കറുത്തു പൊക്കംകൂടിയ ഏകദേശം 65 വയസ്സ്‌ പ്രായമുള്ള മനുഷ്യൻ. ദൃശ്യമാകുന്ന അടയാളങ്ങളൊക്കെയും ലോകാവസാനത്തിലേക്കുള്ള നാൾവഴിയാണെന്ന് കരുതുന്ന തികഞ്ഞ വിശ്വാസി. ദരിദ്രമായ ജീവിതാവസ്ഥകൾപോലും ആ വിശ്വാസത്തോടൊപ്പം കൂട്ടിച്ചേർത്ത്‌ ആശ്വാസം കണ്ടെത്താൻ ശ്രമിക്കുന്ന ഒരു നിഷ്കളങ്കൻ. ഓർമകളുടെ നിറഭാണ്ഡത്തിൽ വേദനയുടെ നീറ്റൽ തള്ളിവെച്ചു തെക്കൻ സുഡാനിലെ ജൂബ സ്വദേശിയായ സുലൈമാൻ അബ്ദുള്ള കടന്നുപോയിട്ട്‌ കാലം കുറെയധികമൊന്നുമായിട്ടില്ല.

വാഹനാപകടത്തിൽ ഗുരുതരമായി പരിക്കുപറ്റിയ സുഹൃത്തിനെ സന്ദർശിച്ചശേഷം മഫ്‌റഖ് ഹോസ്പിറ്റലിനു മുന്നിലെ ബസ് വെയിറ്റിങ് ഷെഡ്ഡിൽ മുസഫയിലേക്കുള്ള ബസ് കാത്തുനിൽക്കുകയായിരുന്നു ഞാൻ. സൂര്യൻ മരുഭൂമിയെ ചുംബിക്കാനിറങ്ങിയ ജൂലായ് മധ്യത്തിലെ ഒരു നട്ടുച്ച.

കത്തുന്ന ചൂട്. ഏതാനും നിമിഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ബസ് വെയിറ്റിങ് ഷെഡ്ഡിനുപുറത്ത് ഒരു കാർ ഹോൺ അടിക്കുന്ന ശബ്ദംകേട്ടു.

പഴയ ടൊയോട്ട കൊറോള വണ്ടിയിലിരുന്നു കറുത്തു നീണ്ട ഒരു മനുഷ്യൻ മാടിവിളിക്കുന്നു. ഞാനരികിലെത്തും മുമ്പേ അയാളെന്നോട് സലാം പറഞ്ഞു. ഞാൻ തിരിച്ചും..

‘എന്താണു കാര്യം?’
ഞാൻ ചോദിച്ചു.

‘താങ്കൾക്കെവിടെയാണ് പോകേണ്ടത്?’
‘ഞാൻ കൊണ്ടുവിടാം..’ മുഖവുരയില്ലാതെ അയാൾ വളരെ സൗമ്യമായി പറഞ്ഞു.

അതൊരു ‘കള്ള ടാക്സി’യായിരുന്നു.
അധികൃതരുടെ കണ്ണുവെട്ടിച്ചു ടാക്സിയായി ഓടുന്ന സ്വകാര്യവാഹനം.
എനിക്കതിൽ വലിയ താത്‌പര്യം തോന്നിയില്ല. ഏതാനും സമയത്തിനകം ബസ് വരും. തുച്ഛമായ തുകയ്ക്ക് ലക്ഷ്യസ്ഥാനത്ത് എത്താമെന്നിരിക്കെ കൂടുതൽ തുക കൊടുത്ത്‌ ടാക്സിയിൽ പോകേണ്ടതില്ല.
ഞാൻ പിന്മാറി.

എന്റെ മനസ്സുവായിച്ചിട്ടെന്നോണം അയാൾ പറഞ്ഞു.
‘താങ്കൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള തുക തന്നാൽ മതി.’
ആദ്യം പന്തികേട് തോന്നിയെങ്കിലും അയാളുടെ ദയനീയ ഭാവം കണ്ടപ്പോൾ ഞാൻ സമ്മതിച്ചു.
അയാൾ പറഞ്ഞ തുകയുടെ നേർപകുതി ഉറപ്പിച്ചു ആ ശകടത്തിൽ കയറി.
യാത്രയിലുടനീളം അയാളോ ഞാനോ പരസ്പരം ഒന്നും സംസാരിച്ചില്ല. ലക്ഷ്യസ്ഥാനത്തെത്തി തുക കൊടുത്തു ഇറങ്ങാൻനേരം ചോദിച്ചു.

‘അനധികൃതമായി ടാക്സി ഓടിക്കുന്നത് കുറ്റകരമാണന്നറിയാമല്ലോ.. പിടിക്കപ്പെട്ടാൽ ശിക്ഷ കിട്ടില്ലേ..?’
അയാൾ ഉത്തരമൊന്നും പറഞ്ഞില്ല.
പക്ഷേ, ഞാൻ വിട്ടില്ല.
‘നിങ്ങളെന്തുകൊണ്ടാണ് ഇഷ്ടമുള്ള തുക തന്നാൽമതി എന്നുപറഞ്ഞത്.?’

‘വീട്ടിൽനിന്ന് രാവിലെ പോന്നതാണ്. ഇതാണിന്ന്‌ ആദ്യത്തേത്. വൈകുന്നേരം തിരിച്ചുചെല്ലുമ്പോൾ ഖുബൂസ് വാങ്ങാനുള്ള കാശെങ്കിലും കരുതണമല്ലോ..’
ഞാൻ കൊടുത്ത വണ്ടിക്കൂലി പോക്കറ്റിൽ തിരുകുന്നതിനിടയിൽ പതിഞ്ഞ സ്വരത്തിൽ അയാൾ പറഞ്ഞു.

കേട്ടപ്പോൾ മനസ്സുനൊന്തു. കൊടുത്ത കാശ് തിരികെ വാങ്ങി അയാൾ ആദ്യംപറഞ്ഞ തുകതന്നെ നൽകി. വിശ്വാസം വരാത്തവിധം അയാൾ എന്നെത്തന്നെ നോക്കിനിന്നു.
പിന്നെ, ഇടറിയ ശബ്ദത്തിൽ ദൈവത്തിനും എനിക്കും ഒരുപോലെ നന്ദിപറഞ്ഞു.
ശബ്ദം ഇടറുന്നതുപോലെ തോന്നി.

മൊബൈൽ നമ്പർ കുറിച്ചുതന്നിട്ട് അയാൾ പറഞ്ഞു. ‘എപ്പോൾ ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിലും വിളിച്ചോളൂ.. താങ്കൾക്കോ താങ്കളുടെ സുഹൃത്തുക്കൾക്കോ ഏതു സമയത്തും...’

പിന്നീട് പലതവണ ഞാനയാളെ വിളിച്ചു. വണ്ടി പഴയതും വൃത്തിഹീനവും ആയിരുന്നിട്ടും അയാളുടെ ജീവിതാവസ്ഥ മനസ്സിലാക്കി സഹകരിച്ചു.
അപ്പോഴൊക്കെയും ആ മനുഷ്യൻ നന്ദി പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നു.
മാസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞു. ജോലിസംബന്ധമായി താമസ സ്ഥലം മാറേണ്ടിവന്നതിനാൽ സുലൈമാൻ അബ്ദുള്ളയുടെ വണ്ടി പിന്നീടാവശ്യം വന്നില്ല.

അന്നൊരവധിദിനം വെറുതെയിരുന്നു ഓർമകളുടെ കെട്ടഴിക്കുമ്പോൾ സുലൈമാൻ അബ്ദുള്ളയുടെ മുഖം തെളിഞ്ഞുവന്നു.
വിളിച്ചുനോക്കി. ഫോൺ ഓഫായിരുന്നു. പിന്നീട് പല ദിവസങ്ങളിലായി ശ്രമിച്ചു. മൊബൈൽ ഓഫ് തന്നെ.

ദീർഘകാലത്തെ പരിചയമില്ലെങ്കിലും ഒരു സഹതാപം അയാളോട് തോന്നിയിരുന്നു. സംസാരത്തിനിടെ ഹൃദയസംബന്ധമായ അസുഖമുള്ള കാര്യം അയാൾ പറഞ്ഞതോർത്തു.
ഫോൺ പതിവായി ഓഫാണെന്നു കണ്ടപ്പോൾ ഊഹം ചങ്കിടിപ്പായി.

അന്വേഷിക്കാമെന്നുവെച്ചാൽ അയാളെ അറിയാവുന്ന ആരെയും പരിചയവുമില്ല. കുടുംബത്തെക്കുറിച്ചു അന്വേഷിക്കുമ്പോൾ പലപ്പോഴും അയാൾ ഒഴിഞ്ഞുമാറുകയായിരുന്നു പതിവ്.
പല തിരക്കുകൾക്കിടയിൽ പിന്നീട്‌ ഞാനയാളെ മറന്നു.

അവധിക്ക് നാട്ടിൽപോയി തിരിച്ചെത്തിയ പിറ്റേദിവസമാണ് സുലൈമാൻ അബ്ദുള്ളയുടെ ഫോൺ വരുന്നത്.

സുഖമില്ലാതെ ആശുപത്രിയിലായിരുന്നു എന്നും ശസ്ത്രക്രിയകഴിഞ്ഞു ഇപ്പോൾ വീട്ടിൽ വിശ്രമത്തിലാണെന്നും പറഞ്ഞു.

വണ്ടി ആരാണ് ഓടിക്കുന്നത് എന്ന ചോദ്യത്തിന് പണത്തിന് ആവശ്യംവന്നപ്പോൾ വണ്ടിവിറ്റകാര്യം പറഞ്ഞ്‌ അയാൾ നിശ്ശബ്ദനായി.

പിന്നീടുള്ള ദിവസങ്ങളിൽ പലപ്പോഴുമയാൾ വിളിച്ചു. എന്റെ സുഖവിവരങ്ങൾ ചോദിച്ചു. ഞാനും അയാളുടെ വിവരങ്ങൾ അന്വേഷിച്ചറിഞ്ഞു.
ഒരു ബലിപെരുന്നാൾ ദിനത്തിലാണ് ഉച്ചഭക്ഷണത്തിനായി അയാളെന്നെ വീട്ടിലേക്ക് ക്ഷണിക്കുന്നത്.

ബനിയാസിലെ പൊട്ടിപ്പൊളിഞ്ഞ പഴയൊരു വില്ലയുടെ ഒറ്റമുറിയിൽ അയാളും ഭാര്യയും ഏകദേശം മുപ്പത്തിയഞ്ചും നാൽപ്പതും വയസ്സുപ്രായമുള്ള അവിവാഹിതരായ രണ്ടു പെൺമക്കളെയും കണ്ടു ഞാൻ ഞെട്ടി. അധികം വെട്ടമെത്താത്ത ഒരു ഇരുൾകോണിൽ നിസ്സഹായരായ നാലുജീവിതങ്ങൾ.

അയൽവാസി നൽകിയ ബലിമാംസംകൊണ്ട് തയ്യാറാക്കിയ ബിരിയാണി അവർ വലിയൊരു തളികയിൽ വിളമ്പി മധ്യത്തിൽ വെച്ചിട്ടുണ്ട്.

ഔപചാരികമായ സംഭാഷണങ്ങൾക്കുശേഷം ഭക്ഷണം കഴിക്കാനായി ക്ഷണിച്ചു. കഴിക്കാനോ നിരസിക്കാനോ പറ്റാത്ത മാനസികാവസ്ഥയിലായിരുന്നു ഞാൻ.

ഒട്ടകത്തിന്റെ അസ്ഥികൂടം പൊന്തിനിൽക്കുന്ന ആ തളികയ്ക്കുമുന്നിൽ കെട്ടവിശപ്പിന്റെ നിറവയറുമായി ഞാൻ വെറുതെ ഇരുന്നുകൊടുത്തു. അതിരറ്റ കിനാക്കളുടെ നിഴലുകൾക്കിടയിൽ അകപ്പെട്ടുപോയ ഒരാളായി.. ആ മൗനമേഖലയിൽ ഒന്നും ഉരിയാടാനാവാതെ..

എന്റെ കണ്ണുകളിൽനിന്ന് ഒരുപാട് ചോദ്യങ്ങൾ അപ്പോൾ അയാൾ വായിച്ചെടുക്കുകയായിരുന്നു.

സുലൈമാൻ അബ്ദുള്ള. സുഡാനിലെ ആഭ്യന്തര കലാപത്തിന്റ ഇരയാണ്. ജനിച്ച വീടും മണ്ണും വിട്ട് പലായനം ചെയ്യേണ്ടിവന്ന ഹതഭാഗ്യൻ.
‘സ്വന്തം പെൺമക്കളുടെ മാനംരക്ഷിക്കാൻപോലും എനിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല.’ ദേശഭേദമില്ലാത്ത സങ്കടങ്ങൾ ചൊരിഞ്ഞു അയാൾ വിതുമ്പി.

അബുദാബിയിലെ ഒരു സ്വകാര്യ കമ്പനിയിൽ ഡ്രൈവറായി ജോലിചെയ്തിരുന്ന സുലൈമാൻ അബ്ദുള്ള നാട്ടിൽ കലാപംരൂക്ഷമായപ്പോൾ ഭാര്യയെയും മക്കളെയും കൂട്ടിവരികയായിരുന്നു. കുടുംബത്തെ കൂടെ നിർത്താനുള്ള സാമ്പത്തികസ്ഥിതി ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. അതുകൊണ്ടുതന്നെ വിസ പുതുക്കാനും കഴിഞ്ഞില്ല. ആയിടെ ജോലിയും നഷ്ടപ്പെട്ടു. അതോടെ നാലു ജീവിതങ്ങളും അനധികൃതമായി. പിന്നീടിങ്ങോട്ട് ചുറ്റുവട്ടത്തുള്ളവരുടെ കാരുണ്യംകൊണ്ടുമാത്രം ജീവിച്ചുപോന്നു.

ആ ബലിപെരുന്നാൾ ദിനം കഴിഞ്ഞ്‌ കുറച്ചു ദിവസങ്ങൾക്കുശേഷം കൂനിന്മേൽ കുരു എന്നപോലെ അയാൾ പക്ഷാഘാതം പിടിപെട്ടു കിടപ്പിലായി.

ജീവിക്കാൻ യാതൊരു മാർഗവുമില്ലാത്ത ദയനീയമായ അവസ്ഥയിലാണ് പിന്നീട് ഞാൻ ആ കുടുംബത്തെ കാണുന്നത്.
മാനസികമായും ശാരീരികമായും ഏറെ തളർന്നുപോയിരുന്നു അപ്പോളയാൾ.

ഒന്നോരണ്ടോ മാസം കഴിഞ്ഞുകാണും. ഒരു ദിവസം രാവിലെ സുലൈമാൻ അബ്ദുള്ളയുടെ ഫോണിൽനിന്ന്‌ കോൾ. മകളായിരുന്നു.
ബാബ മരിച്ച വിവരം തേങ്ങിക്കരഞ്ഞ്‌ പറഞ്ഞു അവർ ഫോൺ കട്ട് ചെയ്തു.

അനധികൃതരായതിനാലാവാം അധികം ബന്ധങ്ങളൊന്നും അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നില്ല. ഖബറടക്കത്തിന് ഞാനുൾപ്പെടെ അഞ്ചോ ആറോ പേർ മാത്രം. പിടിമണ്ണു വാരിയിടുമ്പോൾ ഒരുവേള മനസ്സുപിടഞ്ഞു.
നാടുംവീടും വിട്ട്‌ പലായനംചെയ്യേണ്ടിവന്ന ലോകത്തെ എല്ലാ ഹതഭാഗ്യരായ പരേതർക്കുംവേണ്ടി സുലൈമാൻ അബ്ദുള്ളയുടെ ശിരസ്സോടുചേർന്ന്‌ മേൽപ്പോട്ട് കൈ ഉയർത്തി. മരുഭൂമിയെ തഴുകിവന്ന ഉഷ്ണക്കാറ്റിൽ ലയിച്ചു പ്രാർഥന അംബരംതൊട്ടു.

അപ്പോൾ ഖബർസ്ഥാൻ ശൂന്യമായിരുന്നു.. അനക്കമറ്റ ഈന്തപ്പനകളിൽ ആവാഹിച്ച കുറെ ആത്മാക്കളും ഞാനുമൊഴികെ.