ഭൂപടം വരയ്ക്കുന്ന കാർട്ടോഗ്രാഫറും രാഷ്ട്രീയംവരയ്ക്കുന്ന കാർട്ടൂണിസ്റ്റും കശ്മീരിനെ സൂക്ഷിച്ച്‌ കൈകാര്യംചെയ്യണം. ഈയിടെ പ്രകാശനംചെയ്ത ഒരു ഭൂപടത്തിൽ കശ്മീരിന്റെ സ്ഥാനംതെറ്റിച്ചതിന്‌ ട്വിറ്ററിനെതിരേ കേന്ദ്രസർക്കാർ നടപടിയാരംഭിച്ചു .
എന്നുവെച്ച് കാർട്ടൂണിസ്റ്റുകൾ കശ്മീരിനെ ഒരുകാലത്തും ഒഴിവാക്കിയിട്ടില്ല. ശങ്കറിന്‍റെ കാലംമുതൽ നാടൊട്ടുക്ക് ഭാഷാ കാർട്ടൂണുകളിലടക്കം ഈ പ്രശ്നസംസ്ഥാനം ചർച്ചാവിഷയമായി. അതിനൊരു കാരണം പ്രശ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാനും പരിഹരിക്കാനും പുനഃസൃഷ്ടിക്കാനും കെൽപ്പുള്ള അവിടത്തെ അതികായനാണ്‌.  ‘കശ്മീരിലെ സിംഹം’ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഷെയ്ഖ് അബ്ദുള്ള.
എത്ര ജനാധിപത്യവാദിയായ കാർട്ടൂണിസ്റ്റും വ്യക്തികേന്ദ്രിതരാഷ്ട്രീയം അല്പമൊക്കെ ഇഷ്ടപ്പെടും. വിശ്വസിച്ച്‌ വോട്ടുചെയ്യാനും അവിശ്വസിച്ച്‌ വിമർശിക്കാനും ഒരു വലിയ നേതാവുണ്ടാവുന്നത് നല്ലതാണ്. അൻപതുകളിലും അറുപതുകളിലും ഉയർന്നുവന്ന കാമരാജ്, ഇ.എം.എസ്., ഖൈറോൺ, ബിജു പട്നായിക് തുടങ്ങിയ പ്രാദേശികശക്തർക്ക്  ഒരടിമുന്നിലായിരുന്നു ഷെയ്ഖ് അബ്ദുള്ള. പാകിസ്താനുമായി അതിർത്തി പങ്കിടുന്നതുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം നയിച്ച  സംസ്ഥാനവും.
കേന്ദ്രസർക്കാരുമായി ഇണങ്ങിയും പിണങ്ങിയും നീങ്ങിയ ഈ ആറാറരയടി നീണ്ട രൂപവും ഭാവപ്പകർച്ചകളും കാർട്ടൂണിനുവേണ്ടി ഉരുവാക്കിയപോലിരുന്നു. ഏതാണ്ട് ഇത്രതന്നെ തലയെടുപ്പുള്ള മകൻ ഫാറൂഖ് അബ്ദുള്ളയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ ഒമർ അബ്ദുള്ളയും മുഖ്യമന്ത്രിയും കേന്ദ്രമന്ത്രിയുമായി.
ഈ വൻദൃശ്യവിഭവങ്ങളെ വേണ്ടത്ര പ്രയോജനപ്പെടുത്താഞ്ഞത് ഒരു കശ്മീരി കാർട്ടൂണിസ്റ്റാണ്-സുധീർ ധാർ. 1967 മുതൽ 1989 വരെ ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ടൈംസിലുണ്ടായിരുന്നു. വരച്ചകാലത്തൊക്കെയും മൂന്നിൽരണ്ട്‌ അബ്ദുള്ളമാരെങ്കിലും വാർത്തയിലുണ്ട്. സ്വദേശം പോയിട്ട് മൊത്തം ദേശത്തെ രാഷ്ട്രീയംതന്നെ അദ്ദേഹം അപൂർവമായേ കൈകാര്യംചെയ്തുള്ളൂ. അറിയപ്പെടുന്ന നേതാക്കളെ മുൻനിർത്തി വല്ലപ്പോഴും വിസ്തരിച്ചുവരച്ചപ്പോഴൊക്കെ വാർത്തയെ തൊട്ടുതലോടിപ്പോയതേയുള്ളൂ.
ഒന്നാംപേജിൽ പോക്കറ്റ്‌ കാർട്ടൂണിൽ  ഡൽഹിജീവിതത്തെ  ലാഘവത്തോടെ ചിത്രീകരിച്ചാണ് ഈ സാമൂഹിക കാർട്ടൂണിസ്റ്റ്  പ്രശസ്തനായത്.  അന്ന് ഉത്തരേന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പ്രചാരമുള്ള പത്രത്തിലെ വായനക്കാരുടെ കണ്ണിൽ തലസ്ഥാനത്തെ വമ്പന്മാർ അതിമാനുഷരല്ലാതായി. ധാർ സാബിന്റെ അയഞ്ഞ, ബലംപിടിക്കാത്ത രേഖകളിലൂടെ ധീരശൂര നേതാക്കളും പരാക്രമികളായ ഉദ്യോഗസ്ഥരും മനുഷ്യസഹജദൗർബല്യങ്ങളുള്ള സാദാകോലങ്ങളായി.
ധാർസാബിന് സമ്പന്നമായ ഒരു സാമൂഹികജീവിതമുണ്ടായിരുന്നു. നഗരത്തിലെ എണ്ണപ്പെട്ട  സായാഹ്നസത്കാരങ്ങളിൽ ഈ ദീർഘകായൻ പെട്ടെന്ന് കണ്ണിൽപ്പെടും. ഭംഗിയായി വസ്ത്രംധരിച്ച്‌ ഉല്ലാസത്തോടെ കടന്നുപോയ ഈ മൃദുഭാഷി കടുത്ത രാഷ്ട്രീയം പറഞ്ഞു ഞങ്ങളെ ഒരിക്കൽ ഞെട്ടിച്ചു.
തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ജയിച്ചു 1998-ൽ രാജ്യത്തിന്‍റെ ആഭ്യന്തരമന്ത്രിയായി സ്ഥാനമേൽക്കുന്നതിന്‌ തലേന്ന് എൽ.കെ. അദ്വാനി ഡൽഹിയിലെ കാർട്ടൂണിസ്റ്റുകളെ ചായയ്ക്ക് ക്ഷണിച്ചു. ഒരുപാടുകാലം പ്രതിപക്ഷത്തിരുന്നതുകൊണ്ടും അതിനിടയ്ക്ക് ആറുകൊല്ലം രാജ്യസഭയിൽ അംഗമായിരുന്ന അബു എബ്രഹാമിനോടുള്ള പരിചയംകൊണ്ടുമൊക്കെ ഈ പ്രതിഷേധകലയെക്കുറിച്ച്‌ സാമാന്യധാരണയുണ്ടായിരുന്നു അദ്വാനിജിക്ക്...
വിരുന്നുണ്ണാൻ പറ്റിയ കാലമായിരുന്നില്ല പക്ഷേ, അത്. രഥയാത്രയും ബാബറി മസ്ജിദും ഓർമയിൽ നിറഞ്ഞുനിന്നിരുന്നു. പലരും പോകണോ വേണ്ടയോ എന്നുതന്നെ സംശയിച്ചു.  പേടിച്ചു പിന്മാറണ്ടാ, പോയി നോക്കാമെന്ന് അഭിപ്രായപ്പെട്ടത് ധാർസാബാണ്‌. പണ്ടാര പാർക്കിലെ സ്വീകരണമുറിയിലെ സംഭാഷണം കാർട്ടൂണിസ്റ്റുകൾക്കുവേണ്ടി അദ്ദേഹം നയിച്ചു.
ചായയ്ക്കും സമൂസയ്ക്കുംമാത്രമായിരുന്നു ചൂട്. തികച്ചും ഔപചാരികമായിരുന്നു അന്തരീക്ഷം. നിയുക്ത ആഭ്യന്തരമന്ത്രി കാർട്ടൂണിസ്റ്റുകളോടുള്ള മതിപ്പ് മറച്ചുവെച്ചില്ല. ധാർസാബ് ഉചിതമായ സരസവചനങ്ങളുമായി ഒപ്പം നീങ്ങി. പ്രത്യേകിച്ചൊരു അപകടവും കൂടാതെ വൈകുന്നേരം തീർന്നുകിട്ടുമെന്ന് ആശ്വസിച്ചുതുടങ്ങിയപ്പോൾ ആളുടെ മട്ടുമാറി. പുതിയ ഭരണകക്ഷിയുടെ അടിസ്ഥാനരാഷ്ട്രീയത്തെക്കുറിച്ച്‌ കാർട്ടൂണിസ്റ്റിനുള്ള സർവ ആശങ്കകളും അക്കമിട്ടുനിരത്തി. ഒറ്റവാക്ക് അസ്ഥാനത്തായില്ല; ശബ്ദമുയർന്നില്ല. സദാ പ്രസന്നനായ ആ കശ്മീരിയുടെ അകത്തുകനക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയം നിശ്ശബ്ദനായി കേട്ടുകൊണ്ടിരുന്ന അദ്വാനിജി ഇന്ന് അധികാരസ്ഥാനത്തില്ല. അലങ്കാരസ്ഥാനത്ത്, മാർഗദർശക് മണ്ഡലിൽ വിശ്രമിക്കുന്നു.