ഏപ്രിൽ 23 ലോകപുസ്തകദിനമായും പകർപ്പവകാശദിനമായും ആചരിക്കുന്നു. 1995-ൽ പാരീസിൽ ചേർന്ന യുനസ്‌കോ പൊതുസഭയുടെ തീരുമാനപ്രകാരമാണ് ഇതാചരിച്ചുതുടങ്ങിയത്. ഷേക്‌സ്പിയറുടെ ജന്മദിനവും ചരമദിനവുമാണ് ഏപ്രിൽ 23. എഴുത്തുകാരെയും പുസ്തകങ്ങളെയും ആദരിക്കുക, യഥാവിധി പരിചയപ്പെടുത്തുക, വായനയുടെ ആഹ്ലാദം പൊതുസമൂഹത്തിൽ പങ്കുവെക്കുക, വിശിഷ്യാ യുവതലമുറയിൽ വായനയുടെ സന്ദേശം എത്തിക്കുക എന്നിവയാണ് മുഖ്യലക്ഷ്യം.

 ഡൽഹി മുതൽ തിബിലിസിവരെ
2000 മുതൽ ലോകപുസ്തക തലസ്ഥാനമായി  വ്യത്യസ്ത നഗരങ്ങളെ തിരഞ്ഞെടുത്തുതുടങ്ങി. 2021-ന്റെ തലസ്ഥാനം ജോർജിയയിലെ തിബിലിസിയാണ്. ഈ തലസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒരു വർഷം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന പരിപാടികൾ ഉണ്ടാകും. ഈ വർഷത്തെ മുദ്രാവാക്യം ‘ശരി, അപ്പോൾ നിങ്ങളുടെ അടുത്ത പുസ്തകം...?’ എന്നതാണ്. 2022-ലെ പുസ്തകതലസ്ഥാനമായി മെക്‌സിക്കോയുടെ ഗ്വാദലജാറ ഇതിനകം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടുകഴിഞ്ഞു. 2003-ൽ ഡൽഹിയായിരുന്നു ലോകപുസ്തക തലസ്ഥാനം.

 പകർപ്പവകാശ പ്രശ്നങ്ങൾ
പകർപ്പവകാശം പുസ്തകപ്രസിദ്ധീകരണ മേഖലയിൽ ഇന്നും വലിയ പ്രശ്നമാണ്. ഇന്ത്യയിൽ പ്രതിവർഷം ഒരു ലക്ഷത്തിലധികം പുസ്തകങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നുണ്ട് എന്നാണ്‌ അനൗദ്യോഗിക വിവരം. എന്നാൽ, നാൽപ്പതിനായിരത്തിൽ താഴെ പുസ്തകങ്ങൾ മാത്രമാണ് ഐ.എസ്‌.ബി.എൻ. (International Standard Book Number) ഉപയോഗിക്കുന്നത്. പ്രധാന പുസ്തക പ്രസിദ്ധീകരണശാലകൾ ഒഴികെ പലരും ഈ സൗകര്യങ്ങൾ പ്രയോജനപ്പെടുത്തുന്നില്ല എന്നതാണ് വസ്തുത.

 സ്വാതന്ത്ര്യസമരവും ദേശീയ പുസ്തകശാലയും
യു.എൻ. 1995-ൽ ലോകപുസ്തകദിനം ആരംഭിച്ചെങ്കിൽ കേരളം 1960 ഒക്ടോബർ 15-നു പുസ്തകമാസം ആരംഭിച്ചു. ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിന്റെ ഭാഗമായി ആരംഭിച്ച ദേശീയ പുസ്തകശാലയാണ് (എൻ.ബി.എസ്.) ഇതിനു നേതൃത്വം നൽകിയത്. സഹോദരസ്ഥാപനങ്ങളായ ഇന്ത്യാ പ്രസും സാഹിത്യപ്രവർത്തക സഹകരണസംഘവും സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിൽനിന്ന്‌ ആവേശം ഉൾക്കൊണ്ട പ്രസ്ഥാനങ്ങളാണ്.
സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിനു ഗുണപരമായ മാറ്റം സൃഷ്ടിക്കാൻ ഹിന്ദിയിലെയും മറ്റ് ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിലെയും ദേശീയപ്രാധാന്യമുള്ള പുസ്തകങ്ങൾ മലയാളത്തിലേക്കും തിരിച്ച്‌ മറ്റ് ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിലേക്കും അച്ചടിച്ചെത്തിക്കുക എന്ന ഉദ്ദേശ്യത്തോടെയാണ് ഇന്ത്യാ പ്രസ് ആരംഭിച്ചത്. സാഹിത്യകാരന്മാരെയും മറ്റെഴുത്തുകാരെയും സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുക എന്ന ദൗത്യമായിരുന്നു സാഹിത്യ പ്രവർത്തക സഹകരണസംഘത്തിന്. അക്കാലത്ത് സ്വാതന്ത്ര്യസമരപ്രസ്ഥാനം മഹാരാഷ്ട്രയിലും ഗുജറാത്തിലും നടത്തി വിജയിച്ച സഹകരണപ്രസ്ഥാനമായി സംഘത്തെ മാറ്റാൻ മുൻകൈയെടുത്തത് കാരൂർ നീലകണ്ഠപിള്ളയും വൈലോപ്പിള്ളിയുമാണ്.
വൈലോപ്പിള്ളി അക്കാലത്ത് കോൺഗ്രസ് നേതൃത്വം കൊടുക്കുന്ന സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിന്റെ ഭാഗമായി കോട്ടയം കേന്ദ്രമായി പ്രവർത്തിച്ച പുരോഗമനസാഹിത്യസംഘത്തിന്റെ അമരക്കാരനായിരുന്നു. വി.വി. വർക്കിയും പി.ടി. ചാക്കോയും ഡി.സി. കിഴക്കേമുറിയുമാണ് ദേശീയപുസ്തകശാലയുടെ ആരംഭത്തിനു നേതൃത്വം കൊടുത്തത്. തകഴിയുടെ പത്തു കഥകളാണ് സംഘത്തിലൂടെ ആദ്യം പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടത് എന്നതും ചരിത്രം. ഇതിന്റെ ഭാഗമായിനടന്ന ദേശീയ ഹിന്ദി പഠനക്യാമ്പിൽ പങ്കെടുക്കാൻപോയ അയ്യപ്പൻ നായർ അഭയദേവായും (പിൽക്കാലത്ത് പ്രശസ്തനായ കവിയും ഗാനരചയിതാവും), നാരായണൻനായർ, പണ്ഡിറ്റ് നാരായണദേവായും
പി. കേശവപിള്ള കേശവദേവായതും ഇന്ത്യാ പ്രസ് ആരംഭിച്ചതും ദേശീയ പുസ്തകശാലയുടെയും സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിന്റെയും ഭാഗംതന്നെ.

 ഗ്രന്ഥശാലാപ്രസ്ഥാനം
ലോകത്തിനുതന്നെ മാതൃകയായ ഗ്രന്ഥശാലാപ്രസ്ഥാനത്തിനു ജന്മംനൽകുന്നത് 1945-ലാണ്. അമ്പലപ്പുഴ പി.കെ. മെമ്മോറിയൽ ഗ്രന്ഥശാലയിൽ ചേർന്ന ചെറുതും വലുതുമായ 47 വായനശാലകളെ ചേർത്തുപിടിച്ചത് മഹാനായ പി.എൻ. പണിക്കരാണ്. സർ സി.പി. രാമസ്വാമിഅയ്യർ അതിന്റെ ഉദ്ഘാടനം നിർവഹിക്കുക മാത്രമല്ല 1946 മുതൽ 250 രൂപ പ്രതിവർഷ ഗ്രാന്റ് അനുവദിക്കുകയും ചെയ്തു. 1829-ൽ സ്വാതിതിരുനാൾ ആരംഭിച്ച ട്രിവാൻഡ്രം പബ്ലിക് ലൈബ്രറിയാണ് ആദ്യ ഗ്രന്ഥശാല. കേരളത്തിന്റെ ഉന്നതമായ വിദ്യാഭ്യാസനിലവാരത്തിനും ഉയർന്ന സാക്ഷരതയ്ക്കും പ്രധാന കാരണം നമ്മുടെ ഗ്രാമീണവായനശാലകളാണ് എന്നകാര്യത്തിൽ രണ്ടുപക്ഷമില്ല.

 മഹാമാരിക്കിടയിൽ പുസ്തകങ്ങൾ
കോവിഡ് എന്ന മഹാമാരി ലോകത്താകമാനം സാമ്പത്തികമേഖലയെ മാത്രമല്ല സാമൂഹിക സാംസ്‌കാരിക മേഖലയെയാകമാനം പിടിച്ചുലച്ചിട്ടുണ്ട്. പ്രധാന പ്രസാധകർപോലും മുന്നോട്ടുപോകാനാകാതെ വിഷമിച്ചു. എന്നാൽ, വായന പൊതുവേയും ബാലസാഹിത്യങ്ങൾ പ്രത്യേകിച്ചും പുഷ്ടിപ്പെട്ട കാലമാണിത് എന്നു പറയാതെവയ്യ. നാഷണൽ ബുക്ക് ട്രസ്റ്റ് മുൻവർഷത്തെക്കാൾ 15 ശതമാനം വർധന പുസ്തകപ്രസിദ്ധീകരണത്തിലും 50 ശതമാനം വർധന പുസ്തകവിൽപ്പനയിലും ഇക്കാലത്ത് നേടിയിരുന്നു. കുട്ടികളുടെ പുസ്തകങ്ങൾക്കുണ്ടായ വർധിച്ച ആവശ്യമായിരുന്നു ഇതിനു കാരണം.  പ്രതിസന്ധികൾക്കിടയിലും ആശയുടെ തുരുത്തുകൾ വായനലോകത്ത് തെളിഞ്ഞുവരുന്നുണ്ട്.
അതെ, അപ്പോൾ നിങ്ങളുടെ അടുത്ത പുസ്തകം ഏതെന്നു പറയൂ.

(കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര പുസ്തകോത്സവ സമിതി അധ്യക്ഷനും എൻ.ബി.ടി. മുൻ മെമ്പറും)