ഒൻപത് വർഷത്തിനിടയിലെ തന്റെ രണ്ടാമത്തെ ഇസ്രായേൽ സന്ദർശനത്തിന് പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദി ഒരുങ്ങുമ്പോൾ, ഇരുരാജ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം കരുത്തുറ്റതും ബഹുതലങ്ങളിലുള്ളതുമായ ഒരു പങ്കാളിത്തത്തിന്റെ മാതൃകയായി മാറിയിരിക്കുകയാണ്. 2017 ജൂലൈയിൽ പ്രധാനമന്ത്രി മോദി നടത്തിയ ചരിത്രപരമായ ആദ്യ സന്ദർശനവേളയിലാണ് ഇരുരാജ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം 'തന്ത്രപ്രധാന പങ്കാളിത്തം' (Strategic Partnership) എന്ന നിലയിലേക്ക് ഉയർത്തപ്പെട്ടത്. അന്നുമുതൽ പ്രതിരോധം, വ്യാപാരം, കൃഷി, ശാസ്ത്രം, സാങ്കേതികവിദ്യ തുടങ്ങി വിപുലമായ മേഖലകളിൽ ഉഭയകക്ഷി ബന്ധം ആഴത്തിലുള്ളതായി മാറി.

To advertise here,

അതിർത്തി കടന്നുള്ള ഭീകരവാദത്തിന്റെ ഇരകളായ ജനാധിപത്യ രാജ്യങ്ങൾ എന്ന നിലയിലുള്ള പങ്കിട്ട പശ്ചാത്തലം ഈ ബന്ധത്തിന് കൂടുതൽ കരുത്തുപകരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, തന്ത്രപരമായ താൽപ്പര്യങ്ങളും ദീർഘകാലമായുള്ള നയതന്ത്ര തത്വങ്ങളും തമ്മിലുള്ള സന്തുലിതാവസ്ഥ കാത്തുസൂക്ഷിക്കേണ്ടുന്ന സങ്കീർണ്ണമായ ഒരു പ്രാദേശിക സാഹചര്യത്തിലൂടെയാണ് ഈ വളരുന്ന ബന്ധം ഇപ്പോൾ മുന്നോട്ട് പോകുന്നത്.

ഇന്ത്യയും ഇസ്രായേലും തമ്മിലുള്ള നയതന്ത്ര ബന്ധം കേവലം ഉഭയകക്ഷി ബന്ധങ്ങൾക്കുമപ്പുറം സുശക്തമായ ഒരു തന്ത്രപ്രധാന സൗഹൃദമായി മാറിയിരിക്കുകയാണ്. 2023 മുതലുള്ള ഔദ്യോഗിക ബന്ധം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, ഇരുരാജ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള പരസ്പര വിശ്വാസവും സഹകരണവും പുതിയ ഉയരങ്ങളിലെത്തിയതായി കാണാം. 2023 ജനുവരിയിലെയും 2024 ജൂണിലെയും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയങ്ങളിൽ കൈമാറിയ അഭിനന്ദനങ്ങളും, 2023 ഓഗസ്റ്റിൽ ഇന്ത്യയുടെ ചന്ദ്രയാൻ-3 ദൗത്യത്തിന്റെ വിജയത്തിൽ ഇസ്രായേൽ പ്രകടിപ്പിച്ച ആവേശവും ഈ ആത്മബന്ധത്തിന്റെ തെളിവുകളാണ്.

പ്രതിസന്ധി ഘട്ടങ്ങളിൽ ഇരുരാജ്യങ്ങളും പുലർത്തുന്ന ഐക്യദാർഢ്യം ഈ പങ്കാളിത്തത്തിന്റെ പക്വത വിളിച്ചോതുന്നു. 2023 ഒക്ടോബർ 7-ലെ ആക്രമണത്തിന് പിന്നാലെ ഇന്ത്യ ഇസ്രായേലിന് നൽകിയ പിന്തുണയും, 2025 ഏപ്രിലിൽ പഹൽഗാമിലുണ്ടായ ഭീകരാക്രമണത്തിന് ശേഷം ഇസ്രായേൽ ഇന്ത്യയോട് പ്രകടിപ്പിച്ച സഹതാപവും ഇതിൽ പ്രധാനമാണ്. കേവലം സൗഹൃദത്തിനപ്പുറം, ആഗോളതലത്തിൽ സ്വാധീനമുള്ള വിഷയങ്ങളിൽ കൃത്യമായ കൂടിയാലോചനകൾ നടത്തുന്ന ശൈലിയാണ് ഇരുരാജ്യങ്ങളും പിന്തുടരുന്നത്. പ്രത്യേകിച്ച്, 2025-ലും 2026 ജനുവരിയിലുമായി നടന്ന ചർച്ചകളിൽ ഇസ്രായേൽ-ഇറാൻ സംഘർഷം, ഗാസ സമാധാന പദ്ധതി തുടങ്ങിയ നിർണ്ണായക വിഷയങ്ങൾ പ്രാധാന്യത്തോടെ കൈകാര്യം ചെയ്യപ്പെട്ടു.

മന്ത്രിതലത്തിലുള്ള സന്ദർശനങ്ങൾ 2025-ഓടെ കൂടുതൽ സജീവമായത് ഈ ബന്ധത്തിന് പുതിയ വേഗത പകർന്നു. ഇസ്രായേലിൽ നിന്നുള്ള കൃഷി, വിനോദസഞ്ചാരം, വാണിജ്യം, ധനകാര്യം, വിദേശകാര്യം എന്നീ വകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ ഇന്ത്യ സന്ദർശിച്ചപ്പോൾ, പകരം ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് വാണിജ്യം, വിദേശകാര്യം, ഫിഷറീസ് എന്നീ വകുപ്പുകളിലെ മന്ത്രിമാർ ഇസ്രായേലിലും സന്ദർശനം നടത്തി. ഭരണകൂടത്തിന്റെ എല്ലാ തലങ്ങളിലും സഹകരണം ഉറപ്പാക്കാനുള്ള ഇരുരാജ്യങ്ങളുടെയും താല്പര്യമാണ് ഇതിലൂടെ വ്യക്തമാകുന്നത്. കൃഷി മുതൽ പ്രതിരോധം വരെയുള്ള വൈവിധ്യമാർന്ന മേഖലകളിൽ ഈ പങ്കാളിത്തം ഇന്ന് സജീവമാണ്.

സഹകരണം: പ്രതിരോധം മുതൽ വ്യാപാരം വരെ

ഇന്ത്യയും ഇസ്രായേലും തമ്മിലുള്ള തന്ത്രപ്രധാന ബന്ധത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ശിലയായി ഇന്നും നിലകൊള്ളുന്നത് പ്രതിരോധമേഖലയിലെ സഹകരണമാണ്. 2025 നവംബറിൽ ഇന്ത്യൻ പ്രതിരോധ സെക്രട്ടറി നടത്തിയ ഇസ്രായേൽ സന്ദർശനം ഈ ബന്ധത്തിന് പുതിയ കരുത്തേകി. ഈ സന്ദർശന വേളയിൽ ഒപ്പുവെച്ച സുപ്രധാനമായ ധാരണാപത്രം (MoU) പ്രതിരോധ ഉപകരണങ്ങളുടെ സംയുക്ത വികസനത്തിലും സംഭരണത്തിലും ഇരുരാജ്യങ്ങളും പുലർത്തുന്ന ദൃഢനിശ്ചയത്തിന്റെ അടയാളമാണ്. സുരക്ഷാ വെല്ലുവിളികളെ നേരിടുന്നതിൽ ഇരുരാജ്യങ്ങളും ഒരേ മനസ്സോടെയാണ് നീങ്ങുന്നത് എന്ന് ഈ നീക്കം വ്യക്തമാക്കുന്നു.

സാമ്പത്തിക രംഗത്തും 2025-ന്റെ അവസാന പകുതിയോടെ വിപ്ലവകരമായ മുന്നേറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടായി. ഇരുരാജ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള സ്വതന്ത്ര വ്യാപാര കരാർ (FTA) സംബന്ധിച്ച ചർച്ചകൾക്ക് ഔദ്യോഗികമായി തുടക്കം കുറിച്ചു എന്നത് ഇതിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ്. 2025 നവംബറിൽ ഇന്ത്യൻ വാണിജ്യ വ്യവസായ മന്ത്രി ഇതിനായുള്ള മാർഗ്ഗരേഖയിൽ (Terms of Reference) ഒപ്പുവെച്ചു. കൃത്യമായ ഇടപെടലുകളാൽ പര്യവസാനിച്ചാൽ ഇത് വരും വർഷങ്ങളിൽ ഇന്ത്യ-ഇസ്രായേൽ വ്യാപാര ബന്ധത്തിൽ വലിയ കുതിച്ചുചാട്ടത്തിന് വഴിയൊരുക്കും .

ഈ വ്യാപാര ചർച്ചകൾക്ക് അടിത്തറ പാകിയത് 2025 സെപ്റ്റംബറിൽ ഇസ്രായേൽ ധനകാര്യമന്ത്രിയുടെ ഇന്ത്യ സന്ദർശന വേളയിൽ ഒപ്പുവെച്ച ഉഭയകക്ഷി നിക്ഷേപ കരാറാണ് (BIA). അതിർത്തി കടന്നുള്ള നിക്ഷേപങ്ങൾക്ക് സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കാനും കൂടുതൽ വിദേശ നിക്ഷേപങ്ങളെ ആകർഷിക്കാനും ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ളതാണ് ഈ കരാർ. കേവലം പ്രതിരോധത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങാതെ, വ്യാപാര-വ്യവസായ മേഖലകളിലേക്കും ഈ സൗഹൃദം പടർന്നു പന്തലിക്കുന്ന കാഴ്ചയാണ് നമുക്ക് കാണാൻ സാധിക്കുന്നത്.

പ്രാദേശിക പ്രതിസന്ധികളും പലസ്തീൻ വിഷയവും: ഇന്ത്യയുടെ നയതന്ത്ര സമവാക്യം

ഇന്ത്യയും ഇസ്രായേലും തമ്മിലുള്ള പങ്കാളിത്തത്തിന്റെ ഏറ്റവും സങ്കീർണ്ണമായ വശം പശ്ചിമേഷ്യൻ രാഷ്ട്രീയമാണ്, പ്രത്യേകിച്ച് ഇസ്രായേൽ-പലസ്തീൻ വിഷയം. അറബ് ലീഗുമായി ചേർന്ന് പുറപ്പെടുവിച്ച സംയുക്ത പ്രസ്താവനയിൽ വ്യക്തമാക്കിയത് പോലെ, അന്താരാഷ്ട്ര നിയമങ്ങളിലും ഐക്യരാഷ്ട്രസഭാ പ്രമേയങ്ങളിലും അറബ് സമാധാന പദ്ധതിയിലും (Arab Peace Initiative) അധിഷ്ഠിതമായ സുസ്ഥിരമായ സമാധാനത്തിനാണ് ഇന്ത്യ മുൻഗണന നൽകുന്നത്. 1967-ലെ അതിർത്തികൾ അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ട്, പരമാധികാരമുള്ളതും സ്വതന്ത്രവുമായ ഒരു പലസ്തീൻ രാഷ്ട്രം ഇസ്രായേലിനൊപ്പം സമാധാനപരമായി നിലനിൽക്കണമെന്ന നിലപാടിൽ ഇന്ത്യ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നു.

അതേസമയം തന്നെ, മേഖലയിലെ സംഘർഷങ്ങൾ അവസാനിപ്പിക്കാനുള്ള സമാധാന ശ്രമങ്ങളെ ഇന്ത്യ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നുമുണ്ട്. 2025 ഒക്ടോബറിൽ പ്രഖ്യാപിച്ച 'ഗാസ സംഘർഷം അവസാനിപ്പിക്കാനുള്ള സമഗ്ര പദ്ധതി' (Comprehensive Plan to End the Gaza Conflict) ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. രണ്ട് രാഷ്ട്രങ്ങൾ എന്ന പരിഹാരത്തെ (Two-State Solution) പിന്തുണയ്ക്കുന്നതോടൊപ്പം തന്നെ, സമാധാന ചർച്ചകളിൽ സജീവമായി ഇടപെടുന്നത് വഴി ഇസ്രായേലുമായും അറബ് ലോകവുമായും ഒരേപോലെ സുഹൃദ്ബന്ധം നിലനിർത്താൻ ഇന്ത്യയ്ക്ക് സാധിക്കുന്നു.

ഈ സന്തുലിത നയത്തിന്റെ മറ്റൊരു മികച്ച ഉദാഹരണമാണ് I2U2 (ഇന്ത്യ, ഇസ്രായേൽ, യു.എ.ഇ, യു.എസ്.എ) കൂട്ടായ്മ. ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ, ഊർജ്ജം, അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ ഒന്നിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നതിലൂടെ സാമ്പത്തിക ഏകീകരണവും പ്രാദേശിക സ്ഥിരതയും ഉറപ്പാക്കാൻ ഈ സഖ്യം ലക്ഷ്യമിടുന്നു. തന്ത്രപരമായ താല്പര്യങ്ങളും സമാധാനാഭിലാഷങ്ങളും എങ്ങനെ ഒരേപോലെ മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകാമെന്നതിന്റെ തെളിവുകൂടിയാണിത്.

തന്ത്രപരമായ സ്വയംഭരണാധികാരം

ഇസ്രായേലുമായി അടുക്കുന്നത് അറബ് രാഷ്ട്രങ്ങളെ പിണക്കുമെന്ന ഇന്ത്യയിലെ ചില ആശങ്കകൾ നിലവിലെ പ്രാദേശിക യാഥാർത്ഥ്യങ്ങൾ തന്നെ തിരുത്തുന്നുണ്ട്. 2020-ലെ അബ്രഹാം ഉടമ്പടി (Abraham Accords) വഴി യുഎഇ, ബഹ്റൈൻ, മൊറോക്കോ, സുഡാൻ എന്നീ രാജ്യങ്ങൾ ഇസ്രായേലുമായി ബന്ധം സ്ഥാപിച്ചത് ഇതിന് തെളിവാണ്. ദേശീയ സുരക്ഷയും സാമ്പത്തിക മുൻഗണനകളും വരുമ്പോൾ അറബ് രാജ്യങ്ങൾ പോലും തങ്ങളുടെ താൽപ്പര്യങ്ങൾക്ക് മുൻതൂക്കം നൽകുന്നുണ്ടെന്ന് ഇത് വ്യക്തമാക്കുന്നു. വിദേശകാര്യമന്ത്രി ഡോ. എസ്. ജയശങ്കർ നിരീക്ഷിച്ചതുപോലെ, ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളുമായി മാത്രം പ്രതിവർഷം 170 ബില്യൺ ഡോളറിലധികം വ്യാപാരം നടത്തുന്ന ഇന്ത്യക്ക് പശ്ചിമേഷ്യ തന്ത്രപരമായി വളരെ പ്രധാനമാണ്. ഓരോ രാജ്യവും സ്വന്തം സാമ്പത്തിക-തന്ത്രപരമായ താൽപ്പര്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ചാണ് വിദേശനയം രൂപപ്പെടുത്തുന്നത്. ഇന്ത്യയുടെ ഇസ്രായേൽ നയം അതിന്റെ തത്വങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പിന്മാറ്റമല്ല, മറിച്ച് ഒരു ബഹുധ്രുവ ലോകത്ത് (Multipolar World) ഇന്ത്യ ഉയർത്തിപ്പിടിക്കുന്ന തന്ത്രപരമായ സ്വയംഭരണാധികാരത്തിന്റെ (Strategic Autonomy) പ്രഖ്യാപനമാണ്.

ഭാവിസാധ്യതകളും വെല്ലുവിളികളും

ഒരു നയതന്ത്ര വീക്ഷണകോണിൽ നിന്ന് നോക്കുമ്പോൾ, ഇന്ത്യ-ഇസ്രായേൽ ബന്ധം ഉയർന്ന വിശ്വാസത്തിലും വൈവിധ്യമാർന്ന സഹകരണത്തിലും അധിഷ്ഠിതമായ ഒരു സുശക്തമായ പാതയിലാണ്. വരാനിരിക്കുന്ന കാലം വലിയ വാഗ്ദാനങ്ങളാണ് ഇരുരാജ്യങ്ങൾക്കും നൽകുന്നത്.

സ്വാതന്ത്ര വ്യാപാര കരാർ (FTA) സംബന്ധിച്ച ചർച്ചകൾ പൂർത്തിയാകുന്നതോടെ ഉഭയകക്ഷി വ്യാപാരത്തിന്റെ പൂർണ്ണമായ സാധ്യതകൾ പ്രയോജനപ്പെടുത്താൻ സാധിക്കും. പ്രതിരോധ ഗവേഷണം, സൈബർ സുരക്ഷ, ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസ് എന്നീ മേഖലകളിലെ സഹകരണം ഇരുരാജ്യങ്ങൾക്കും അത്യാധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യകൾ ലഭ്യമാക്കും. കൂടാതെ, കൃഷി-ജലസംരക്ഷണ മേഖലയിലെ പങ്കാളിത്തം വ്യാപിപ്പിക്കുന്നത് ഇന്ത്യയിലെ ഭക്ഷ്യ-ജല സുരക്ഷാ വെല്ലുവിളികൾ പരിഹരിക്കാൻ സഹായിക്കും. I2U2 കൂട്ടായ്മ വഴി തന്ത്രപരമായ ലക്ഷ്യങ്ങളെ പ്രായോഗികമായ അടിസ്ഥാന സൗകര്യ പദ്ധതികളാക്കി മാറ്റാനുള്ള സുവർണ്ണാവസരമാണ് മുന്നിലുള്ളത്.

വെല്ലുവിളികൾ

ഭൗമരാഷ്ട്രീയ (Geopolitics) സാഹചര്യങ്ങളാണ് ഈ ബന്ധത്തിലെ പ്രധാന വെല്ലുവിളി. ഇസ്രായേലുമായുള്ള ബന്ധം ദൃഢമാക്കുമ്പോൾ തന്നെ ഇറാനുമായും അറബ് ലോകവുമായും ഉള്ള സൗഹൃദം കാത്തുസൂക്ഷിക്കുക എന്നത് ഇന്ത്യയെ സംബന്ധിച്ച് ഒരു പരീക്ഷണമാണ്. മേഖലയിലെ ഏതൊരു വലിയ സംഘർഷവും ഈ സന്തുലിതാവസ്ഥയെ ബാധിച്ചേക്കാം. കൂടാതെ, എഫ്.ടി.എ (FTA) ചർച്ചകൾ വിജയകരമായി പൂർത്തിയാക്കാൻ ശക്തമായ രാഷ്ട്രീയ ഇച്ഛാശക്തി ആവശ്യമാണ്. ഇരുരാജ്യങ്ങളിലെയും ആഭ്യന്തര രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യങ്ങളും പൊതുജനങ്ങളുടെ പിന്തുണയും ഈ പങ്കാളിത്തത്തിന്റെ സുഗമമായ യാത്രയിൽ പ്രധാനമാണ്.

ചുരുക്കത്തിൽ, പരസ്പര പ്രയോജനത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായ ഒരു പക്വമായ ബന്ധമായി ഇന്ത്യ-ഇസ്രായേൽ തന്ത്രപ്രധാന പങ്കാളിത്തം പരിണമിച്ചിരിക്കുന്നു. പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ രണ്ടാമത്തെ സന്ദർശന വേളയിൽ, നിലവിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ ഐക്യദാർഢ്യത്തെ വ്യാപാരത്തിലും സാങ്കേതികവിദ്യയിലും സമാധാന ശ്രമങ്ങളിലും അധിഷ്ഠിതമായ അടുത്ത തലമുറ പങ്കാളിത്തമാക്കി മാറ്റുന്നതിലായിരിക്കും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുക. പശ്ചിമേഷ്യയിലെ സങ്കീർണ്ണമായ വെല്ലുവിളികൾക്കിടയിലും തത്വധിഷ്ഠിതമായ നിലപാടുകളുമായി ഈ പക്വമായ സൗഹൃദം മുന്നോട്ട് പോകുമെന്ന് ഉറപ്പാണ്.

(മാന്നാനം കെ.ഇ. കോളേജിലെ പൊളിറ്റിക്കൽ സയൻസ് വിഭാഗം അസിസ്റ്റൻ്റ് പ്രൊഫസറാണ് ഡോ.വിനു ജെ. ജോർജ്)