2025 സെപ്റ്റംബർ ഏഴിനും എട്ടിനും രാത്രിയിൽ ഇന്ത്യയുടെ ആകാശത്ത് ഒരു അപൂർവ്വ ജ്യോതിശാസ്ത്രവിസ്മയം അരങ്ങേറി. രാജ്യത്തുടനീളം ദൃശ്യമായ പൂർണ്ണ ചന്ദ്രഗ്രഹണം, ആകാശനിരീക്ഷകർക്ക് അവിസ്മരണീയമായ അനുഭവമായി മാറി. ഭൂമിയുടെ ഏറ്റവും ഇരുണ്ട നിഴലിലേക്ക് (അംബ്ര) ചന്ദ്രൻ പൂർണ്ണമായും പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ, ആകാശത്ത് ചെമ്പുനിറത്തിൽ തിളങ്ങുന്ന രക്തചന്ദ്രൻ (Blood Moon) പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. കേരളത്തിലെ മിക്കയിടങ്ങളിലും വ്യക്തമായി കാണാൻ സാധിച്ച ഈ പ്രതിഭാസം, ചിലയിടങ്ങളിൽ മഴമേഘങ്ങളാൽ ഭാഗികമായി മറയ്ക്കപ്പെട്ടു.

To advertise here,

ഈ ചന്ദ്രഗ്രഹണത്തെ സമീപകാലത്തെ മറ്റ് ഗ്രഹണങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാക്കുന്ന നിരവധി ഘടകങ്ങളുണ്ട്. പ്രധാനമായി ഇതിന്റെ ദൈർഘ്യം, പൂർണ്ണഗ്രഹണത്തിന്റെ ഘട്ടം, അതായത് ചന്ദ്രൻ പൂർണ്ണമായും ഭൂമിയുടെ നിഴലിനുള്ളിലായിരുന്ന സമയം,1 മണിക്കൂർ 22 മിനിറ്റ് (82 മിനിറ്റ്)  ആയിരുന്നു. ഇത് സമീപകാലത്ത് ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് ദൃശ്യമായ ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയ പൂർണ്ണ ചന്ദ്രഗ്രഹണങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ഈ ഗ്രഹണം  സാരോസ് ചക്രം 128 -ൽ ഉൾപ്പെടുന്നതാണ്. ഒരേപോലെയുള്ള ഗ്രഹണങ്ങൾ ഏകദേശം 18 വർഷവും 11 ദിവസവും കൂടുമ്പോൾ ആവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ചാക്രിക ക്രമമാണിത്. ഇതിന്റെ അംബ്രൽ മാഗ്നിറ്റ്യൂഡ്  1.3638 ആയിരുന്നു. ഇത് ചന്ദ്രൻ ഭൂമിയുടെ നിഴലിന്റെ കേന്ദ്രഭാഗത്തോട് എത്രത്തോളം അടുത്ത് സഞ്ചരിച്ചു എന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മാഗ്നിറ്റ്യൂഡ് 1.0-ൽ കൂടുതൽ ആകുമ്പോഴാണ് പൂർണ്ണഗ്രഹണം സംഭവിക്കുന്നത്. ഉയർന്ന മാഗ്നിറ്റ്യൂഡ്, ഗ്രഹണം കൂടുതൽ ആഴത്തിലുള്ളതാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു.

ഗ്രഹണസമയത്ത് ചന്ദ്രൻ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതിന് പകരം ചുവന്ന നിറത്തിൽ തിളങ്ങുന്നതിന് പിന്നിൽ രണ്ട് പ്രധാന കാരണങ്ങളാണുള്ളത്. ഒന്ന് ജ്യോതിശാസ്ത്രപരമായ വിന്യാസം. സൂര്യനും ഭൂമിയും ചന്ദ്രനും ഒരു നേർരേഖയിൽ വരുമ്പോഴാണ് ചന്ദ്രഗ്രഹണം സംഭവിക്കുന്നത്. ഈ അവസ്ഥയെ ശാസ്ത്രീയമായി സിസിജി (Syzygy)  എന്ന് പറയുന്നു. ഈ സമയത്ത്, ഭൂമിയുടെ നിഴൽ ചന്ദ്രനിൽ പതിക്കുന്നു. രണ്ടാമത്തേത് റേലി സ്കാറ്ററിംഗ് (Rayleigh Scattering).  സൂര്യരശ്മി ഭൂമിയുടെ അന്തരീക്ഷത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുമ്പോൾ, കുറഞ്ഞ തരംഗദൈർഘ്യമുള്ള നീല, പച്ച നിറങ്ങൾ അന്തരീക്ഷത്തിലെ പൊടിപടലങ്ങളിൽ തട്ടി ചിതറിപ്പോകുന്നു. എന്നാൽ, കൂടിയ തരംഗദൈർഘ്യമുള്ള ചുവപ്പ്, ഓറഞ്ച് നിറങ്ങൾ അധികം ചിതറാതെ അന്തരീക്ഷത്തിലൂടെ വളഞ്ഞ് (refracted) ഭൂമിയുടെ നിഴലിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുകയും ചന്ദ്രനിൽ പതിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ലളിതമായി പറഞ്ഞാൽ, ഭൂമിയിലെ എല്ലാ സൂര്യാസ്തമയങ്ങളുടെയും സൂര്യോദയങ്ങളുടെയും പ്രകാശം ഒരുമിച്ച് ചന്ദ്രനിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നതിന് തുല്യമാണ് ഈ കാഴ്ച. ഇതാണ് ചന്ദ്രന് ചുവന്ന നിറം നൽകുന്നത്. ചന്ദ്രന്റെ ചുവപ്പുനിറത്തിന്റെ തീവ്രതയും നിറവും അളക്കുന്നതിനായി ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞർ ഡാൻജോൺ സ്കെയിൽ (Danjon Scale) ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഭൂമിയുടെ അന്തരീക്ഷത്തിലെ മേഘങ്ങളുടെയും പൊടിപടലങ്ങളുടെയും അളവ് അനുസരിച്ച് ഈ നിറത്തിന് വ്യത്യാസം വരാം.

ഗ്രഹണം എന്നത് ഒരു നിമിഷത്തിൽ സംഭവിക്കുന്ന പ്രതിഭാസമല്ല, മറിച്ച് മണിക്കൂറുകൾ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു പ്രക്രിയയാണ്. അതിന്റെ പ്രധാന ഘട്ടങ്ങൾ രാത്രി ഒൻപതുമണിക്ക് പെനംബ്രൽ ഗ്രഹണം ആരംഭിക്കുന്നു. ഈസമയം ഭൂമിയുടെ മങ്ങിയ പുറംനിഴലായ പെനംബ്ര (Penumbra)-യിലേക്ക് ചന്ദ്രൻ പ്രവേശിക്കുന്നു. ഈ ഘട്ടത്തിൽ ചന്ദ്രന്റെ പ്രകാശത്തിന് നേരിയ മങ്ങൽ മാത്രമേ അനുഭവപ്പെടുകയുള്ളൂ, അതിനാൽ നഗ്നനേത്രങ്ങൾക്ക് തിരിച്ചറിയാൻ പ്രയാസമാണ്. രാത്രി 9:52 -ഓടെ  ഭാഗിക ഗ്രഹണം ആരംഭിച്ചു. ചന്ദ്രൻ ഭൂമിയുടെ കറുത്ത ഉൾനിഴലായ അംബ്ര (Umbra)-യിലേക്ക് കടന്നുതുടങ്ങുന്നു. ചന്ദ്രന്റെ ഒരു ഭാഗം കറുത്തിരുണ്ടുപോകുന്നത് ഈ സമയം മുതൽ വ്യക്തമായി കാണാം. രാത്രി 11:01-ഓടെ  പൂർണ്ണ ഗ്രഹണം ആരംഭിച്ചു.

ചന്ദ്രൻ പൂർണ്ണമായും അംബ്രയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നത്തോടെ, ചന്ദ്രൻ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതിന് പകരം മനോഹരമായ ചുവപ്പുനിറത്തിൽ ദൃശ്യമായിത്തുടങ്ങുന്നു. രക്തചന്ദ്രൻ അതിന്റെ പൂർണ്ണതയിൽ കാണപ്പെടുന്ന സമയമാണിത്. പുലർച്ചെ 12:23-ഓടെ പൂർണ്ണ ഗ്രഹണം അവസാനിക്കുന്നു. ചന്ദ്രൻ അംബ്രയിൽ നിന്ന് പുറത്തുവരാൻ തുടങ്ങുന്നു. ഇതോടെ ചുവപ്പുനിറം പതിയെ മായുകയും ചന്ദ്രന്റെ ഒരു വശം വീണ്ടും പ്രകാശിച്ചുതുടങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നു. പുലർച്ചെ 01:32-ന്  ഭാഗിക ഗ്രഹണം അവസാനിച്ചു. ചന്ദ്രൻ അംബ്രയിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായും പുറത്തുവരുന്നു. എങ്കിലും പെനംബ്രൽ നിഴലിൽ യാത്ര തുടരുന്നതിനാൽ നേരിയ മങ്ങൽ കുറച്ചുനേരം നിലനിലക്കും. 

2018 ജൂലൈ 27-ലെ ഗ്രഹണം 21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയ പൂർണ്ണ ചന്ദ്രഗ്രഹണമായിരുന്നു. 1 മണിക്കൂർ 43 മിനിറ്റ്  നീണ്ടുനിന്ന ഈ ഗ്രഹണത്തിന്റെ ദൈർഘ്യത്തിന് കാരണം, ചന്ദ്രൻ ഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഏറ്റവും അകലെയുള്ള സ്ഥാനമായ  അപ്പോജി (Apogee)  -യിൽ ആയിരുന്നതുകൊണ്ടാണ്. ഈ സ്ഥാനത്ത് ചന്ദ്രൻ സാവധാനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നതിനാൽ ഭൂമിയുടെ നിഴലിലൂടെ കടന്നുപോകാൻ കൂടുതൽ സമയമെടുത്തു. 2011 ഡിസംബർ 10-ലെ ഗ്രഹണത്തിന് 51 മിനിറ്റ്  മാത്രമായിരുന്നു ദൈർഘ്യം. ചന്ദ്രൻ ഭൂമിയുടെ നിഴലിന്റെ മധ്യഭാഗത്തുകൂടി കടന്നുപോയതിനാൽ താരതമ്യേന ഇരുണ്ടതുമായിരുന്നു.

2025-ലെ ഈ ഗ്രഹണം, 2018-ലെ ഗ്രഹണത്തോളം ദൈർഘ്യമുള്ളതല്ലെങ്കിലും, അതിന്റെ വ്യക്തമായ ദൃശ്യതയും മനോഹരമായ രക്തചന്ദ്രൻ എന്ന പ്രതിഭാസവും കൊണ്ട് ഇന്ത്യയിലെ ആകാശപ്രേമികൾക്ക് എന്നും ഓർമയിൽ സൂക്ഷിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു മികച്ച അനുഭവമാണ് സമ്മാനിച്ചത്. പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ കൃത്യമായ ചലനങ്ങളുടെയും ഭൗതികശാസ്ത്ര നിയമങ്ങളുടെയും നേർക്കാഴ്ചയായി മാറി ഈ ആകാശവിസ്മയം.

(പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകനും ഫോട്ടോ​ഗ്രാഫറുമാണ് ലേഖകൻ)