കഠിനമാണ് യാത്രാപഥങ്ങൾ, എങ്കിലും ഈ വിജനത മാത്രം മതി ഏതൊരു യാത്രികനും വശീകരിക്കപ്പെടാൻ

രാവിലെ ആറുമണിയോടെ യാത്ര തുടർന്നു. മൺസൂണയിൽ നിന്ന് മധുഗംഗ തരണം ചെയ്തത് ഉണിയാനയിൽ എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ ഗ്രാമം ഉണരുന്നതേയുള്ളൂ. മണ്ണിടിച്ചിൽ മൂലം തകർന്ന റോഡ് മുറിച്ചുകടന്ന് വേറൊരു ജീപ്പിൽ റാൻസിയിലെത്തിച്ചേർന്നു. പാത ഇവിടെ അവസാനിക്കുന്നു. അത്യന്തം കഠിനമായ യാത്രാപഥങ്ങളും പരിമിതമായ താമസസൗകര്യങ്ങളും നിമിത്തം പഞ്ചകേദാരങ്ങളിലേക്കുള്ള യാത്രികരുടെ എണ്ണം പരിമിതമാണ്. എങ്കിലും ദൃശ്യവൈവിധ്യങ്ങളും വിജനമായ പഥങ്ങളും യാത്രികനെ മാടി വിളിക്കുക തന്നെ ചെയ്യും. പത്തുമണിയോടെ ഗോണ്ടോൾ ഗ്രാമത്തിലെത്തി. യാത്രികർക്കായി അത്യാവശ്യം താമസസൗകര്യങ്ങൾ അവിടെ ലഭ്യമാണ്. മധുഗംഗയുടെ തീരത്തുള്ള ഒരു ചെറിയ ധാബയിൽ വിശ്രമിച്ച് കല്ലുകൾ പതിച്ച വനവീഥികളിലൂടെ മധു ഗംഗയുടെ ആരവങ്ങളും ഏറ്റുവാങ്ങി യാത്ര തുടർന്നു. കട്രാ ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് പിങ്ക് നിറത്തിലുള്ള ബുറാങ് എന്ന ഹിമാലയൻ പുഷ്പത്തിന്റെ (Rhododendron) സത്തിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന സർബത്ത് ആവോളം കുടിച്ച് ക്ഷീണമകറ്റി യാത്ര തുടർന്നു. നീണ്ട ഒരു കയറ്റത്തിന്റെ മുകളിലെത്തിയപ്പോൾ ഒരു കാഷായധാരി അവിടെ നിൽക്കുന്നു. പഞ്ചകേദാരയാത്രയ്ക്കിറങ്ങിയതാണ്. പൂർവാശ്രമത്തിൽ മോഹൻബഗാനുവേണ്ടി പന്തുകളിച്ചിരുന്ന ഇദ്ദേഹം, ഞങ്ങൾ കേരളീയരാണെന്നു പറഞ്ഞപ്പോൾ ഐ.എം. വിജയനെക്കുറിച്ച് ഏറെ വാചാലനായി.

വൈകിട്ട് അഞ്ചരമണിയോടടുത്ത് മഖാംബയിൽ എത്തിച്ചേർന്നു. യാത്രികർക്കായി അടുക്കളയോടുചേർന്ന് പരിമിതമായ സൗകര്യങ്ങളോടെ രണ്ടുമുറികൾ. അന്നത്തെ താവളം അതായിരുന്നു. രാവിലെ യാത്ര തുടർന്നു. നീണ്ടുകിടക്കുന്ന ചെങ്കുത്തായ ഒരു കയറ്റത്തിനുശേഷം എത്തിച്ചേർന്ന വിതാനത്തിൽനിന്ന് മധ്യമഹേശ്വർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ശ്രീകോവിലിന്റെ മകുടം കാണുമാറായി. കേദാരനാഥ ക്ഷേത്രമാതൃകയിൽ തന്നെയാണ് ഇതിന്റെയും നിർമാണരീതി. ക്ഷേത്രാരാധനയ്ക്കുള്ള പൂജാദ്രവ്യങ്ങൾ താലത്തിൽ വാങ്ങി, കരിങ്കൽപ്പാളികൾ പാകിയ ക്ഷേത്രമുറ്റം ഒന്ന് വലംവച്ചു. ഇടതുവശത്ത് ഒരു ഗോമുഖത്തുനിന്ന് തൈർഥിക പ്രവാഹം ഒഴുകി വരുന്നു. പിറകുഭാഗത്തായി പാർവതി- അർധനാരീശ്വര സരസ്വതിപ്രതിഷ്ഠയും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. റാൻസിയിൽനിന്ന് 20 കി.മീ. ഓളം കൊടും കാട്ടിലൂടെ കാൽനടയായി മാത്രമേ ഇവിടെ എത്തിച്ചേരാൻ കഴിയുകയുള്ളൂ. ഒരു മണിയോടടുത്ത് മധ്യമഹേശ്വരനെ വണങ്ങി വിട പറഞ്ഞു.

ഗോണ്ടാറിൽ രാത്രി തങ്ങി, പിറ്റേന്ന് ഏഴരമണിയോടെ മടക്കയാത്ര ആരംഭിച്ചു. പതിനൊന്നുമണിയോടെ ഉഖീമഠിലെത്തി. ലോഡ്ജിലെ ക്ലോക്ക് റൂമിൽ നിന്ന് ബാക്കി സാമാനങ്ങളും വണ്ടിയിലെടുത്തുവെച്ച് മൂന്നാം കേദാരമായ, രാജൻ കാക്കനാടനിലൂടെ വായിച്ചറിഞ്ഞ തുംഗനാഥിനെ ലക്ഷ്യമാക്കി നീങ്ങി. പഞ്ചകേദാരങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തുംഗമായ ശിവസാക്ഷാത്കാരമാണ് തുംഗനാഥിലേത്. ദേവദാരു, പൈൻ മരങ്ങളുടെ ഇടയിലൂടെ അടിവെച്ചടിവെച്ച് ആകാശത്തിന്റെ നെറുകയിലേക്ക്, അനന്തമായ അപാരതയിലേക്ക് എന്ന കണക്കെ ആ യാത്ര ഞങ്ങളെ കൊണ്ടുചെന്നെത്തിച്ചു. ഇടത്തോട്ട് അല്പം ചരിവുള്ള, ഒരടിയോളം നീളമുള്ള ലിംഗമായിരുന്നു പ്രതിഷ്ഠ. ഇത് ഋഷഭദേവന്റെ ബാഹുക്കളായാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. ഭക്തിസാന്ദ്രമായ ആരതിക്കുശേഷം പ്രസാദം സ്വീകരിച്ച് പുറത്തുകടന്നയുടനെ നടയടച്ചു.

ഇനി നാലാമത്തെ കേദാരമായ രുദ്രനാഥിലേക്കാണ്. പ്രവേശനകവാടത്തിന് സമീപമുള്ള ലോഡ്ജിൽ മുറിയെടുത്തു. അവിടെനിന്നു തന്നെ വഴികാട്ടിയെ ഏർപ്പാടാക്കി. സഗറിൽനിന്ന് രുദ്രനാഥിലേക്ക് 22 കി.മീ. ആണ് ദൂരം. പ്രവേശനകവാടത്തിലെ മണിമുഴക്കി രുദ്രനാഥനെ ഞങ്ങളുടെ വരവറിയിച്ചു. ഏതാണ്ട് നാലുമണിയോടെ പുംഗ് ബുഗ്യാലിൽ എത്തി. രാവിലെ ആറുമണിയോടെ യാത്ര ആരംഭിച്ചു. പുൽമേടുകളും ചെറുചോലകളും താണ്ടി ഘോരമായ കാട്ടിലേക്കാണ് പ്രവേശിച്ചത്. യാത്രാപഥങ്ങൾ ഇവിടെ അവസാനിക്കുന്നു. ഇനി ഒരു വലിയ പർവതം താണ്ടേണ്ടതുണ്ട്. പതിനൊന്നുമണിയോടെ പനാർ ബുഗ്യാലിൽ എത്തി. ഇത്രയും വിശാലമായ ഒരു പുൽമേട് ഇതുവരെ കണ്ടിട്ടില്ല. അതും ഇത്രമേൽ ഉയരത്തിൽ. ഇറക്കമിറങ്ങി അവിടെയുള്ള ഒരു ധാബയിൽ പ്രവേശിച്ച് നടുനിവർത്തി. ഇനി അത്ര കഠിനമായ യാത്രയല്ല. പിതധാർ കുന്നിൻ മുകളിലെ കവാടം കടന്ന് കുത്തനെയുള്ള ഇറക്കമിറങ്ങി അവസാനത്തെ ഇടത്താവളമായ പഞ്ചഗംഗയിൽ എത്തിച്ചേർന്നു. ഇനിയും ആറു കി.മീ. കൂടി യാത്രചെയ്താൽ മാത്രമേ രുദ്രനാഥിലെത്തുകയുള്ളൂ.

ഏഴുമണിക്കാണ് അത്താഴപൂജ. തുളച്ചുകയറുന്ന തണുപ്പിനെ അവഗണിച്ച് ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിൽ വിരിച്ചിരുന്ന കംബളങ്ങളിൽ ഇരുന്നു. മണിയടിച്ചപ്പോഴാണ് ഞെട്ടിയുണർന്നത്. പ്രൗഢിയുള്ള വേഷവിധാനത്തോടു കൂടി മുഖ്യപൂജാരി കടന്നു വന്നു. പൂജാദികർമങ്ങൾ ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു.

ബ്രഹ്മകമലവും നാട്ടിൽ നിന്നു ഭദ്രമായി കൊണ്ടുവന്ന വില്വപുഷ്പവും ഭഗവാന് അർപ്പിച്ചു. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ മടക്കയാത്ര ആരംഭിച്ചു. ഇടയ്ക്കൊന്ന് എത്തിനോക്കിയതല്ലാതെ പകലോൻ മേഘമാലകൾക്കും ഹിമശൃംഗങ്ങൾക്കുമിടയിൽ മറഞ്ഞുതന്നെയിരുന്നു. ഇനിയുള്ള യാത്ര കല്പേശ്വറിലേക്കാണ്. പഞ്ചകേദാരങ്ങളിലെ അവ സാനത്തെ ശിവക്ഷേത്രം. ഉർഗം ഗ്രാമത്തിലെ താത്കാലിക മരപ്പാലത്തിലൂടെ കല്പഗംഗയെ മറികടന്ന് ഒരു കുത്തനെയുള്ള കയറ്റം കയറി ക്ഷേത്രസന്നിധിയിലേക്ക് എത്തിച്ചേർന്നു. അഞ്ചാം കേദാരവും കണ്ടിരിക്കുന്നു! ഉർഗം ഗ്രാമത്തിലെത്തി ഉച്ചഭക്ഷണം കഴിച്ച് ബദരിയിലേക്ക് യാത്രതുടർന്നു.

ഏഴുമണിയോടെ ശങ്കരേട്ടന്റെ ആദിശങ്കര അദ്വൈതഭവനിൽ എത്തി സാമഗ്രികൾ ഇറക്കിവെച്ച് കൈകാലുകൾ കഴുകി ബദരീനാഥ ക്ഷേത്ര ത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. ഭക്തിസാന്ദ്രമായ പൂജാദികർമങ്ങളും സഹസ്രനാമാർച്ചനയും അഷ്ടപദിയോടുകൂടിയ ശയന ആരതിയും കേട്ടിരുന്നപ്പോൾ സമയം പോയതറിഞ്ഞില്ല. അതിരാവിലെ ഉണർന്ന്, തപ്തകുണ്ഡിൽ സ്നാനംചെയ്ത്, ബദരീശനെ വണങ്ങിയിറങ്ങി. ഓരോ യാത്രയുടെയും പടിയിറക്കങ്ങൾ അടുത്ത യാത്രയ്ക്കുള്ള ഉജ്ജീവകങ്ങളാണ്. ചിത്തശുദ്ധി ഹേതുവാക്കിയ തപസ്യകളാണല്ലോ ഓരോ തീർഥയാത്രയും.