‘വിശുദ്ധ ഖുർആനിൽ അല്ലാഹു പറയുന്നു: രോഗം, പട്ടിണി, പ്രയാസങ്ങൾ അങ്ങനെ പലതും നൽകി നിങ്ങളെ നാം പരീക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും, നിങ്ങൾ ക്ഷമയുള്ളവരാണോ എന്നറിയാൻവേണ്ടി.

നിശ്ചയം, ക്ഷമയുടെ പ്രതിഫലം സ്വർഗംതന്നെയാണ്.

മനുഷ്യന്റെ ഉത്‌കൃഷ്ടമായ ഗുണമാണ് ക്ഷമ’.

ദൈവം തന്റെ ദാസൻമാരിൽ എടുത്തുപറഞ്ഞ സ്വഭാവഗുണങ്ങളിൽ ഒന്നാണത്. പ്രതിസന്ധികളും പ്രയാസങ്ങളും മനുഷ്യജീവിതത്തിലെ ദൈവിക പരീക്ഷണങ്ങളാണെന്ന ബോധ്യത്തിൽനിന്ന്‌ ഉണ്ടാവേണ്ടതാണ് ക്ഷമ. ക്ഷമ വിശ്വാസത്തിന്റെ പകുതിയാണെന്ന നബി (സ) വചനത്തിന്റെ പൊരുളതാണ്.

സാമൂഹികജീവിതത്തിൽ പരസ്പരബന്ധങ്ങൾ ദൃഢമാക്കുന്നതിൽ മനുഷ്യർക്കിടയിലെ ക്ഷമയെന്ന സ്വഭാവം അനിവാര്യമാണ്. ആ അനിവാര്യതയിൽനിന്നാണ് സാമൂഹികനിർമിതിയിലെ പുരോഗതിയും സമാധാനജീവിതവും സാധ്യമാകുന്നത്.

സമൂഹത്തിന്റെ ഉന്നതസ്ഥാനീയരായവരിലെ, പ്രത്യേകിച്ച് ഭരണാധികാരികളുടെ ക്ഷമയില്ലായ്മ വൻദുരന്തത്തിലേക്കും ദൂരവ്യാപകമായ വൻ പ്രത്യാഘാതങ്ങളിലേക്കും നയിച്ചത് ലോകത്ത് ചരിത്രമാണ്. ശാസ്ത്രമുന്നേറ്റങ്ങളിലും വ്യക്തികളിലെ സർഗാത്മക തിളക്കത്തിനുപിന്നിലും ക്ഷമയോടെയുള്ള കിനാവും കാത്തിരിപ്പുമുണ്ട്. പുതിയകാലത്ത് കൗമാരക്കാരിൽപ്പോലും ആത്മഹത്യകൾ വർധിച്ചുവരുന്നത് ദുഃഖകരമാണ്.

പകയും വിദ്വേഷവും വർധിച്ച കാലമാണിത്. പകയും വിദ്വേഷവും വെറുപ്പും ഹൃദയത്തിൽ സൂക്ഷിക്കുന്നവൻ വ്യക്തി എന്നനിലയിൽ മാത്രമല്ല, കുടുംബത്തിലും സമൂഹത്തിലും ദുരന്തംമാത്രമേ സമ്മാനിക്കൂ. ക്ഷമയുള്ളവൻ കുടുംബത്തെയും സമൂഹത്തെയും നേർവഴിയിലാക്കും. ക്ഷമയുടെ സുഗന്ധവും സ്നേഹബന്ധങ്ങളുടെ മധുരവുമാണ് സമൂഹത്തിന്റെ കെട്ടുറപ്പ്. ക്ഷമയും ആത്മസംയമനവും ഒരു കുറവായിട്ടാണ് ചിലരെങ്കിലും കരുതുന്നത്. യഥാർഥത്തിൽ ക്ഷമ ശക്തരുടെ ആയുധമാണ്. ദുർബലർക്ക് ക്ഷമിക്കാൻ കഴിയില്ല.

ദുർബലനിമിഷത്തിൽ ക്ഷമകൈവിട്ടവരുടെ ദുരന്തങ്ങൾ വലിയ സാമൂഹികപാഠമാണ്. നബി (സ) അരുളി: ‘മല്ലയുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കുന്നവനല്ല ശക്തൻ; കോപംവരുമ്പോൾ അത് അടക്കിനിർത്തുന്നവനാണ്’. അല്ലാഹു ക്ഷമാശീലർക്കൊപ്പമാണെന്ന ഖുർആൻ വചനം നമ്മെ ഉണർത്തുന്ന ചിലതുണ്ട്. പക, വെറുപ്പ്, കോപം തുടങ്ങിയ വൈകാരികതകൾക്കപ്പുറം ക്ഷമയെന്ന വൈചാരികതയ്ക്കൊപ്പമാണ് ദൈവമെന്ന പാഠമാണത്. ചരിത്രത്തിലെ ഉത്ഥാനപതനങ്ങളുടെ ചരിത്രം വിശദീകരിച്ചശേഷം ഖുർആൻ ഉണർത്തുന്നു, ചിന്തിക്കുന്നവർക്ക് ചരിത്രത്തിൽ പാഠമുണ്ട് എന്ന്. ചരിത്രത്തിലെ പാഠങ്ങളൊക്കെ പറയുന്നത് ക്ഷമയുടെ വിജയത്തിന്റെ കഥകളും അക്ഷമയുടെ പരാജയത്തിന്റെ കഥകളുമാണ്.