ഇന്ത്യയുടെ പ്രഥമ പ്രധാനമന്ത്രി ജവാഹർലാൽ നെഹ്രുവിന്റെ ചരമവാർഷികദിനത്തിന്‌ തൊട്ടടുത്തദിവസമാണ് എം.പി. വീരേന്ദ്രകുമാറിന്റെയും ഓർമദിവസമെത്തുന്നത്. ജനാധിപത്യ-ഭരണഘടനാ മൂല്യങ്ങൾ ക്ഷയിച്ചില്ലാതായിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഇക്കാലത്ത് നെഹ്രുവിന്റെ ആദർശങ്ങളെ ഇന്ത്യ മാത്രമല്ല, ഈ ലോകംതന്നെ ആവശ്യപ്പെടുന്നുണ്ട്. ഈ രണ്ടുദിനങ്ങൾക്കും പിന്നാലെ മറ്റൊരു പ്രധാനപ്പെട്ട ദിവസം കൂടിയെത്തുന്നുണ്ട്. മെയ്‌ 26-ലെ ബുദ്ധപൂർണിമ. കോവിഡ് വൈറസ് കോടിക്കണക്കിന് മനുഷ്യരുടെ ജീവശ്വാസമെടുക്കുന്ന ഇക്കാലത്ത് ഈ മൂന്നുദിനങ്ങളുടെയും സംഗമം ഏറെ പ്രധാനപ്പെട്ടതും പ്രസക്തവുമാകുന്നു.

രണ്ടാംതരംഗം അതിതീവ്രമായ ഈസമയത്ത് ഈവിഷയത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യാതെ മറ്റെന്തിനെങ്കിലും സമയംകളയുന്നത് തെറ്റാണ്. എന്നാലും മാനസികവും ശാരീരികവുമായ പ്രവൃത്തികൾക്ക് വിരാമമിടാൻ ആർക്കുമാവില്ല. മഹാമാരിക്കാലവുമായി ഈ ചിന്ത വളരെയധികം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നുണ്ട്. അതേസമയം, വൈറസ് വ്യാപനത്തിൽനിന്ന് ഓടിയൊളിക്കുന്നതിൽ നമ്മുടെ ഹൃദയശൂന്യത വലിയരീതിയിൽ സംഭാവന നൽകിയിട്ടുണ്ടെന്ന യാഥാർഥ്യംകൂടി നമ്മളംഗീകരിക്കേണ്ടിയിരിക്കുന്നു.

‘മതേതരത്വത്തിലുള്ള വിശ്വാസം’ എന്ന എന്റെ പ്രസംഗത്തിന്റെ പ്രമേയവുമായി ഇതെങ്ങനെയാണ് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്? കോവിഡ് നിയന്ത്രണത്തിനായുള്ള പൊതുജനപങ്കാളിത്തം, അല്ലെങ്കിൽ അതിന്റെ അഭാവം, അതിന് പ്രത്യക്ഷത്തിൽ ജനാധിപത്യവുമായി നേരിട്ടുബന്ധമൊന്നും കാണാനാവില്ല. എന്നാൽ, ഈ വിഷയത്തെ വളരെ അടുത്തുനിന്ന്, ശ്രദ്ധയോടെ, അല്ലെങ്കിൽ ബുദ്ധൻ പറഞ്ഞതുപോലെ  മനോമയഭാവത്തോടെ (Mindfulness) സമീപിച്ചാൽ ഇവ തമ്മിൽ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതായി കാണാനാകും. കോവിഡിനുനേരെയുള്ള ഈ പോരാട്ടത്തിൽ, അതിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്ത്, ¹‘അപരനോ’ടുള്ള ബഹുമാനമെന്നത് വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ്. ആളുകൾ കോവിഡ് ചട്ടങ്ങൾ ലംഘിക്കുന്നത് വെറും യാദൃച്ഛികമെന്നുപറഞ്ഞ്‌ തള്ളാനാവില്ല, പകരം അപരനോടുള്ള കരുതലില്ലായ്മയാണത് കാണിക്കുന്നത്. വീട്ടിലായിരിക്കുമ്പോൾ അത് മുതിർന്നവരോടും ചെറുപ്രായക്കാരോടുമുള്ള കരുതലില്ലായ്മയും അയൽക്കാരോടും തൊട്ടടുത്ത പരിസ്ഥിതിയോടും സഹാനുഭൂതിക്കുറവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മറ്റൊരു ബുദ്ധമതശൈലികൂടി പറയട്ടെ, പാലിഭാഷയിൽ ‘മൈത്രി’ എന്നുപറയും.  അപര
നോടുള്ള അനുകമ്പയെന്നർഥം. ഇന്നത് മതേതരത്വത്തിന്റെ ഹൃദയംകൂടിയാണ്.

മതേതരത്വത്തിലെ വിശ്വാസത്തെ രണ്ടുരീതിയിൽ വായിക്കാം, ഒന്നാമത്തേതും ഏറ്റവും സ്പഷ്ടമായതും മതേതരത്വമെന്ന ആശയത്തിലുള്ള ആത്മവിശ്വാസമാണ്. മതേതരത്വത്തോടുള്ള പ്രതിജ്ഞാബദ്ധത. തമിഴിൽ  പറഞ്ഞാൽ ‘നമ്പിക്കൈ’, അഥവാ ‘മതേതരത്വത്തിൻമേലെ നമ്പിക്കൈ’. ഏതെങ്കിലുമൊരു മതത്തെ പ്രതിനിധാനംചെയ്യുന്ന വിശ്വാസം എന്ന്‌ ധ്വനി. മതമെന്ന അർഥത്തിലുള്ള വിശ്വാസവും മതപരമായ വിശ്വാസവും. മതത്തിലുള്ള വിശ്വാസം മതേതരത്വത്തിന്റെ ധാർമികതയെ ആശ്ലേഷിക്കുന്നുണ്ടോ? മതേതരത്വം വിശ്വാസത്തെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നുണ്ടോ? ഈ രണ്ടുവിഷയങ്ങളെക്കുറിച്ചും ഞാൻ പറയാൻ ശ്രമിക്കാം.

‘മതേതരം’ എന്ന വാക്കിന് മതത്തിന് എതിർദിശയിൽ നിൽക്കുന്നതെന്നാണ്  ഇംഗ്ലീഷിലെ അർഥം. നിങ്ങൾക്ക് ഒന്നുകിൽ ഒരു മതേതരവിശ്വാസിയോ അല്ലെങ്കിൽ മതവിശ്വാസിയോ ആകാം. ഇതുപ്രകാരം മതേതരമെന്ന ആശയഭൂമികയിൽ മതത്തിന് ഇടമില്ല. എന്നാൽ, മതേതരത്വം ദേശീയ ആശയമായി തിരഞ്ഞെടുത്തിട്ടുള്ള ഇന്ത്യ ഈ വ്യാഖ്യാനം സ്വീകരിക്കുന്നില്ല. നമ്മളതിന്റെ നിർവചനത്തെ കുറേക്കൂടി ആഴമുള്ളതാക്കി.

സ്വന്തം അനുഭവങ്ങളുടെയും ആവശ്യങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇന്ത്യ മതേതരത്വത്തെ പുനർനിർവചിച്ചു. വിശ്വാസത്തിന്റെ അഭാവമെന്നല്ല, പകരം എല്ലാമതങ്ങളെയും ബഹുമാനിക്കുക എന്നതായിരുന്നു അത്. നിരീശ്വരവാദമടക്കം എല്ലാവിശ്വാസങ്ങളോടുമുള്ള തുല്യ ബഹുമാനം. നിരീശ്വരവാദവും ഒരു വിശ്വാസമാണ്.

എന്നാൽ, ഇതോടൊപ്പം മതേതരത്വമെന്ന ആശയത്തിന്‌ ഇന്ത്യ  നൽകിയ മറ്റൊരു മാനമുണ്ട്‌. രാജ്യത്തെ മതത്തിൽനിന്ന്‌ അകറ്റിനിർത്തുക എന്നതാണത്. എല്ലാവിശ്വാസങ്ങളെയും ഒരുപോലെ ബഹുമാനിക്കുന്നതാകണം രാജ്യം. എന്നാൽ, അതിന് സ്വന്തമായി ഒരു മതമുണ്ടാകരുത്. ഏഴുനിറമുള്ള മഴവില്ലിന് സ്വന്തമായൊരു നിറമില്ലാത്തതുപോലെ. ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയെ ഒരു മഴവിൽ രാജ്യമെന്നു വിളിച്ച നെൽസൺ മണ്ടേല, എല്ലാ വംശ, മത, ഭാഷാ വൈവിധ്യങ്ങൾക്കും സ്ഥാനമുള്ളയിടമെന്നാണ് അതുകൊണ്ടർഥമാക്കിയത്. ഇന്ത്യയുടെ മതേതരത്വത്തെക്കൂടി ഇത് പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു.

മതേതരത്വമെന്ന ഈ ആശയത്തിന്റെ വേര് അശോക ചക്രവർത്തിയുടെ ഭരണകാലത്തിലേക്ക് ആഴ്ന്നുകിടക്കുന്നു. ഏതെങ്കിലും മതത്തെ  അട്ടിമറിച്ചുകൊണ്ട് സ്വന്തം ‘ധമ്മം’ സ്ഥാപിക്കുമെന്ന് ഒരു ശാസനങ്ങളിലും അശോകൻ പറയുന്നില്ല. ശ്രീബുദ്ധൻ തന്നെ എത്ര ആഴത്തിൽ ഉദ്ബോധിപ്പിച്ചുവെന്നു മാത്രമാണ്‌ ലുംബിനി ശാസനത്തിൽ അദ്ദേഹം പറയുന്നത്. മതേതരത്വത്തിലുള്ള ഇന്നത്തെ നമ്മുടെ വിശ്വാസത്തിലെ ഏറ്റവും സുപ്രധാനമായ ഒന്നിനെ ധമ്മം അംഗീകരിക്കുന്നുണ്ട്. വിശ്വാസത്തിന്റെ പ്രാധാന്യത്തെ, ‘വിശ്വാസം’ എന്ന വാക്കിനെ അതിന്റെ ഏറ്റവും ശുദ്ധമായ അർഥത്തിൽ ഉപയോഗിക്കാനാണ് ഞാനാഗ്രഹിക്കുന്നത്. നന്മയിലാണ് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നത്. പണ്ഡിതന്മാർ പാപം, പുണ്യം എന്നൊക്കെ കളിവാക്ക്‌ പറയുമായിരിക്കും. എന്തെങ്കിലും നല്ലതുകാണുമ്പോൾ നിങ്ങൾ പറയും  ‘ഇത് നല്ലത്’ എന്ന്. അതൊരുപക്ഷേ ഒരു വ്യക്തിയെയാകാം, ശ്രീ രമണ മഹർഷിയെ ആകാം, അതൊരു കുഞ്ഞാകാം, അതൊരു രാഷ്ട്രീയപ്രവൃത്തിയുമാകാം.

അശോകന് ഇന്ത്യയെന്നൊരു സങ്കല്പമുണ്ടായിരുന്നില്ല. അദ്ദേഹമൊരു സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അധിപനായിരുന്നു. അവിടെ ആദിവാസികളുണ്ടായിരുന്നു, നഗരജീവികളുണ്ടായിരുന്നു, ഗ്രാമീണരും കർഷകരും അധികാരിവർഗത്തിന്റെ ശൃംഖലയുമുണ്ടായിരുന്നു. അതായത്, അവിടെ ഇന്ത്യയുടെ പരിച്ഛേദംതന്നെയുണ്ടായിരുന്നു. മതത്തിലുള്ള വിശ്വാസം ഇന്ത്യയിൽ സാർവത്രികമാണെന്ന് അശോകനറിഞ്ഞിരുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ നിരീശ്വരവാദത്തിന് ശക്തമായൊരു പാരമ്പര്യം അവകാശപ്പെടാനുണ്ട്‌. പെരിയാർ ഇ.വി. രാമസ്വാമി നായ്ക്കർ നിരീശ്വരവാദത്തിന് ഉദാഹരണമായിരുന്നു. അങ്ങേയറ്റം  ധാർമികവുമായിരുന്നു അത്. ആന്ധ്രാപ്രദേശിലെ ഗോറയെപ്പോലെ നിരീശ്വരവാദികളായ ഗാന്ധിയന്മാരുമുണ്ടായിരുന്നു.

മതവിശ്വാസങ്ങൾക്ക് ആന്തരികശുദ്ധീകരണം ആവശ്യമുണ്ടെന്ന് അശോകൻ കണ്ടു. വിശ്വാസങ്ങളെ അവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽനിന്നുതന്നെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന തത്ത്വചിന്തയെയാണ് അദ്ദേഹം ‘ധമ്മം’ എന്നുവിളിച്ചത്. ‘എന്റെ പ്രജകളെല്ലാം എന്റെ കുഞ്ഞുങ്ങളാണ്’ എന്ന് അശോകൻ പറയുകയുണ്ടായി. അപൂർവമായൊരു പ്രസ്താവന. മഗധി പ്രാകൃതിലെ കലിംഗ ശാസനത്തിലാണ് അതുള്ളത്. ഭരണകൂടത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ അതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ മതം. രാജ്യത്തിന് മതമില്ല, എന്നാൽ, എല്ലാ പ്രജകളും തന്റെ കുഞ്ഞുങ്ങളെന്നുപറഞ്ഞ ധമ്മമുണ്ട്. അശോകന്റെ ധമ്മവും അംബേദ്കറിന്റെ ഭരണഘടനയും. ബുദ്ധനും അശോകനും ഗാന്ധി, നെഹ്രുവും അംബേദ്കറുമെല്ലാം എല്ലാ മതങ്ങളെയും വിശ്വാസങ്ങളെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ആ തത്ത്വചിന്തയെയാണ്  ഭരണഘടനയിലൂടെ നമുക്കു പകർന്നുതന്നത്. സഹിഷ്ണുതയും പാരസ്പര്യവും ഉണ്ടായിരിക്കണമെന്ന് രാജ്യം നമ്മോടുപറയുന്നു. പാരസ്പര്യവും സഹിഷ്ണുതയുമില്ലാതാകുന്നത് നമ്മളെയില്ലാതാക്കും. ജനതയ്ക്ക് മതവിശ്വാസമുണ്ടാകാം, രാജ്യത്തിന് തത്ത്വചിന്തയാണുണ്ടാകേണ്ടത്. അശോകന്റേത് ബുദ്ധധമ്മമായിരുന്നു. നമ്മുടേത് ഭരണഘടനയും. സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും സമത്വത്തിനും സാഹോദര്യത്തിനും മുമ്പ്, അന്താരാഷ്ട്ര തത്ത്വങ്ങൾക്കുമുമ്പ് അത് ‘ന്യായ’ത്തെ (നീതിയെ) കുറിച്ച് സംസാരിക്കും.

നീതിയെന്നാൽ കരുണയും പരസ്പരബഹുമാനത്തിലൂന്നിയ സഹാനുഭൂതിയുമാണെന്ന അർഥമുണ്ടാകണം. ആശുപത്രിയിൽ ഡോക്ടറും നഴ്സും കാണിക്കുന്ന അതേ കരുതലും ശ്രദ്ധയും. പ്രാണവായുവിനുവേണ്ടി പിടയുന്നൊരാൾക്ക് ഡോക്ടറോ നഴ്സോ ഹിന്ദുവോ മുസ്‌ലിമോ ക്രിസ്ത്യനോ ആണെന്നത് പ്രശ്നമാണോ? ഒരു ഡോക്ടർക്ക് രോഗി ഹിന്ദുവാണോ മുസ്‌ലിമാണോയെന്നത് പ്രശ്നമാണോ? ഇന്ന്‌ ഇന്ത്യ ഏറ്റവും ആവശ്യപ്പെടുന്നത് പരസ്പരബഹുമാനമാണ്. അത് രാഷ്ട്രീയപ്പാർട്ടികൾ തമ്മിലായാലും ജനങ്ങളും സമൂഹവും സംഘടനകളും സ്ഥാപനങ്ങളും തമ്മിലായാലും. ഭരണകൂടം ജുഡീഷ്യറിയെയും ജുഡീഷ്യറി ഭരണഘടനയെയും ബഹുമാനിക്കണം. ഭരണഘടന ഓരോരുത്തരെയും തുല്യരായി കാണുന്നു എന്നത്‌ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്‌ എല്ലാവരും ശരിയാണെന്നല്ല.

ഒരൊറ്റകാര്യം പറഞ്ഞുനിർത്തട്ടെ, ഇന്ത്യ മതങ്ങളിൽ വിശ്വസിക്കുന്നുവെന്ന സത്യത്തെ മതേതരത്വം ബഹുമാനിക്കണം. അതോടൊപ്പം എല്ലാത്തിനോടുമുള്ള തുല്യബഹുമാനത്തിനപ്പുറം രാജ്യത്തിനു സ്വന്തമായൊരു മതമില്ലെന്ന് ഭരണകൂടവും ഓർമിക്കണം -ഭരണഘടനയെ ബഹുമാനിക്കുന്നുവെന്ന തികഞ്ഞ ബോധമൊഴികെ, മറ്റൊരു മതവും സ്വന്തമായില്ലെന്നും എല്ലാ വിശ്വാസങ്ങളിൽനിന്നുമുള്ള തുല്യമായ അകലം കാത്തുസൂക്ഷിക്കുമെന്നും കൂടി.

(മേയ്‌ 28-ന്‌ എം.പി. വീരേന്ദ്രകുമാറിന്റെ ഒന്നാം ഓർമദിനത്തിൽ സംഘടിപ്പിച്ച വെബിനാറിൽ നടത്തിയ പ്രഭാഷണത്തിന്റെ  സംക്ഷിപ്തലിഖിത രൂപം. ഇംഗ്ളീഷിലുള്ള പൂർണരൂപം വായി
ക്കാൻ ക്യൂ.ആർ. കോഡ്‌ സ്കാൻ ചെയ്യുക)