ധര്‍മ്മോ രക്ഷതി രക്ഷിതാ

മഹാഭാരതത്തിലെ ശ്ലോകങ്ങള്‍ പാശ്ചാത്യ ഇതിഹാസങ്ങളായ ഹോമറിന്റെ ഇലിയഡിലേയും, ഒഡീസിയിലേയും ആകെ ശ്ലോകങ്ങളുടെ എട്ടിരട്ടി വരും. മഹാഭാരതത്തില്‍ ലക്ഷം ശ്ലോകങ്ങളുണ്ടെന്നാണ് പ്രസിദ്ധിയെങ്കിലും, ഉത്തരാഹ പാഠത്തില്‍ 82136 ഉം ദക്ഷിണാഹ പാഠത്തില്‍ 95586 ഉം ശ്ലോകം വീതമേ കാണുന്നുള്ളൂ. എങ്കില്‍ തന്നെയും അതിന്റെ വലിപ്പം ഏവരേയും അതിശയിപ്പിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടു തന്നെയാണ് മഹാഭാരതം ഹിമാലയത്തോടും സമുദ്രത്തോടും ഉപമിക്കപ്പെടുന്നത്.

പതിനെട്ടു പര്‍വ്വങ്ങളായാണ് മഹാഭാരതം വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. ആദിപര്‍വ്വം, സഭാപര്‍വ്വം, വനപര്‍വ്വം, വിരാടപര്‍വ്വം, ഉദ്യോഗപര്‍വ്വം, ഭീഷ്മപര്‍വ്വം, ദ്രോണപര്‍വ്വം, കര്‍ണ്ണപര്‍വ്വം, ശല്യപര്‍വ്വം, സൗപ്തികപര്‍വ്വം, സ്ത്രീപര്‍വ്വം, ശാന്തിപര്‍വ്വം, അനുശാസനപര്‍വ്വം, അശ്വമേധപര്‍വ്വം, ആശ്രമവാസികപര്‍വ്വം, മൗസലപര്‍വ്വം, മഹാപ്രാസ്ഥാനിക പര്‍വ്വം, സ്വര്‍ഗ്ഗാരോഹണപര്‍വ്വം എന്നിവയാണവ.

മഹാഭാരതം ഭരതവംശത്തിന്റെ കഥയാണ്. മഹാഭാരതത്തിന്റെ ആദിപര്‍വത്തില്‍ ദുഷ്യന്ത മഹാരാജാവിന്റെയും ഭാര്യ ശകുന്തളയുടെയും കഥ വിവരിക്കുന്നു. അവരുടെ പുത്രനായ സര്‍വദമനന്‍ പിന്നീടു ഭരതന്‍ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഭരതന്‍ ആസേതുഹിമാലയം അടക്കിവാഴുന്നു. ഭരതന്റെ സാമ്രാജ്യം ഭാരതവര്‍ഷം എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഭരതചക്രവര്‍ത്തിയുടെ വംശത്തില്‍ പിറന്നവര്‍ ഭാരതര്‍ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഭരതവംശത്തിന്റെ കഥയും ഭാരതവര്‍ഷത്തിന്റെ ചരിത്രവുമാകുന്നു മഹാഭാരതം.

മഹാഭാരത കഥയുടെ നട്ടെല്ല് കൗരവപാണ്ഡവ വൈരം ആണ്. അതുകൊണ്ടു തന്നെ കഥ പാണ്ഡുവിന്റെയും ധൃതരാഷ്ട്രരുടേയും ജനനത്തില്‍ തുടങ്ങുന്നു. ഭീമന്‍ ദുര്യോധനനെ വധിക്കുന്നിടത്താണ് പ്രധാന കഥയുടെ അവസാനം. പ്രധാന കഥ ഒരു നൂറ്റാണ്ടിനെ ഉള്‍ക്കൊള്ളുന്നു. മുഴുവന്‍ കഥയും കൂടി കണക്കിലെടുക്കുകയാണെങ്കില്‍ അതു നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ കഥയാകും. കൗരവപാണ്ഡവരുടെ പ്രാപിതാമഹനായ വ്യാസന്‍ രചയിതാവും സ്വയം ഒരു കഥാപാത്രവുമാണ്.ആഖ്യാനോപാഖ്യാനങ്ങളുടേയും തത്ത്വവിചാരങ്ങളുടേയും, വൈദികവും, പൗരാണികവും ആയ കഥകളുടേയും നാടോടികഥകളുടേയും ഒരു മഹാസഞ്ചയം ആണ് മഹാഭാരതം. പ്രസക്തങ്ങളായ പ്രസംഗങ്ങളും മറ്റെങ്ങും കാണാത്ത വര്‍ണ്ണനകളും മഹാഭാരതത്തില്‍ അങ്ങോളമിങ്ങോളം കാണാം.

ആഖ്യാനഗാത്രത്തിലെ പ്രധാനഘടകം വൈദികസ്വഭാവങ്ങളുള്ള പ്രാചീനകഥകളാണ്. വേദപാരമ്പര്യത്തില്‍ നിന്നും, ബ്രാഹ്‌മണ സംസ്‌കാരത്തില്‍ നിന്നും ഉയിര്‍ക്കൊണ്ടതാവണം അവ. പാതിവ്രത്യമാഹാത്മ്യത്തെ വാഴ്ത്തുന്ന സത്യവതിയുടെ കഥയും, സത്യമാഹാത്മ്യത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയിരിക്കുന്ന ഹരിശ്ചന്ദ്രന്റെ കഥയും അക്കൂട്ടത്തില്‍ പെടുന്നു.

ആകര്‍ഷണീയമായ മറ്റൊരു ഘടകമാണ് ജന്തുസാരോപദേശകഥകള്‍, വിവിധ ജന്തുക്കള്‍ കഥാപാത്രങ്ങള്‍ ആകുന്ന ഈ കഥകള്‍ നീതി, ധര്‍മ്മം മുതലായവയുടെ ഗഹനതയെ സാധാരണക്കാരനു മനസ്സിലാകത്തക്ക വിധത്തില്‍ ലളിതമായി ചിത്രീകരിക്കുന്നു. ഇവയിലധികവും സംവാദരൂപത്തിലാണ് രചിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. ശാന്തിപര്‍വ്വത്തിന്റെ തുടക്കം തന്നെ രാജനീതിയെ സംബന്ധിക്കുന്ന രാജധര്‍മ്മാനുശാസനത്തിലാണ്. ഏതൊരു തലത്തിലുള്ള വ്യക്തികളും സമൂഹത്തിനായി ചിലതു ചെയ്യേണ്ടതുണ്ടെന്ന് ഊന്നിയുറപ്പിക്കുന്ന നിയമങ്ങളാണ് ശാസനകള്‍ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. മോക്ഷപ്രാപ്തിക്കുള്ള വഴിയും ശാസനകളില്‍ കാണാം. മോക്ഷധര്‍മ്മാനുശാസനം, ആപര്‍ദ്ധമാനശാസനം തുടങ്ങിയ ശാസനകളും ശാന്തിപര്‍വ്വത്തില്‍ കാണാം. ശാന്തിപര്‍വ്വത്തിനു പുറമേ അനുശാസനപര്‍വ്വത്തിലും ശാസനകളെ കാണാന്‍ കഴിയും.

മഹാഭാരതത്തിലെ താത്വിക ചര്‍ച്ചകള്‍ എത്രയെന്നു പറയാനാവില്ല, അനുശാസനപര്‍വ്വത്തില്‍ വിശദീകരിക്കുന്നത് പ്രധാനമായും  ധര്‍മ്മശാസ്ത്രങ്ങളിലടങ്ങിയ തത്ത്വങ്ങള്‍ മാത്രമാണ് മഹാഭാരതത്തില്‍ പ്രധാനമായും നാല് തത്ത്വോപദേശ ഗ്രന്ഥങ്ങളാണുള്ളത് ആയിരക്കണക്കിന് വര്‍ഷങ്ങളായി വേദതുല്യമായി നിലനില്‍ക്കുന്ന മഹാഭാരതത്തെ ഭാരതീയര്‍ക്ക് ബഹുമാനത്തോടെ അല്ലാതെ കാണാന്‍ കഴിയില്ല. പാശ്ചാത്യ നിരൂപകര്‍ക്ക് ഒരിക്കലും തന്നെ മഹാഭാരതത്തിന്റെ ഗഹനത മനസ്സിലാക്കാന്‍ സാധിച്ചിട്ടില്ല എന്നാണ് ഇവിടങ്ങളിലെ ചരിത്രകാരന്മാരുടെ അഭിപ്രായം.അനശ്വരങ്ങളായ കവിതാഭാഗങ്ങളുടേയും, അഗാധമായ ജ്ഞാനത്തിന്റേയും സംഭാരം മഹാഭാരതത്തെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ കൃതിയാക്കുന്നത്രെ. രചയിതാവ് തന്നെ സ്വന്തം കൃതിയെ അത്ഭുതകരം എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിച്ചത്. സൂക്ഷ്മാര്‍ത്ഥത്തില്‍ രചിക്കപ്പെട്ടതും, നാനാശാസ്ത്രതത്വപൂര്‍ണ്ണവും, സംസ്‌കാരസാന്ദ്രവും ആയ കൃതി വേദോപനിഷത് സമാനമാണെന്ന് കവി അഭിമാനിക്കുന്നു.

മഹാഭാരതത്തില്‍ നിന്ന് ആറ്റിക്കുറുക്കി എടുക്കുവാന്‍ കഴിയുന്ന രസം ശാന്തമാണ്. തന്റെ കുട്ടിക്കാലത്തു തുടങ്ങിയ വൈരത്തിന്റെ അശാന്തിയില്‍ നിന്നും കവി ആഗ്രഹിക്കുന്നത് മോചനമാണ് എന്ന് നിരൂപകര്‍ പറയുന്നു. മോചനത്തിന്റെ സ്ഥായി ആയ ഭാവമാണ് ശാന്തം. മഹാഭാരത മധ്യത്തിലെ ഭഗവദ്ഗീത പോലുള്ള ഭാഗങ്ങളാകട്ടെ കഥാഘടനയോടൊത്തും ഒറ്റക്കും അതിമനോഹരങ്ങളാണ്. മഹാഭാരതത്തിലേയും ഏറ്റവും ഉജ്ജ്വലമായ ചിന്ത 'തനിക്ക് പ്രതികൂലമായത് മറ്റുള്ളവരോട് ചെയ്യരുത്' എന്നാണത്രെ.

മഹാഭാരതം നമ്മുടെ കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു കഥയാണ്. പുരാതന ഇന്ത്യന്‍ ഇതിഹാസത്തിന്റെ ഇതിവൃത്തം. അഴിമതി നിറഞ്ഞ രാഷ്ട്രീയം, മോശമായി പെരുമാറുന്ന മനുഷ്യര്‍, യുദ്ധം എന്നിവയെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ്. ഈ കഥ.
മഹാഭാരതം ആദ്യമായി സംസ്‌കൃതത്തില്‍ എഴുതപ്പെട്ടു. ഹസ്തിനപുരത്തിന്റെ സിംഹാസനം തങ്ങളുടേതാണെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്ന പാണ്ഡവരും കൗരവരും തമ്മിലുള്ള സംഘര്‍ഷമാണ് ഒറ്റവാക്കില്‍ ഇതിന്റെ ഇതിവൃത്തം. ഇതിഹാസത്തിന്റെ ആദ്യ മൂന്നിലൊന്നില്‍, പിളര്‍ന്നുപോയ കുടുംബ രാജവംശം ചൂതാട്ടം, തന്ത്രം, കൊലപാതകം, ചര്‍ച്ചകള്‍ എന്നിവയുള്‍പ്പെടെ വിവിധ മാര്‍ഗങ്ങളിലൂടെ തങ്ങളുടെ പിന്തുടര്‍ച്ചാവകാശ സംഘര്‍ഷം പരിഹരിക്കാനുള്ള ശ്രമം കാണാം. മധ്യഭാഗം യുദ്ധമാണ്. എല്ലാ യുദ്ധ നിയമങ്ങളും ലംഘിക്കപ്പെടുന്നു. ശവങ്ങളുടെ ഒരു യുദ്ധഭൂമിയില്‍, പാണ്ഡവര്‍ അവസാനമായി അവശേഷിക്കുന്നു. ഇതിഹാസത്തിന്റെ അവസാന മൂന്നില്‍, വര്‍ഷങ്ങള്‍ക്കുശേഷം അവരും മരിക്കുന്നതുവരെ പാണ്ഡവര്‍ ലോകത്ത് ഭരിക്കുന്നു.

മഹാഭാരതം നീണ്ടതാണ് . ഇത് ഇലിയഡിന്റെയും ഒഡീസിയുടെയും ഏഴിരട്ടിയും ബൈബിളിന്റെ 15 ഇരട്ടിയുമുണ്ട്. ഒന്നിലധികം തലമുറകളെ ഉള്‍ക്കൊള്ളുന്ന കഥയാണ്. അസമത്വവും മനുഷ്യരുടെ കഷ്ടപ്പാടുകളും മഹാഭാരതത്തിലെ ജീവിത വസ്തുതകളാണ്. ഭഗവദ്ഗീത അല്ലെങ്കില്‍ ചുരുക്കത്തില്‍ ഗീത എന്നറിയപ്പെടുന്ന അര്‍ജ്ജുനനോടുള്ള കൃഷ്ണന്റെ പ്രഭാഷണം ഇന്ന് ഒരു ഒറ്റപ്പെട്ട കൃതിയായി വായിക്കപ്പെടുന്നു. യുദ്ധമാണ് ഇതിഹാസത്തിന്റെ ആഖ്യാന കാതല്‍. പാണ്ഡവരും കൗരവരും തമ്മിലുള്ള പിന്തുടര്‍ച്ചാവകാശ തര്‍ക്കം പരിഹരിക്കുന്ന യുദ്ധം.

വധത്തിനുശേഷം മിക്ക കഥാപാത്രങ്ങളും മരിച്ചുകിടക്കുമ്പോള്‍, പാണ്ഡവരില്‍ മൂത്തവനായ യുധിഷ്ടിരന്‍ ഹസ്തിനപുരത്തിന്റെ സിംഹാസനം ഇനി വേണ്ടെന്ന് തീരുമാനിക്കുന്നു. ചതിയിലൂടെയും പാപത്തിലൂടെയും മരണത്തിലൂടെയും മാത്രം അവിടെ എത്തിയിട്ട് ഭരണം നടത്തിയിട്ട് എന്ത് കാര്യം? യുധിഷ്ടിരന്‍ പറയുന്നു:

ആത്മമാത്മന ഹത്വാ കിം ധര്‍മ്മഫലമാപ്നുമഃ
ഗസ്തു ക്ഷാത്രമാചാരം ഗസ്തു ബസലമഃ ?
ഗസ്ത്വമര്‍ഷം യേനേമാമാപദം ഗമിതാ വയം
നാം നമ്മുടെ സ്വന്തത്തെ അറുത്തതിനാല്‍, ഭരണത്തില്‍ നിന്ന് എന്ത് പ്രയോജനം ലഭിക്കും?

മഹാഭാരതം യുധിഷ്ടിരന്റെ ഏതാനും വര്‍ഷങ്ങളുടെ ഭരണത്തെ പിന്തുടരുന്നു. അഞ്ച് പാണ്ഡവ സഹോദരന്മാരുടെയും അവരുടെ ഭാര്യ ദ്രൗപതിയുടെയും വിയോഗത്തോടെയാണ് ഇത് അവസാനിക്കുന്നത്. തത്ത്വചിന്തയിലും ധാര്‍മ്മികതയിലും, മഹാഭാരതം അതിന്റെ വായനക്കാര്‍ക്ക് സമ്പത്ത് പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു.