1970കളില്‍ നീണ്ട എട്ടുവര്‍ഷങ്ങളാണ് ഞാന്‍ സാഹിത്യം പഠിക്കാനായി മാത്രം മാറ്റിവെച്ചത്. സാഹിത്യമെന്നാല്‍ കൂടുതലും ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യം. ചരിത്രമോ രാഷ്ട്രീയമോ ശാസ്ത്രമോ  ഭാഷകളോ പഠിക്കാനായി ഒരു മണിക്കൂര്‍ പോലും ചെലവാക്കിയിട്ടില്ല. അന്നത്തെ കാലത്ത് ഇംഗ്ലണ്ടില്‍ ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യം പഠിക്കുകയെന്നാല്‍ അതിനര്‍ഥം ചോസറെയും ബോവുള്‍ഫിനെയും 'ദ വാണ്‍ഡറര്‍' എന്ന ആംഗ്ലോ-സാക്‌സണ്‍ പദ്യവും പഠിക്കുകയാണ്. 1832-ന് ശേഷമുള്ള ഒന്നിനെക്കുറിച്ചും ഒരു വാക്കുപോലും പഠിക്കാനില്ല. അമേരിക്കന്‍ സാഹിത്യത്തെ ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യത്തില്‍നിന്ന് പുറത്തുനിര്‍ത്തിയതു പോലെയാണ്. ഒരു പ്രത്യേക പേപ്പറായി പലപ്പോഴും അമേരിക്കന്‍ സാഹിത്യം മാറ്റി നിര്‍ത്തപ്പെട്ടിരുന്നു. എന്നാല്‍ വെറും അഞ്ചുവര്‍ഷത്തിനുള്ളില്‍ ഇംഗ്ലീഷുകാര്‍ക്കുപോലും ശരിക്ക് പറയാനാകാത്ത പേരുകളുള്ള എഴുത്തുകാരാല്‍ ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യം പുനരവതരിപ്പിക്കപ്പെടുമെന്ന് ഞങ്ങളില്‍ ഭൂരിപക്ഷം പേര്‍ക്കും ചിന്തിക്കാന്‍ പോലും ആകുമായിരുന്നില്ല.

കാര്‍ട്ടിയര്‍, ഇഷിഗൂരോ, ഒക്രി, ഘോഷ്;  ഒരു സാധാരണ ഇംഗ്ലീഷുകാരനെപ്പോലെ തോന്നുന്ന ഒരാളിലേക്ക് ബുക്കര്‍ സമ്മാനം എത്തുന്നുപോലുമില്ല. പപ്പടവും നൈജീരിയന്‍ ആത്മാക്കളും ജമൈക്കന്‍ പ്രാദേശികഭാഷാന്തരങ്ങളും നമ്മുടെ പുസ്തകങ്ങളില്‍ ഇടംപിടിച്ചു തുടങ്ങി. ഇന്ത്യയും മറ്റു മുന്‍കോളനികളും ബ്രിട്ടനെ വാസ്തവത്തില്‍ എങ്ങനെയാണ് വിമോചിപ്പിച്ചതെന്ന് സല്‍മാന്‍ റുഷ്ദി നമ്മെ ഓര്‍മപ്പെടുത്തുന്നു. സമകാലിക ലണ്ടന്‍ പശ്ചാത്തലമാക്കി തിമോത്തി മോയെഴുതിയ 271 പേജുള്ള നോവലില്‍ വെള്ളക്കാരായ കഥാപാത്രങ്ങള്‍ ഒന്നുപോലുമില്ല. 

പൊടിപിടിച്ച് അടഞ്ഞുകിടന്നിരുന്ന സാഹിത്യഗേഹത്തിന്റെ വാതിലുകളും ജനലുകളും മലര്‍ക്കെ തുറന്നിടുക മാത്രമല്ല ഈ എഴുത്തുകാര്‍ ചെയ്തത്. പകരം അവര്‍ പുതിയ കഥകളും ചരിത്രങ്ങളും കഥാകഥന രീതികളും നമുക്ക് പരിചയപ്പെടുത്തി. പൊടുന്നനെയാണ് നമുക്കറിയാമെന്ന് നാം കരുതിയിരുന്ന ലോകം കീഴ്മേല്‍ മറിഞ്ഞത്. ഉദാഹരണത്തിന്, അരുന്ധതി റോയിയുടെ 'ദി ഗോഡ് ഓഫ് സ്‌മോള്‍ തിങ്‌സ്' പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടു. പൂക്കളെയെല്ലാം പുനര്‍നാമകരണം ചെയ്യാന്‍ ഒരു പുതിയ ഇരുണ്ട ഹവ്വയെ തോട്ടത്തിലേക്കിറക്കിവിട്ട പോലെയായിരുന്നു അത്. അമേരിക്കന്‍ വായനക്കാര്‍ക്ക് ഉച്ചരിക്കാന്‍ കഴിയാത്ത പേരുകളുള്ള എഴുത്തുകാര്‍ വീണ്ടും അമേരിക്കന്‍ സാഹിത്യത്തില്‍ നിറയുകയായിരുന്നു. ചിമമന്‍ഡ അഡിച്ചി, ജുംപാ ലാഹിരി, യുന്‍-ലീ എന്നിവരൊക്കെ ആ പട്ടികയിലുള്ള വനിതാ എഴുത്തുകാരാണ്.

അവരെല്ലാം അവരുടെ മാതാപിതാക്കളുടെ സംസ്‌കാരം തങ്ങള്‍ സ്വീകരിച്ച പുതിയ സംസ്‌കാരത്തില്‍ വിളക്കിച്ചേര്‍ത്തു. കുടിയേറ്റത്തിന്റെ വില വിലയിരുത്തി. അതിന്റെ സാധ്യതകളെക്കുറിച്ച് പര്യവേക്ഷണം നടത്തി. വടക്കേ അമേരിക്കയിലെ ഏറ്റവും മഹാനായ സഞ്ചാരസാഹിത്യകാരനും വ്യക്തിത്വത്തെക്കുറിച്ച് ഏറ്റവും വ്യക്തവും സത്യസന്ധവും തീക്ഷ്ണവുമായി എഴുതിയയാളും ആരെന്നത് എന്നില്‍ അദ്ഭുതമുളവാക്കുന്നു. കഴിഞ്ഞ എട്ടുവര്‍ഷം ഭൂമികണ്ട ഏറ്റവും കരുത്തനായിരുന്നു അക്ഷരാര്‍ഥത്തില്‍ അയാള്‍. ബരാക് ഒബാമ ലോകത്തെ കണ്ടത് വ്യത്യസ്തമായ രീതിയിലാണ്. കറുപ്പും വെളുപ്പും എന്നതരത്തിലല്ല അദ്ദേഹം ചിന്തിച്ചത്. അദ്ദേഹം കറുത്തവനായിരുന്നു. ഒപ്പം വെളുത്തവനും. കന്‍സാസ്, കെനിയ, ഇന്‍ഡൊനീഷ്യ, ഹവായി എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വേരുകള്‍. ബുദ്ധമതക്കാരിയായ അര്‍ധ സഹോദരിയും ചൈനീസ്-കനേഡിയന്‍ ഭാര്യാ സഹോദരനും അദ്ദേഹത്തിനുണ്ട്.

മുംബൈ എഴുത്തിന്റെ ആസ്ഥാനം  

19-ാം നൂറ്റാണ്ടില്‍ ഇംഗ്ലീഷ് എഴുത്തിന്റെ തലസ്ഥാനം ലണ്ടനും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടില്‍ ന്യൂയോര്‍ക്കുമായിരുന്നെങ്കില്‍ 21-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ എഴുത്താസ്ഥാനം മുംബൈയാണെന്നാണ് ഞാന്‍ കരുതുന്നത്. എന്റെ ബ്രിട്ടീഷ് പ്രസാധകനെയും സിയാറ്റയിലെ എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട പുസ്തകവില്‍പ്പനക്കാരനെയും അതുമല്ലെങ്കില്‍ മിലാനിലുള്ള എന്റെ പഴയ കോളേജ് സഹപാഠിയെയും ഒന്നിച്ച് കാണാന്‍ കഴിയുന്ന ഒരേയൊരു സ്ഥലം ജയ്പുരിലെ പ്രശസ്തമായ സാഹിത്യോത്സവമാണ് എന്നുള്ളത് അതിശയിപ്പിക്കുന്ന കാര്യമല്ല. നിങ്ങള്‍ക്കെല്ലാവര്‍ക്കും അറിയുന്നതുപോലെ പാശ്ചാത്യലോകത്ത് പ്രസാധകര്‍ നിലനില്‍പ്പിനെക്കുറിച്ച് ഭയപ്പെടുന്നുണ്ട്. പുസ്തകശാലകള്‍ അടയ്ക്കുകയും മാസികകള്‍ കുറഞ്ഞുവരികയും ചെയ്യുന്നു.

ഓരോ തവണയും ലോകത്തെ ഏറ്റവും വലിയ ജനാധിപത്യരാജ്യത്തിലേക്ക് ഞാന്‍ തിരികെയെത്തുന്‌പോള്‍, ഇവിടെ പുതിയ പ്രസാധകശാലകള്‍ ഉയരുന്നതാണ് കാണുന്നത്. പുതിയ മാസികകള്‍ ഉണ്ടാകുന്നു, 'എ സ്യൂട്ടബിള്‍ ബോയി'യുടെ 961-ാം പേജിനെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാന്‍ അക്ഷമരായി കാത്തിരിക്കുന്ന പുതിയ പുതിയ വായനക്കാരും. തീവ്രദേശീയതയുടെ, മൃഗീയമായ വംശീയതയുടെ ഉദയത്തിന് ഒന്നുരണ്ടുവര്‍ഷത്തിനിടെ നാം വേദനയോടെ സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. ഗ്രാമങ്ങള്‍ നഗരത്തിനെതിരേയും ഹതാശര്‍ പ്രത്യേകാവകാശങ്ങളുള്ളവരെന്ന് അവര്‍ക്കു തോന്നുന്നവര്‍ക്കെതിരേയും ഭൂതകാലം ഭാവിക്കെതിരേയും ഉയര്‍ത്തെഴുന്നേല്‍ക്കുന്നതു പോലെയാണിത്.  ഈ കലഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തില്‍    സാഹിത്യം ഒഴിവാക്കാനാവാത്തതാണ്. കാരണം അതൊരു വ്യക്തിയുടെ ശബ്ദമാണ്. ആ വ്യക്തി എക്കാലത്തെയുംകാള്‍ കൂടുതല്‍ ബഹുസ്വരയും.

അവളെ ഒരൊറ്റപ്പെട്ടിയിലോ ഒരുവിഭാഗത്തിലോ ഒതുക്കിവെക്കാനാവില്ലെന്ന് അവള്‍ക്കറിയാം. വികാരങ്ങളെ ലഘൂകരിച്ച് ചുരുക്കാനാവില്ലെന്ന് അവള്‍ക്കറിയാം. എല്ലായിടത്തുനിന്നും എത്തുന്നതിനെ ഉത്പാദനപരമായി കൂട്ടിക്കുഴയ്ക്കുമ്പോള്‍ എല്ലായിടവും ഉത്പാദനപരമായി കൂടുതല്‍ കൂടിക്കുഴയുമെന്ന് അവള്‍ക്കറിയാം. 

സ്വായത്തമാക്കുന്ന സംസ്‌കാരങ്ങള്‍

ഇക്കാലത്ത് ഞാന്‍ കാമ്പസുകള്‍ സന്ദര്‍ശിക്കുമ്പോള്‍ 'സംസ്‌കാരം സ്വായത്തമാക്കല്‍' എന്ന് ചിലപ്പോഴെങ്കിലും കേള്‍ക്കാറുണ്ട്. സാഹിത്യം എന്തെന്ന് ഞാന്‍ മനസ്സിലാക്കിയിരിക്കുന്നതെന്തോ അതാണ് ഈ വാക്കുകേള്‍ക്കുമ്പോള്‍ ഞാന്‍ ഓര്‍ക്കുന്നത്. പൂന്തോട്ടത്തിന്റെ വേലിക്കെട്ടിനപ്പുറത്തേക്ക് നിങ്ങളുടെ സ്വപ്നത്തെ കൊണ്ടുപോകലും നിങ്ങളല്ലാതെ മറ്റൊരാളായിത്തീരലുമാണ് എന്നെ സംബന്ധിച്ച് എഴുത്ത്. അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നത് നിങ്ങള്‍ക്കുള്ളില്‍ മറ്റൊരാള്‍ എത്രമാത്രമുണ്ടെന്ന് കാണാനാണ്. 

അമേരിക്ക കഴിഞ്ഞനൂറ്റാണ്ടിന്റെയവസാനം ഇസ്ലാമിനെതിരേ യുദ്ധമാരംഭിച്ചപ്പോള്‍ ഹിന്ദുമതത്തില്‍ വേരുള്ള, അമേരിക്കയില്‍ താമസിക്കുന്ന ഞാന്‍ ബയ്‌റുത്ത്, ഇറാന്‍, സിറിയ, ഒമാന്‍, യെമെന്‍, ജോര്‍ദാന്‍, ജറുസലേം എന്നിവിടങ്ങളില്‍ പോകാന്‍ പണവും സമയവും കണ്ടെത്താന്‍ ശ്രമിച്ചു. അതിനെക്കാള്‍ പ്രധാനം എന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സമ്പത്തായ ഭാവനയെ ഉപയോഗപ്പെടുത്തി എന്റെ ഇസ്ലാമിക അയല്‍വാസികളുടെ കണ്ണിലൂടെ ലോകത്തെ നോക്കിക്കാണലായിരുന്നു. 

അതുകൊണ്ടുതന്നെ മറ്റിടങ്ങളിലെ ഒട്ടേറെ എഴുത്തുകാരെപ്പോലെ ഞാനും നാലുവര്‍ഷം മഹത്തായ ഇസ്ലാമിക പാമ്പര്യത്തിലേക്കാണ്ടിറങ്ങുകയും 370 പേജുള്ള നോവല്‍ എഴുതുകയും ചെയ്തു. എന്റെ ഇസ്ലാമിക സുഹൃത്തുക്കളെ ലോകം എങ്ങനെയാണ് നോക്കിക്കാണുന്നതെന്ന് ഊഹിച്ചെഴുതാനാണ് ഞാന്‍ ശ്രമിച്ചത്. 

സംസ്‌കാരത്തെ സ്വായത്തമാക്കലില്‍ വിശ്വസിക്കുകയെന്നാല്‍ നിങ്ങളില്‍നിന്ന് വ്യത്യസ്തനായയാളെ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള സാധ്യത ഏതാണ്ട് കൈവിട്ടുകളയുകയെന്നതുമാകാം. അത് ദേശീയതയുടെ ഏറ്റവും ഇരുണ്ട രൂപമാകാം.  അപ്പോള്‍ ഒഥല്ലോയുടെയോ ഡെസ്ഡിമോണയുടെയോ വാക്കുകളില്‍ എഴുതാന്‍ ഷേക്സ്പിയര്‍ക്ക് അനുമതിയില്ലാതാവും. ഒരു സ്ത്രീയായോ ഹംഗേറിയന്‍ പൂച്ചയായോ സിഖുകാരനായോ മൈക്കിള്‍ അഡാച്ചിയ്ക്ക് തന്നെത്തന്നെ സങ്കല്‍പ്പിക്കാന്‍ കഴിയാതെയാകും. ജോര്‍ജ് ഡബ്ല്യു. ബുഷിന്റെ കണ്ണുകളിലൂടെ ലോകത്തെ കാണുന്ന തരത്തില്‍ ടോണി മോറിസന് എഴുതാന്‍ കഴിയാതെയാകും. നമ്മുടെ ലോകരാജ്യങ്ങള്‍ തമ്മിലുള്ള ബന്ധങ്ങള്‍ അപകടകരമാംവിധം മുറിവേറ്റിരിക്കുന്നെന്ന് നൊബേല്‍ സമ്മാനജേതാവ് കഴിഞ്ഞമാസം നടത്തിയ പ്രസംഗത്തില്‍ പറഞ്ഞതിനെക്കുറിച്ച് ഞാന്‍ ഓര്‍ക്കുന്നു. 

നോവലിസ്റ്റുകളുടെ പ്രകാശത്തില്‍ മങ്ങിപ്പോകുന്നവരാണ് കവികള്‍. നോവലിസ്റ്റുകളാകട്ടെ, കൂട്ടനശീകരണത്തിന്റെ ആയുധങ്ങളായ മള്‍ട്ടി മീഡിയ ഉപകരണങ്ങളുടെ തീവ്രതയില്‍ പ്രകാശം നഷ്ടപ്പെടുന്നവരും. ഇംഗ്ലണ്ടിന് സാഹിത്യത്തിലുള്ള അപ്രമാദിത്വം നഷ്ടമായിക്കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു, ഇംഗ്ലീഷിനല്ല. ഇന്ത്യയിലെ നൂറു കണക്കിന് ഭാഷകളിലെഴുതുന്ന ലോകമെമ്പാടുമുള്ള എഴുത്തുകാര്‍ക്ക് അവരര്‍ഹിക്കുന്ന പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്നില്ല. സങ്കടത്തോടെ പറയട്ടെ, ഉന്മൂലനാശത്തിന്റെ മണ്ണില്‍ ഇത്തരം ഭിന്നിപ്പിന്റെ അവസ്ഥ മറ്റ് രാജ്യങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് കൂടുതല്‍ തീവ്രമാണ്. 

നമുക്ക് സ്വപ്നം കാണാം

അതിര്‍ത്തി കടക്കുന്നവരില്‍ക്കൂടുതലും അതു തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതല്ല. ആവശ്യം കാരണം ചെയ്യുന്നതാണ്. യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ചും യാത്രാവിലക്കുകളെക്കുറിച്ചും നാം ആശങ്കപ്പെടുന്ന കാലമാണിത്. സാഹിത്യം കൂടുതല്‍ അനിവാര്യമാകുന്ന സമയം. പ്രത്യേകിച്ച് ഭാവനയ്ക്ക് വേലിക്കെട്ടും അതിര്‍ത്തികളും വിഷയമല്ലാതാകുമ്പോള്‍. മതിലിനു മുകളിലൂടെയും അടിയിലൂടെയും ചുറ്റിലൂടെയും സംസാരിക്കാന്‍ കഴിയുമെന്നതാണ് എഴുത്തിനുള്ള മെച്ചം. എലിസബത്ത് സ്ട്രൗറ്റ്‌സിന്റെ നോവലുകള്‍ വായിക്കുമ്പോള്‍ എന്തുകൊണ്ടാണ് എന്റെ അയല്‍ക്കാരില്‍ ചിലരെങ്കിലും ഡൊണാള്‍ഡ് ട്രംപിന് വോട്ട് ചെയ്തതെന്ന് കുറച്ചെങ്കിലും മനസ്സിലാക്കാന്‍ കഴിയുന്നുണ്ട്. ആഡം ജോണ്‍സന്റെ ഓര്‍ഫന്‍ മാസ്റ്റേഴ്‌സ് സണ്‍ എന്ന പുസ്തകത്തില്‍ ഊളിയിടുമ്പോള്‍ ഉത്തര കൊറിയയില്‍ ജീവിക്കേണ്ടിവന്നാലുള്ള അവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് അല്പമെങ്കിലും മനസ്സിലാക്കാന്‍ കഴിയുന്നുണ്ട്.

നമ്മെ ഒന്നിപ്പിച്ചു നിര്‍ത്തുന്നവയാണ് ഭിന്നിപ്പിക്കുന്നവയെക്കാള്‍ പ്രധാനമെന്നാണ് സാഹിത്യം നമ്മോടു പറയുന്നത്. യുദ്ധങ്ങളുണ്ടാക്കുന്നതിനെക്കാള്‍ നല്ലത് ഇത്തരം സാഹിത്യോത്സവങ്ങള്‍ സംഘടിപ്പിക്കുന്നതാണെന്നാണ് സാഹിത്യം നമ്മോടു പറയുന്നത്. നമ്മുടെ ഡ്രോണ്‍ ആക്രമണങ്ങള്‍ ഒരിക്കലും ഭീകരരെ നിരുത്സാഹപ്പെടുത്തില്ലെന്ന് സാഹിത്യം നമ്മെ ഓര്‍മിപ്പിക്കുന്നു. നമ്മുടെ തോക്കുകള്‍ ഒരിക്കലും തീവ്രദേശീയവാദികളെ തുടച്ചുനീക്കില്ല. എന്നാല്‍ നമ്മുടെ വാക്കുകള്‍ക്ക് അതുസാധിക്കും. നമ്മുടെ ആശയങ്ങള്‍ക്ക്, കൃത്യതയുള്ള ഭാവനയ്ക്ക് നമ്മെ കുറച്ചുകൂടി ലളിതമായ ഭൂതകാലത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാനായേക്കും. ആത്യന്തികമായി ലോകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ ചിന്താഗതിയും സ്വപ്നങ്ങള്‍കാണുന്ന രീതിയും മാറ്റുന്നതിലൂടെ ലോകത്തെതന്നെ മാറ്റാനാകുമെന്ന കാര്യവും അത് നമ്മെ ഓര്‍മിപ്പിക്കുന്നു.

Content highlights : jaipur literature festival, pico iyer, pico iyer books