ജീവിതത്തില്‍ പുലര്‍ത്തുന്ന നീതിബോധംകൊണ്ടും വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ അന്യാദൃശമായ മഹത്ത്വംകൊണ്ടും ഇതിഹാസനായികയോളം ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടേണ്ട ഒരു കഥാപാത്രമാണ് മണ്ഡോദരി. അപ്സരസംഭവയായ മണ്ഡോദരി മയനെന്ന ദൈത്യന്റെ പുത്രിയാണ്. ലങ്കാധിപനായ രാവണന്റെ സഹധര്‍മചാരിണിയും. സഹധര്‍മിണി എന്നാല്‍ ഭര്‍ത്താവിന്റെ ധര്‍മാചരണത്തെ കേവലം പിന്തുടരുകയല്ലെന്നും സനാതനമായ ധാര്‍മികമൂല്യങ്ങളെ ധരിച്ചുകൊണ്ട് ജീവിക്കുക എന്നതാണെന്നും ധര്‍മവ്യാകരണത്തിന് സ്വജീവിതംകൊണ്ട് മണ്ഡോദരി ഭാഷ്യം ചമച്ചു. ലങ്കാധിപന്റെ അധാര്‍മികചെയ്തികള്‍ക്ക് പ്രതിരോധം ചമയ്ക്കാന്‍ മണ്ഡോദരി ശ്രമിച്ചു. മണ്ഡോദരി എന്നും ധര്‍മപക്ഷത്ത് നിലയുറപ്പിച്ചു.

യുദ്ധത്തില്‍ ഭര്‍ത്താവും പുത്രനും നഷ്ടപ്പെട്ട വേദനയില്‍ വിലപിക്കുമ്പോഴും മണ്ഡോദരിയില്‍ നിറയുന്നത് അധാര്‍മികമായ ജീവിതം നയിച്ച രാവണനോടുള്ള വിയോജിപ്പുകളാണ്. കാമമോഹിതനായ ഭരണാധിപന്‍ തന്റെ ചെയ്തികള്‍കൊണ്ട് തകര്‍ത്തെറിഞ്ഞ ലങ്കയിലെ ഐശ്വര്യസമൃദ്ധികളും ലങ്കാവാസികള്‍ക്കുണ്ടായ തീരാനഷ്ടവും ലങ്കയുടെ യശസ്സിനേറ്റ കളങ്കവും ഒരു രാജ്ഞിയെന്നനിലയില്‍ നിഷ്പക്ഷമായ മനസ്സോടെ മണ്ഡോദരി തിരിച്ചറിയുന്നു.

രാമനുമായി ഒരിക്കലും വിരോധമുണ്ടാകരുതെന്ന് മണ്ഡോദരി പലതവണ രാവണനെ ഉപദേശിക്കുന്നുണ്ട്. സുചരിതയും പതിവ്രതയും വിശിഷ്ടവ്യക്തിത്വത്തിനുടമയുമായ സീതയെ അപഹരിച്ചതിനോട്, സീതയുടെ സ്വഭാവനിഷ്ഠയും ധര്‍മബോധവും അവഗണിച്ച് ഒടുക്കംവരെ സീതാസംഗമേച്ഛ പുലര്‍ത്തിപ്പോന്നതിനോട്, ഉറ്റവര്‍ക്കും ഉടയവര്‍ക്കും ആപത്തുണ്ടാക്കി സര്‍വനാശം ലങ്കയ്ക്ക് വിധിച്ച മഹാപാതകത്തോട് ഒന്നും മണ്ഡോദരി ക്ഷമിക്കുന്നില്ലെന്നുമാത്രമല്ല ഭര്‍ത്തൃമരണത്തില്‍ വിലപിക്കുമ്പോള്‍ ഇവയെല്ലാം ഓര്‍ത്ത് ഗദ്ഗദപ്പെടുന്നുമുണ്ട്. ഭര്‍ത്തൃപ്രേമം സത്യത്തിനും ധര്‍മത്തിനും നേരേ കണ്ണടയ്ക്കാന്‍ മണ്ഡോദരിക്ക് പ്രേരകമാവുന്നില്ല എന്നതാണ് മണ്ഡോദരീസ്വഭാവത്തിന്റെ സവിശേഷത.

'ധന്യമാലിനി' എന്നാണ് വാല്മീകി മണ്ഡോദരിയെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്. രാമനും രാവണനും ധര്‍മാനുഷ്ഠാനത്തിന്റെ വിഭിന്നചേരികളില്‍ പ്രതിഷ്ഠിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ആശയപരമായും കര്‍മപരമായും അഭിപ്രായഭിന്നതകളില്‍ പുലരുമ്പോഴും രാമ-രാവണ ദ്വന്ദ്വങ്ങളുടെ കൂടെയുള്ള സ്ത്രീസാന്നിധ്യങ്ങള്‍, സീതയും മണ്ഡോദരിയും ഒരേ മൂല്യബോധവും ധര്‍മനിഷ്ഠയും പുലര്‍ത്തുന്നു.

പ്രകൃതിയാണ് സീതയും മണ്ഡോദരിയും. ഒരാള്‍ മണ്ണിന്റെ മകളാണ്. മറ്റൊരാള്‍ വിണ്ണിന്റെ (അപ്സരസ്സ്) സന്തതിയും. അഹല്യ-ദ്രൗപദി-സീത-താര-മണ്ഡോദരി ഇവര്‍ ഭാരതത്തിന്റെ സംസ്‌കാരത്തില്‍ പ്രാതഃസ്മരണീയകളായ പഞ്ചകന്യകമാരാണ്. സ്ത്രീത്വത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനഗുണങ്ങളായ ധൃതിയും ക്ഷമയും ധൈര്യവും വീര്യവും ഐശ്വര്യവും സ്വയം ഉള്‍ക്കൊണ്ട് ധാര്‍മികമായ ഉള്‍ക്കരുത്തോടെ നിലകൊണ്ടു എന്നതാണ് ഈ മഹത്ത്വത്തിന് നിദാനം. രാമപക്ഷത്തായാലും രാവണപക്ഷത്തായാലും സ്ത്രീ എന്നും ധര്‍മപക്ഷത്തുതന്നെയാണ്.

അവളുടെ തീരുമാനങ്ങളില്‍ നൈതികതയുടെ കരുത്തുണ്ടാകും. അവളുടെ വാക്കില്‍ സത്യത്തിന്റെ അസാമാന്യമായ ധീരതയുണ്ടാകും. അവളുടെ പ്രവൃത്തിയില്‍ ധര്‍മാചരണത്തിന്റെ ശ്രേയസ്സുണ്ടാകും. ഇതാണ് ഇതിഹാസ സ്ത്രീകഥാപാത്രങ്ങളുടെ ഉള്‍ക്കരുത്ത്. യുദ്ധവീരന്മാരായ ഇതിഹാസനായകന്മാരോടൊപ്പം ഇതിഹാസനായികമാര്‍ അടയാളപ്പെടുത്തപ്പെടുന്നത് ആന്തരികമായ അവരുടെ ധീരതകൊണ്ടുതന്നെയാണ്.

Content Highlights: Mandodari is extolled as one of the Panchakanya ("Five Girls"), the recital of whose names is believed to dispel sin