രാസവളവും പമ്പും വേണ്ട; പ്രകൃതിയുടെ താളത്തിനൊത്ത് ഒരു 'എൻജിനീയറിങ് വിസ്മയം'; എന്താണ് സാബോ കൃഷിരീതി?

നാഗാലാൻഡിലെ കിക്രുമ എന്ന ചെറിയ ഗ്രാമത്തിലെ ചഖേസങ് ഗോത്രവിഭാഗക്കാർ നൂറ്റാണ്ടുകളായി പ്രകൃതിയോട് ചേർന്നുനിന്ന് നടത്തുന്ന അതിശയകരമായ ഒരു കൃഷിരീതിയുണ്ട്. 'സാബോ' എന്ന ഈ രീതി കേവലം കൃഷിയല്ല, മറിച്ച് പ്രകൃതിയുടെ താളത്തിനനുസരിച്ചുള്ള ഒരു ജീവിതരീതിയാണ്. ആധുനികലോകം ജലസംരക്ഷണത്തിനായി നെട്ടോട്ടമോടുമ്പോൾ, ഈ ഗ്രാമവാസികൾ ഓരോ മഴത്തുള്ളിയെയും എങ്ങനെ തടഞ്ഞുനിർത്താമെന്ന് ലോകത്തിന് കാണിച്ചുകൊടുക്കുന്നു. ഈ പാരമ്പര്യ അറിവ് വരാനിരിക്കുന്ന വലിയ കാലാവസ്ഥാ പ്രതിസന്ധികളെ ഒരു പരിധിവരെ പ്രതിരോധിക്കാൻ സഹായകരമാകുമെന്നും കാലാവസ്ഥാ നിരീക്ഷകർ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു.

'സാബോ' എന്നാൽ 'മഴവെള്ളം തടഞ്ഞുനിർത്തി വിവേകപൂർവം  ഉപയോഗിക്കുക' എന്നാണ്. പർവതപ്രദേശങ്ങളിൽ ജലക്ഷാമം രൂക്ഷമായപ്പോൾ, അവിടെയുള്ള ജനങ്ങൾ വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ഈ ജലസംരക്ഷണ രീതിക്ക് ഏകദേശം 500 വർഷത്തെ പാരമ്പര്യമുണ്ടെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കുന്നിൻചരിവുകളിൽ മുകളിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് മൂന്ന് തലങ്ങളിലായിട്ടാണ് ഈ സംവിധാനം ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഓരോ മഴത്തുള്ളിയും വെറുതെ ഒഴുകിപ്പോകാൻ അനുവദിക്കാതെ, കൃഷിക്കും മൃഗസംരക്ഷണത്തിനും മത്സ്യകൃഷിക്കുമായി വിനിയോഗിക്കുന്ന ഈ രീതി അതിശയകരമായ ഒരു എൻജിനീയറിങ് വിസ്മയമാണ്. മഴ കുറവായ പ്രദേശങ്ങളിൽ പോലും കൃഷി ലാഭകരമാക്കാൻ ഈ രീതിക്ക് സാധിക്കുമെന്നതാണ് ഇതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകതയായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നത്.

സാബോ കൃഷിരീതിയുടെ ആദ്യത്തെയും പ്രധാനപ്പെട്ടതുമായ തലം മലമുകളിലെ സംരക്ഷിത വനമേഖലയാണ്. ഈ വനങ്ങൾ കേവലം പച്ചപ്പല്ല, മറിച്ച് മഴവെള്ളത്തെ ആഗിരണം ചെയ്യുന്ന സംഭരണികളാണ്. ഗ്രാമീണർ ഈ വനങ്ങളെ പവിത്രമായി കരുതുകയും അവിടത്തെ വിഭവങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്നതിന് കർശനമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ വനങ്ങളിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് ഒഴുകുന്ന ജലം ചെറിയ ചാലുകളിലൂടെ കൃത്യമായി വഴിതിരിച്ചുവിടുന്നു. വനങ്ങളിലെ ഈർപ്പം നിലനിർത്തുന്നതിലൂടെ ഭൂഗർഭ ജലനിരപ്പ് ഉയരുകയും കൃഷിയിടങ്ങളിലേക്ക് വർഷം മുഴുവൻ ജലലഭ്യത ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രകൃതിയെ സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് മാത്രമേ മനുഷ്യന് നിലനിൽക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന ബോധ്യത്തിന് മുകളിലാണ് ഈ ഗ്രാമീണരുടെ ജീവിതം.

രണ്ടാമത്തെ തലത്തിൽ, മലയുടെ മധ്യഭാഗത്തായി നിരവധി വലിയ കുളങ്ങൾ കാണാം, ഇവയെ 'റൂസ' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. മഴവെള്ളം ശേഖരിക്കാനായി നിർമിക്കുന്ന ഈ കുളങ്ങൾ വെറും കുഴികളല്ല, മറിച്ച് ശാസ്ത്രീയമായി നിർമിക്കപ്പെട്ട ജലസംഭരണികളാണ്. കുളത്തിന്റെ വശങ്ങളും തറയും മുളയോ ചണച്ചാക്കുകളോ ഉപയോഗിച്ച് തല്ലി ഉറപ്പിച്ച് വെള്ളം ഊർന്നിറങ്ങുന്നത് പൂർണമായും ഒഴിവാക്കുന്നു. ചിലപ്പോൾ കുളത്തിന്റെ ഭിത്തികൾക്ക് ബലം നൽകാൻ ഉമ അഥവാ നെല്ലിന്റെ തൊണ്ട് ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. ഏപ്രിലിനും മേയ് മാസത്തിനും ഇടയിലുള്ള വരണ്ട കാലത്ത് ഈ കുളങ്ങൾ വൃത്തിയാക്കുകയും അറ്റകുറ്റപ്പണികൾ നടത്തുകയും ചെയ്യും. ഇത്തരത്തിൽ സംഭരിക്കപ്പെടുന്ന വെള്ളം കൃഷിക്കാലത്ത് കൃത്യമായി താഴെയുള്ള പാടങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നു.

കുന്നിൻചരിവിന്റെ ഏറ്റവും താഴെയുള്ള മൂന്നാം തലത്തിലാണ് സമൃദ്ധമായ നെൽപ്പാടങ്ങൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. മുകൾഭാഗത്തെ കുളങ്ങളിൽ നിന്ന് വെള്ളം ഗുരുത്വാകർഷണത്താൽ ഈ പാടങ്ങളിലേക്ക് ഒഴുകിയെത്തുന്നു. യാതൊരുവിധ പമ്പുകളോ വൈദ്യുതിയോ ഇല്ലാതെ ജലസേചനം നടത്തുന്ന ഈ രീതി ചെലവ് കുറഞ്ഞതും പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദവുമാണ്. നെൽകൃഷിക്കൊപ്പം തന്നെ ഇവിടെ മത്സ്യങ്ങളെയും വളർത്താറുണ്ട്. ഇത് കർഷകർക്ക് അധിക വരുമാനം നൽകുന്നു. നെല്ല് വിളവെടുക്കുന്നതിന് മുമ്പ് പാടത്തെ വെള്ളം വറ്റിക്കുമ്പോൾ മത്സ്യങ്ങൾ പാടത്തിന് നടുവിൽ കുഴിച്ച ചെറിയ കുഴികളിലേക്ക് മാറുന്ന സംവിധാനവും ഇവിടെയുണ്ട്. ഇത്തരത്തിൽ ഓരോ ഇഞ്ച് ഭൂമിയും പരമാവധി പ്രയോജനപ്പെടുത്തുന്നതാണ് സാബോ കൃഷിരീതി. വർഷത്തിലൊരിക്കൽ ഈ കുഴികൾ വൃത്തിയാക്കുമ്പോൾ ലഭിക്കുന്ന പോഷകസമൃദ്ധമായ മണ്ണ് താഴെയുള്ള നെൽപ്പാടങ്ങളിൽ വളമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. പ്രകൃതിയിലെ മാലിന്യങ്ങളെ പോലും കൃഷിക്ക് ഗുണകരമായ രീതിയിൽ മാറ്റിയെടുക്കുന്ന ഗ്രാമീണരുടെ അറിവ് ആധുനിക കൃഷിശാസ്ത്രത്തെ പോലും അതിശയിപ്പിക്കുന്നതാണ്.

സാബോ കൃഷിയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു പ്രത്യേകത അത് മൃഗസംരക്ഷണത്തെയും ജലസേചനത്തെയും പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു എന്നതാണ്. കുന്നിൻചരിവിൽ കുളങ്ങൾക്ക് താഴെയായിട്ടാണ് കന്നുകാലി തൊഴുത്തുകൾ നിർമിക്കുന്നത്. കുളത്തിൽ നിന്നുള്ള വെള്ളം പാടങ്ങളിലേക്ക് എത്തുന്നതിന് മുമ്പ് ഈ തൊഴുത്തുകളിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. മൃഗങ്ങളുടെ വിസർജ്യങ്ങൾ ഈ വെള്ളത്തിൽ കലരുകയും അത് പോഷകസമൃദ്ധമായ ജൈവവളമായി മാറുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ വെള്ളം താഴെയുള്ള നെൽപ്പാടങ്ങളിലേക്ക് എത്തുമ്പോൾ അത് ചെടികൾക്ക് ആവശ്യമായ എല്ലാ വളവും സ്വാഭാവികമായി നൽകുന്നു. രാസവളങ്ങളുടെ ഉപയോഗം പൂർണമായും ഒഴിവാക്കാൻ ഈ ലളിതമായ ബുദ്ധി സഹായിക്കുന്നു. മൃഗങ്ങളും സസ്യങ്ങളും ജലവും തമ്മിലുള്ള ഈ സുന്ദരമായ സഹവർതിത്വം സാബോയുടെ ജീവനാണ്.

രാസവളങ്ങളും കീടനാശിനികളും ഉപയോഗിക്കാത്തതിനാൽ സാബോ കൃഷിരീതിയിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന വിളകൾ പൂർണമായും ആരോഗ്യകരമാണ്. കർഷകർ സ്വാഭാവികമായ ജൈവവളങ്ങൾ മാത്രമാണ് ഇവിടെ ഉപയോഗിക്കുന്നത്. കാട്ടിലെ ചില ഇലകൾ ശേഖരിച്ച് നിലം ഉഴുന്ന സമയത്ത് മണ്ണിൽ ചേർക്കുന്നു, ഇത് നല്ലൊരു വളമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ജലത്തോടൊപ്പം ഒഴുകിവരുന്ന പോഷകങ്ങളും ഇത്തരത്തിലുള്ള ഇലവളങ്ങളും ചേർന്ന് മണ്ണിനെ ഫലഭൂയിഷ്ഠമാക്കുന്നു. നാഗാലാൻഡിലെ ജനങ്ങളുടെ ആരോഗ്യത്തിന്റെ രഹസ്യം പോലും ഈ ശുദ്ധമായ ആഹാരരീതിയാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. മണ്ണിനെ നശിപ്പിക്കാതെ അതിനെ പരിപാലിച്ചുകൊണ്ട് കൃഷി ചെയ്യുന്ന ഈ രീതി വരുംതലമുറയ്ക്കുള്ള വലിയൊരു മാതൃകയാണ്. ആധുനിക കൃഷി നശിപ്പിച്ച മണ്ണിന്റെ ഗുണമേന്മ തിരിച്ചുപിടിക്കാൻ ഇത്തരം രീതികൾ അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്.

സാബോ കൃഷി കേവലം നെൽകൃഷിയിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. മറിച്ച് അതൊരു സംയോജിത കൃഷിരീതിയാണ്. കുളങ്ങളുടെ കരകളിൽ വൈവിധ്യമാർന്ന ഫലവൃക്ഷങ്ങളും പച്ചക്കറികളും ഔഷധച്ചെടികളും വളർത്താറുണ്ട്. വാഴ, പപ്പായ, ഓറഞ്ച് തുടങ്ങിയ ഫലവർഗങ്ങളും ഇഞ്ചി, ചേമ്പ് തുടങ്ങിയവയും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. കുളത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള ഈ സസ്യങ്ങൾ വെള്ളത്തിന്റെ ബാഷ്പീകരണം കുറയ്ക്കാനും മണ്ണിനെ പിടിച്ചുനിർത്താനും സഹായിക്കുന്നു. ഒരേസമയം അരിയും മീനും മുട്ടയും പാലും പച്ചക്കറികളും ഒരേ കൃഷിയിടത്തിൽ നിന്ന് ലഭ്യമാകുന്നത് ഗ്രാമത്തിന്റെ ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കുന്നു. പുറത്തുനിന്നുള്ള വസ്തുക്കളെ ആശ്രയിക്കാതെ ഒരു ഗ്രാമം എങ്ങനെ സ്വയംപര്യാപ്തമാകാം എന്നതിന് ഉത്തമ ഉദാഹരണം കൂടിയാണ് കിക്രുമ ഗ്രാമം.

സാബോ കൃഷിരീതിയുടെ വിജയത്തിന് പിന്നിൽ വ്യക്തിഗതമായ പരിശ്രമങ്ങളേക്കാൾ വലിയൊരു കമ്മ്യൂണിറ്റി സ്പിരിറ്റ് ഉണ്ട്. ഓരോ കുടുംബവും ജലസേചന കനാലുകൾ നിർമിക്കുന്നതിനും അവ പരിപാലിക്കുന്നതിനും ഒത്തുചേർന്ന് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. വെള്ളം പങ്കുവയ്ക്കുന്ന കാര്യത്തിൽ തർക്കങ്ങളുണ്ടാകാതെ ഓരോ പാടത്തേക്കും കൃത്യമായി വെള്ളം എത്തുന്നെന്ന് ഗ്രാമമുഖ്യന്മാരും വികസന ബോർഡുകളും ഉറപ്പാക്കുന്നു. പരമ്പരാഗതമായ ഈ അറിവുകൾ മുതിർന്നവർ ഇളമുറക്കാർക്ക് വാമൊഴിയായി പകർന്നുനൽകുന്നു. ഇത്തരത്തിലുള്ള ഒരുമയും സഹകരണവുമാണ് സാബോയെ നൂറ്റാണ്ടുകളോളം തനിമയോടെ നിലനിർത്താൻ സഹായിച്ചത്. കൃഷി എന്നത് കേവലം ഉപജീവനമല്ല, മറിച്ച് ഗ്രാമത്തിന്റെ ഐക്യത്തിന്റെ അടയാളം കൂടിയാണെന്ന് ഇത് നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നു.

പശ്ചിമഘട്ട മലനിരകളുടെ സാമീപ്യമുള്ള കേരളത്തിന്റെ ഭൂപ്രകൃതി നാഗാലാൻഡിലെ പർവതപ്രദേശങ്ങളുമായി വലിയ സാമ്യം പുലർത്തുന്നുണ്ട്. മഴക്കാലത്ത് അതിശക്തമായ മഴ ലഭിക്കുന്ന കേരളത്തിൽ മണ്ണൊലിപ്പും ഉരുൾപൊട്ടലും വലിയ വെല്ലുവിളികളാണ്. സാബോ കൃഷിരീതി കേരളത്തിൽ നടപ്പിലാക്കുകയാണെങ്കിൽ, കുന്നിൻചരിവുകളിൽ ഒഴുകിപ്പോകുന്ന മഴവെള്ളത്തെ ഫലപ്രദമായി സംഭരിക്കാൻ സാധിക്കും. നാഗലാൻഡിന് സമാനമായ രീതിയിലല്ലെങ്കിലും കേരളത്തിന്റെ ഭൂപ്രകൃതിക്കനുസൃതമായി മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തി ഫലപ്രദമായ പുതിയ ആശയങ്ങൾ സാബോയിൽ നിന്ന് സ്വീകരിക്കാവുന്നതാണ്. മഴക്കാലത്ത് ലഭിക്കുന്ന വെള്ളം മുഴുവൻ പുഴകളിലേക്കും കടലിലേക്കും ഒഴുകിപ്പോകുന്നത് തടഞ്ഞ് വനസംരക്ഷണവും ഭൂജലസംരക്ഷണവും ഉറപ്പുവരുത്തുകയെന്നത് കേരളം നേരിടുന്ന ഭൂജല ചോഷണത്തിന് അനിവാര്യമാണ്.

കേരളത്തിലെ മൺസൂൺ കാലത്ത് ലഭിക്കുന്ന അധിക മഴവെള്ളം സംഭരിച്ചുവെക്കുന്നത് വഴി വേനൽക്കാലത്തെ ജലക്ഷാമത്തിന് വലിയ പരിഹാരം കാണാൻ സാധിക്കും. നിലവിൽ കേരളത്തിൽ മഴക്കാലത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കവും വേനൽക്കാലത്ത് വരൾച്ചയും അനുഭവപ്പെടുന്ന വിചിത്രമായ സാഹചര്യം നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. എൽ നിനോ പ്രതിഭാസം പോലുള്ള ആഗോള കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനങ്ങൾ മഴയുടെ അളവ് കുറയ്ക്കുകയും കടുത്ത ചൂടിന് കാരണമാവുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ സാബോ കൃഷിരീതി ഒരു സുരക്ഷാ കവചമായി പ്രവർത്തിക്കും.

മഴ തീരെ കുറവായ മഴനിഴൽ മേഖലകളിൽ പോലും വിജയിച്ച ഈ രീതിക്ക് എൽ നിനോ സൃഷ്ടിക്കുന്ന വരൾച്ചയെ പ്രതിരോധിക്കാൻ സാധിക്കുമെന്നാണ് വിലയിരുത്തൽ. കുളങ്ങളിൽ സംഭരിക്കപ്പെട്ട വെള്ളം വേനൽക്കാലത്ത് കൃഷി ആവശ്യങ്ങൾക്ക് ഉപയോഗിക്കാമെന്നത് കർഷകരുടെ ആത്മവിശ്വാസം വർധിപ്പിക്കും. മുൻകൂട്ടി ശേഖരിച്ചുവെച്ച ഈ ജലസമ്പത്ത് എൽ നിനോ ബാധിച്ച വർഷങ്ങളിൽ കർഷകരുടെ വരുമാനം ഇടിയാതെ സംരക്ഷിക്കും. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തെ നേരിടാൻ ഹൈടെക് സംവിധാനങ്ങൾക്കൊപ്പം ഇത്തരം ലളിതമായ പരമ്പരാഗത അറിവുകൾ കൂടി ഉൾപ്പെടുത്തുന്നത് കൂടുതൽ ഫലപ്രദമാകും.

എൽ നിനോ കാലഘട്ടത്തിൽ അന്തരീക്ഷത്തിലെ ഈർപ്പം കുറയുകയും മണ്ണിലെ ജലാംശം വറ്റുകയും ചെയ്യുന്നത് സർവസാധാരണമാണ്. സാബോ കൃഷിയിലെ കുന്നിൻചരിവുകളിലെ വനമേഖലകൾ അന്തരീക്ഷത്തിലെ തണുപ്പ് നിലനിർത്താനും ബാഷ്പീകരണം കുറയ്ക്കാനും സഹായിക്കുന്നു. ഓരോ തുള്ളി വെള്ളവും പുനരുപയോഗിക്കുന്നതിലൂടെ ജലത്തിന്റെ ദുരുപയോഗം പരമാവധി കുറയ്ക്കാനാകും. പ്രകൃതിദത്തമായ ജലസംഭരണികൾ നിർമിക്കുന്നതിലൂടെ വൈദ്യുതിയുടെ ഉപയോഗം കുറയ്ക്കാനും കൃഷി ചെലവ് ലഘൂകരിക്കാനും കർഷകർക്ക് സാധിക്കുന്നു. കാലാവസ്ഥാ പ്രവചനങ്ങൾക്കപ്പുറം സ്വയം ഒരു കരുതൽ എന്ന നിലയിൽ സാബോ രീതികൾ സ്വീകരിക്കപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്.

ആധുനിക കൃഷിയിൽ നാം നേരിടുന്ന ഏറ്റവും വലിയ വെല്ലുവിളി വളങ്ങളുടെയും കീടനാശിനികളുടെയും അമിത ചെലവാണ്. സാബോയിലെ മൃഗസംരക്ഷണവും കൃഷിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം കർഷകർക്ക് വലിയ സാമ്പത്തിക ലാഭമുണ്ടാക്കും. ഇത് രാസവളങ്ങൾക്കായി ചെലവാക്കുന്ന പണം ലാഭിക്കാനും വിഷമില്ലാത്ത പച്ചക്കറികൾ ഉത്പാദിപ്പിക്കാനും സഹായിക്കും. ജൈവവളങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നതിലൂടെ മണ്ണിന്റെ ആരോഗ്യം സംരക്ഷിക്കപ്പെടുമെന്നത് ഭാവിയിലേക്കുള്ള വലിയൊരു നിക്ഷേപമാണ്.

കേരളത്തിലെ ഉയർന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ വലിയ നിർമാണ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് പകരം പരിസ്ഥിതിക്കിണങ്ങുന്ന സാബോ രീതികൾ നടപ്പിലാക്കുന്നത് ഗുണകരമാകും. സിമന്റിന് പകരം മണ്ണ് ചവിട്ടി ഉറപ്പിച്ചും മുളയും ജൈവ അവശിഷ്ടങ്ങളും ഉപയോഗിച്ചും നിർമിക്കുന്ന കുളങ്ങൾ പ്രകൃതിക്ക് കോട്ടം വരുത്തുന്നില്ല. സാബോ രീതിയിലെ ജല വിതരണം പൂർണമായും ഗുരുത്വാകർഷണത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്, ഇത് മോട്ടോറുകളുടെയും പമ്പുകളുടെയും ആവശ്യകത കുറയ്ക്കുന്നു. കൃഷിഭൂമിയുടെ ഓരോ തട്ടിലും ജലം എത്തുന്നുവെന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്ന ഈ മൈക്രോ-മാനേജ്‌മെന്റ് രീതി ജലത്തിന്റെ കാര്യക്ഷമമായ ഉപയോഗം ഉറപ്പാക്കുന്നു. നമ്മുടെ പരമ്പരാഗത കൃഷി രീതികളിലേക്ക് ഇത്തരം ശാസ്ത്രീയമായ അറിവുകൾ കൂടി കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നത് കാർഷിക വിപ്ലവത്തിന് വഴിയൊരുക്കും.

സാബോ രീതിയിലെ സംയോജിത കൃഷി കാർഷിക വൈവിധ്യം ഉറപ്പാക്കുകയും സസ്യജാലങ്ങളുടെയും ജീവജാലങ്ങളുടെയും നിലനിൽപ്പിനെ സഹായിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. കേരളത്തിന്റെ തനതായ കൃഷിരീതിയായ ജൈവ വൈവിധ്യ തോട്ടങ്ങളിൽ സാബോയുടെ ജലസേചന മാതൃക പരീക്ഷിക്കാവുന്നതാണ്. തോട്ടങ്ങളിൽ ഇടവിളകളായി മത്സ്യക്കുളങ്ങളും പച്ചക്കറി തോട്ടങ്ങളും ചേർക്കുന്നത് കർഷകർക്ക് സുസ്ഥിരമായ വരുമാനം നൽകും. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തിന്റെ വെല്ലുവിളികൾക്കിടയിലും കൃഷിയെ അതിജീവനത്തിന്റെ മാർഗമായി നിലനിർത്താൻ ഇത്തരം രീതികൾ അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്.

സാബോ കൃഷിരീതി പ്രായോഗികമായി നടപ്പിലാക്കാൻ സർക്കാരിന്റെയും തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളുടെയും പിന്തുണ ആവശ്യമാണ്. നാഗാലാൻഡിലെ വില്ലേജ് ഡെവലപ്‌മെന്റ് ബോർഡുകൾ നൽകുന്ന മാതൃകയിൽ കേരളത്തിലെ പഞ്ചായത്തുകൾക്കും കുടുംബശ്രീ യൂണിറ്റുകൾക്കും ഇത്തരം പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് നേതൃത്വം നൽകാം. ഓരോ ഗ്രാമത്തിലും ചെറിയ ജലസംഭരണികളുടെ ഒരു ശൃംഖല നിർമ്മിക്കുന്നത് വരുംതലമുറയ്ക്കുള്ള വലിയൊരു സമ്മാനമായിരിക്കും. കിക്രുമയിലെ കർഷകർ നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുമ്പ് ചെയ്തത് ഈ നൂറ്റാണ്ടിൽ നമുക്ക് കൂടുതൽ കാര്യക്ഷമമായി ചെയ്യാൻ സാധിക്കും. പ്രകൃതിയുടെ വിഭവങ്ങളെ ചൂഷണം ചെയ്യാതെ അവയെ പരിപോഷിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് എങ്ങനെ ജീവിക്കാം എന്നതിന്റെ മികച്ച ഉദാഹരണമാണിത്.