പൂമാലകളുടെ കടുംമണമോ സാമ്പ്രാണിത്തിരിയുടെ ഗന്ധമോ കലരാത്ത ഇരിങ്ങോളിലെ കാവും ദേവിയും
അമ്പത് ഏക്കറിലധികം വരുന്ന കാവ്, അത് വളര്‍ന്നുവളര്‍ന്ന് വലിയൊരു കാടായി മാറുന്നു. കാടിനകത്ത് അഭയവരദായിനിയായ അമ്മ, ഇരിങ്ങോള്‍ ഭഗവതി. ഐതിഹ്യത്തിന്റെ നിലവറപ്പടവുകള്‍ ഇറങ്ങിച്ചെല്ലുന്നത് മന്വന്തരങ്ങള്‍ പിറകിലേക്കാണ്. ദ്വാപരയുഗം. കൃഷ്ണാവതാരസമയം. ദേവകിയുടേയും വസുദേവരുടേയും എട്ടാമത്തെ പുത്രന്‍ തന്നെ വധിക്കുമെന്ന മനസ്സിലാക്കുന്ന കംസന്‍ ഇരുവരെയും തടവിലാക്കുന്നു. പുത്രനെ പ്രതീക്ഷിച്ചവര്‍ കണ്ടത് ശിശുരൂപത്തിലുള്ള പെണ്‍കുഞ്ഞിനെ. അതിനെയും വെറുതെവിടില്ലെന്നായി കംസന്‍. കുഞ്ഞിനെ തറയിലെറിഞ്ഞുകൊല്ലാനായി കാലില്‍ തൂക്കിയെടുത്തു. അദ്ഭുതം, ആ കുഞ്ഞ് അഭൗമതേജസ്സോടെ ആകാശത്തില്‍ മറഞ്ഞു. ഭൂമിയില്‍ ആ വെളിച്ചം സ്പര്‍ശിച്ച സ്ഥലം ഇരുന്നോള്‍ ആയിത്തീര്‍ന്നു. അത് പിന്നീട് ഇരിങ്ങോള്‍ ആയി മാറുകയായിരുന്നു. ദേവിയുടെ അനുഗ്രഹം തേടിയെത്തിയ ദേവഗണങ്ങള്‍, വൃക്ഷങ്ങളും ചെടികളുമായിത്തീര്‍ന്നു.
സ്വയംഭൂവാണ് ഇരിങ്ങോളിലെ പ്രതിഷ്ഠ. രാവിലെ സരസ്വതിയും ഉച്ചയ്ക്ക് വനദുര്‍ഗയുമായി മാറുന്ന ദേവി. 108 ദുര്‍ഗാക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നായ ഇത് പരശുരാമനാല്‍ സ്ഥാപിതമായി എന്നാണ് വിശ്വാസം.
പൂക്കളില്ലാതെ സുഗന്ധമില്ലാതെ