ഒക്ടോബർ 10-ന് ലോകം മുഴുവനും ആചരിക്കുന്ന ലോക മാനസികാരോഗ്യദിനം ആരോഗ്യത്തിന്റെ സമഗ്ര അർഥത്തെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്ന ദിനമാണ്. 2025-ലെ പ്രമേയം, 'ദുരന്തങ്ങളിലെയും അടിയന്തര സാഹചര്യങ്ങളിലെയും മാനസികാരോഗ്യ സേവനങ്ങളിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം'- ലോകത്തെ മുഴുവനും ഉണർത്തുന്നൊരു ആഹ്വാനമാണ്.

To advertise here,

ഭൗതികമായ പരിക്കുകളെയും സാമ്പത്തിക നഷ്ടങ്ങളെയും പോലെ തന്നെ, മനസ്സിന്റെ പൊള്ളലുകളും ദുരന്തങ്ങളുടെ ഭാഗമായി നമ്മെ പിന്തുടരുന്നു. പലപ്പോഴും ഈ 'അദൃശ്യ മുറിവുകൾ' ചികിത്സിക്കപ്പെടാതെ പോകുന്നു. ലോകാരോഗ്യ സംഘടനയുടെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം, ദുരന്താനന്തര സാഹചര്യങ്ങളിൽ ജനസംഖ്യയിലെ 20 മുതൽ 30 ശതമാനം വരെ ആളുകൾക്ക് ഗൗരവമായ മാനസികാരോഗ്യ പ്രശ്നങ്ങൾ ഉണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്.

മനസ്സിന്റെ മൗനം: ദുരന്തത്തിന്റെ മറുഭാഗം

ദുരന്തങ്ങൾ പലപ്പോഴും മനുഷ്യരെ വീടുകൾ, സമ്പാദ്യം, ബന്ധങ്ങൾ, ജോലി എന്നീ ജീവിതാധാരങ്ങളിൽനിന്ന് വേർപെടുത്തുന്നു. അതിനേക്കാൾ ഗുരുതരമായി, അവരുടെ മനസ്സിനുള്ളിൽ ശൂന്യതയും ഭീതിയും വളരുന്നു.

  • ഉറക്കമില്ലായ്മ, ഭയം, ആവർത്തിക്കുന്ന ദുരന്തസ്മരണകൾ
  • എന്തിനാണ് ഇനി ജീവിക്കേണ്ടത്? എന്ന ചോദ്യം
  • കുട്ടികളിലും യുവാക്കളിലും വിദ്യാഭ്യാസബന്ധിത സമ്മർദ്ദം 
  • മുതിർന്നവരിൽ ആത്മവിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെടുക
  • ഇത്തരം പ്രശ്നങ്ങൾ പലർക്കും ജീവിതത്തിന്റെ സാധാരണഗതിയെ തന്നെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്ന അവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

കേരളത്തിലെ പഠനപാഠങ്ങൾ

കേരളം പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങളും ആരോഗ്യ അടിയന്തരാവസ്ഥകളും പലവട്ടം നേരിട്ട ഒരു സംസ്ഥാനമാണ്. അതിനാൽ ലോകാരോഗ്യ സംഘടനയുടെ 2025-ലെ പ്രമേയം കേരളത്തിന് ഏറെ പ്രസക്തമാണ്.

2018-ലെ പ്രളയം

കേരളത്തിന്റെ ആധുനിക ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ദുരന്തം 2018-ലെ പ്രളയമായിരുന്നു. 400-ലേറെ പേർ ജീവൻ നഷ്ടപ്പെടുത്തി, ലക്ഷക്കണക്കിന് കുടുംബങ്ങൾ വീടുകൾ ഒഴിഞ്ഞു.

NIMHANS നടത്തിയ പഠനങ്ങൾ സൂചിപ്പിച്ചത്:

  • ദുരന്താനന്തര ക്യാമ്പുകളിലെ 35% പേർക്ക് ഗൗരവമായ ആശങ്കയും ഉറക്കക്കുറവും ഉണ്ടായിരുന്നു.
  • 20% പേർക്ക് ട്രോമാറ്റിക് സമ്മർദ്ദാവസ്ഥ (PTSD) അനുഭവപ്പെട്ടു.
  • ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽ മാനസികാരോഗ്യ സേവനങ്ങളിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം വലിയ വെല്ലുവിളിയായി.

കോവിഡ് മഹാമാരി

  • മഹാമാരിയുടെ സമയത്ത് ആളുകൾ വീടുകളിൽ കുടുങ്ങിക്കിടന്നപ്പോൾ, ഒറ്റപ്പെടലും തൊഴിൽ നഷ്ടവും സാമൂഹിക ബന്ധങ്ങളുടെ നഷ്ടവും മാനസികാരോഗ്യത്തിന് ഏറ്റവും വലിയ വെല്ലുവിളിയായി മാറി.
  • DISHA ഹെൽപ്‌ലൈൻ ദിവസേന 4000-ത്തിലധികം കോളുകൾ സ്വീകരിച്ചതായി സർക്കാരിന്റെ കണക്കുകൾ പറയുന്നു.
  • കുട്ടികളിലും യുവാക്കളിലും ഡിജിറ്റൽ അധ്യയന സമ്മർദ്ദവും സാമൂഹിക ഒറ്റപ്പെടലും ഗുരുതരമായി ബാധിച്ചു.
  • ആരോഗ്യപ്രവർത്തകരിൽ പോലും ബേൺഔട്ട്, ക്ഷീണം, നിരാശ എന്നിവ വ്യാപകമായി.

Psychological First Aid (PFA)

ദുരന്തസ്ഥലത്തുനിന്ന് തന്നെ ആളുകൾക്ക് അടിസ്ഥാന മാനസികാരോഗ്യ പിന്തുണ നൽകുന്നത് നിർണായകമാണ്. 'നിങ്ങൾ സുരക്ഷിതരാണ്, നിങ്ങൾ ഒറ്റപ്പെട്ടവരല്ല' എന്ന സന്ദേശം പലർക്കും വലിയ ആശ്വാസവും ചികിത്സാപരമായ പിന്തുണയുമായി മാറുന്നു.

കമ്മ്യൂണിറ്റി തല ഇടപെടലുകൾ

ഗ്രാമ പഞ്ചായത്തുകളും കുടുംബശ്രീ പോലുള്ള വനിതാസംഘടനകളും ദുരന്താനന്തര മനഃശാസ്ത്ര പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ പങ്കാളികളായപ്പോൾ സമൂഹത്തിന്റെ പ്രതിരോധ ശേഷി വളരുന്നു.

ഓൺലൈൻ, ടെലിമെന്റൽ ഹെൽത്ത് സേവനങ്ങൾ

ഓൺലൈൻ കൗൺസലിംഗ് സംവിധാനങ്ങൾ ഗ്രാമങ്ങളിലും പട്ടണങ്ങളിലും പ്രാപ്യമാക്കുന്നത് അനിവാര്യമായി.

അധ്യാപകരുടെയും മത-സാമുദായിക നേതാക്കളുടെയും പങ്ക്

ദുരന്താനന്തര സമയത്ത് കുട്ടികളുടെയും മുതിർന്നവരുടെയും മനസുകളിലേക്കെത്താൻ ഏറ്റവും വേഗത്തിലുള്ള മാർഗമാണ് ഇവർ. അടിസ്ഥാന പരിശീലനം ലഭിച്ചാൽ, ഇവർ 'മനസ്സിന്റെ ഫസ്റ്റ് റെസ്പോണ്ടേഴ്സ്' ആകാൻ കഴിയും.

മുന്നോട്ടുള്ള വഴികൾ

1. മാനസികാരോഗ്യ സേവനങ്ങൾ

ആരോഗ്യ സംവിധാനത്തിന്റെ ഭാഗമായി ആശുപത്രികളിലും പ്രാഥമികാരോഗ്യ കേന്ദ്രങ്ങളിലും സൈക്കോളജിക്കൽ സേവനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തണം.

2. വിദ്യാഭ്യാസവും ബോധവത്കരണവും

സ്കൂളുകളിൽ മാനസികാരോഗ്യ വിദ്യാഭ്യാസം ഉൾപ്പെടുത്തണം. 'മാനസികാരോഗ്യ പ്രശ്നങ്ങൾ അപമാനകരമല്ല' എന്ന ബോധവത്കരണം സമൂഹത്തിന്റെ എല്ലാ തലങ്ങളിലും വ്യാപിപ്പിക്കണം.

3. ദുരന്തസജ്ജീകരണ പദ്ധതികളിൽ മാനസികാരോഗ്യ വിഭാഗം

ദുരന്തനിവാരണ അതോറിറ്റികളുടെ പദ്ധതികളിൽ മാനസികാരോഗ്യ സേവനങ്ങൾ പ്രത്യേക ഘടകമായി ഉൾപ്പെടുത്തണം.

4. ഗവേഷണവും ഡാറ്റ ശേഖരണവും

ദുരന്താനന്തര കാലത്തെ മാനസികാരോഗ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സമഗ്രമായ പഠനങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തണം.

5. മാനവാവകാശമായ മാനസികാരോഗ്യ സേവനങ്ങൾ

2025-ലെ ലോക മാനസികാരോഗ്യദിനം നമ്മോട് പറയുന്നത്, മാനസികാരോഗ്യ സേവനങ്ങളിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം ഒരു സൗകര്യം മാത്രമല്ല, അത് മനുഷ്യാവകാശമാണെന്നാണ്.

ദുരന്തങ്ങൾ നമ്മെ വീടുകളിൽനിന്ന്, ബന്ധങ്ങളിൽനിന്ന്, ജോലിയിൽനിന്ന്, പലപ്പോഴും സ്വയംവിശ്വാസത്തിൽനിന്ന് പോലും മാറിപ്പോകാൻ ഇടയാക്കുന്നു. എന്നാൽ മനസ്സിന്റെ കരുത്ത്, സമൂഹത്തിന്റെ കൈത്താങ്ങ്, സമയോചിതമായ സേവനങ്ങൾ… ഇവയാണ് നമ്മെ വീണ്ടും ഉയർത്തിപ്പിടിക്കുന്നവ.

 

(കൺസൾട്ടന്റ് സൈക്കോളജിസ്റ്റും വെൽനെസ് ട്രെയിനറുമാണ് ലേഖിക)