് ഗാലറിയിൽ ഒരുക്കിയിരിക്കുന്ന ഈ കലാവിരുന്ന്, കിരൺ നാടാർ മ്യൂസിയം ഓഫ് ആർട്ടുമായി ചേർന്നാണ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. റൂബിന കരോഡെയാണ് ക്യൂറേറ്റർ.

To advertise here,

ഓർമ്മകളുടെയും ചരിത്രത്തിന്റെയും സമന്വയം

ഒരു ചിത്രപ്രദർശനം എന്നതിലുപരി, ആറ് പതിറ്റാണ്ടിലധികം നീണ്ട ഒരു കലാകാരന്റെ ജീവിതയാത്രയാണ് അനാവരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നത്. വെറുമൊരു ചിത്രം കാണുക എന്നതിലുപരി, ഒന്നിനുള്ളിൽ മറ്റൊന്നായി ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന അനേകം ലോകങ്ങളിലേക്ക് പ്രേക്ഷകർ എത്തിച്ചേരുന്നു. വ്യക്തിപരമായ ഓർമ്മകൾ, ചരിത്രം, പുരാണങ്ങൾ, രാഷ്ട്രീയം എന്നിവയെല്ലാം ഷെയ്ഖിന്റെ കാൻവാസുകളിൽ ഇഴചേർരുന്നുണ്ട്.

കലയിലെ ബഹുസ്വരത

ഗുജറാത്തിലെ വാധ്വാനിൽ ജനിച്ച ഷെയ്ഖിന്റെ കലയിൽ അവിടുത്തെ ക്ഷേത്രങ്ങളും പള്ളികളും പടിക്കിണറുകളും വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഹിന്ദു-മുസ്ലീം സംസ്‌കാരങ്ങൾ ഇഴചേർന്ന ആ നാട്ടിലെ ജീവിതമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൃഷ്ടികൾക്ക് അടിത്തറ പാകിയത്. ഇറ്റാലിയൻ നവോത്ഥാന ചിത്രകലയും പേർഷ്യൻ ശൈലിയും മുഗൾ മിനിയേച്ചറുകളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വരകളിൽ അതിരുകളില്ലാതെ സമ്മേളിക്കുന്നു.

'നമ്മൾ ഒരേസമയം പല കാലങ്ങളിൽ ജീവിക്കുന്നവരാണ്' എന്ന ബോധ്യമാണ് ഷെയ്ഖിന്റെ ഓരോ ചിത്രവും പങ്കുവെക്കുന്നത്.

കവി കൂടിയായ ചിത്രകാരൻ

ചിത്രകലയ്ക്കൊപ്പം തന്നെ എഴുത്തിനെയും ഗൗരവമായി കണ്ടിരുന്ന വ്യക്തിയാണ് ഷെയ്ഖ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങളിൽ ഒരു കഥാകാരന്റെ സാന്നിധ്യം അനുഭവപ്പെടും. ചിത്രകാരൻ എന്നതിലുപരി കവി, വിവർത്തകൻ, അധ്യാപകൻ എന്നീ നിലകളിലെല്ലാം അദ്ദേഹം നൽകിയ സംഭാവനകൾ ഈ പ്രദർശനത്തിൽ നിഴലിക്കുന്നുണ്ട്.

ഫക്കീർമാരും സൂഫി വര്യന്മാരും മുതൽ സാധാരണ മനുഷ്യർ വരെ ഷെയ്ഖിന്റെ കാൻവാസുകളിൽ കഥാപാത്രങ്ങളായി എത്തുന്നു. രാജസ്ഥാനി ചിത്രകലയിലെ കടുംനിറങ്ങളും ആധുനിക ദൃശ്യഭാഷയും ഒത്തുചേരുന്ന ഈ പ്രദർശനം ഇന്ത്യൻ ചിത്രകലയിലെ ഒരു വലിയ കാലഘട്ടത്തെയാണ് അടയാളപ്പെടുത്തുന്നത്.

മടക്കിവെച്ച ഭൂപടങ്ങൾ (Mappa Mundi)

ഷെയ്ഖിന്റെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ പരീക്ഷണങ്ങളിലൊന്നാണ് ലോകത്തിന്റെ ഭൂപടങ്ങളെ തനതായ രീതിയിൽ പുനരാവിഷ്‌കരിക്കുന്നത്. പരമ്പരാഗതമായ ഭൂപടങ്ങൾക്കപ്പുറം, തന്റെ സ്മരണകളിലെ നഗരങ്ങളെയും വ്യക്തികളെയും ലോകചരിത്രത്തിലെ സംഭവങ്ങളെയും അദ്ദേഹം ഒരൊറ്റ കാൻവാസിൽ വിന്യസിക്കുന്നു. കാഴ്ചക്കാരൻ ഈ ചിത്രങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ ഒരേസമയം ഭൂതകാലത്തിലൂടെയും വർത്തമാനകാലത്തിലൂടെയും സഞ്ചരിക്കുന്ന അനുഭവം ഉണ്ടാകുന്നു.

ബറോഡയുടെ സ്വാധീനം

തന്റെ കലാജീവിതത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം ചിലവഴിച്ച ബറോഡ (വഡോദര) നഗരം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങളിൽ ആവർത്തിച്ചു വരുന്നുണ്ട്. അവിടുത്തെ തിരക്കേറിയ ചന്തകൾ, ഇടുങ്ങിയ ഗലികൾ, ആൽമരങ്ങൾ എന്നിവ വെറുമൊരു പശ്ചാത്തലമല്ല. മറിച്ച് കഥ പറയുന്ന കഥാപാത്രങ്ങൾ തന്നെയാണ്. ഇന്ത്യൻ നഗരജീവിതത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണതകൾ അദ്ദേഹം അത്രമേൽ തനിമയോടെ ഒപ്പിയെടുത്തിട്ടുണ്ട്.

ശൈലികളുടെ വിസ്മയകരമായ കൂടിച്ചേരൽ

ഈ പ്രദർശനത്തിലെ ചിത്രങ്ങൾ ശ്രദ്ധിച്ചാൽ ഒരു കാര്യം വ്യക്തമാകുംഅദ്ദേഹം ഒരു പ്രത്യേക ശൈലിയിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിനിൽക്കുന്നില്ല.

മിനിയേച്ചർ ശൈലി: ഇന്ത്യൻ ലഘുചിത്രകലയിലെ (Miniature art) സൂക്ഷ്മമായ വിശദാംശങ്ങൾ.

പാശ്ചാത്യ സ്വാധീനം: ഇറ്റാലിയൻ നവോത്ഥാന കാലത്തെ പെയിന്റിംഗുകളിലെ ആഴവും കാഴ്ചപ്പാടും.

കവിതയും കലയും: പല ചിത്രങ്ങളിലും അക്ഷരങ്ങളും വരികളും ചിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമായി മാറുന്നു.

ബഹുസ്വരതയുടെ രാഷ്ട്രീയം

പല മതങ്ങളും പല സംസ്‌കാരങ്ങളും ഒന്നിച്ചുചേരുന്ന ഒരു ഭാരതീയ പൈതൃകത്തെയാണ് അദ്ദേഹം ഉയർത്തിപ്പിടിക്കുന്നത്. കബീർ ദാസിനെപ്പോലെയുള്ള ദാർശനികർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങളിൽ ഇടയ്ക്കിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത് മനുഷ്യത്വത്തിന്റെ വലിയ സന്ദേശങ്ങൾ നൽകാനാണ്.

ദർബാർ ഹാൾ ആർട്ട് ഗാലറിയുടെ വിശാലമായ മുറികളിലൂടെ നടക്കുമ്പോൾ, ലഘുവായ സ്‌കെച്ചുകൾ മുതൽ കൂറ്റൻ ചിത്രങ്ങൾ വരെ കാണാം. ഷെയ്ഖ് ഉപയോഗിച്ചിട്ടുള്ള കടുംനിറങ്ങൾ (ഉദാഹരണത്തിന് സിനബാർ റെഡ്, ലാപിസ് ലസൂലി ബ്ലൂ) കണ്ണുകളെ ആകർഷിക്കുന്നതിനൊപ്പം വൈകാരികമായ അനുഭവം കൂടി നൽകുന്നു.