പുറത്ത് രാമഴ കോരിച്ചൊരിയുന്നു ; അകത്ത് സംഗീതവും. മധുരോദാരമായ ഒരു മെഹഫിലിന്റെ ലഹരി നുണഞ്ഞുകൊണ്ട് മുല്ലശ്ശേരിയുടെ പൂമുഖത്തു കൂട്ടം കൂടിയിരുന്നു ഞങ്ങള്‍ .. അന്തരീക്ഷത്തില്‍ ബാബുരാജും ജഗ്ജിത് സിംഗും മെഹദി ഹസ്സനും പി ബി ശ്രീനിവാസും ജാനകിയും സ്വരശലഭങ്ങളായി പാറി നടക്കുന്നു. ഇടയ്‌ക്കെപ്പോഴോ അപ്രതീക്ഷിതമായി വൈദ്യുതി നിലച്ചപ്പോള്‍ ബേബിയമ്മായി ചോദിച്ചു: 'ഒരു റാന്തല്‍ കൊളുത്തട്ടെ?''

'വേണ്ട'' പാട്ടുകാരന്‍ പറഞ്ഞു. ''ഇതാണ് സുഖം. ഇങ്ങനെ ഇരുട്ടത്തിരുന്നു പാടേണ്ട പാട്ടുകളാണ് ഇവയൊക്കെ...''ഹാര്‍മോണിയത്തിന്റെ കട്ടകളില്‍ വിരലോടിച്ചു, കൂരിരുട്ടിലേക്ക് നോക്കി അയാള്‍ പാടുന്നു: ''കരളില്‍ കണ്ണീര്‍ മുകില്‍ നിറഞ്ഞാലും കരയാന്‍ വയ്യാത്ത വാനമേ, അപാര ശാന്തി തന്‍ തീരമേ...''

സത്യത്തില്‍, പാടുകയായിരുന്നില്ല നജ്മല്‍ ബാബു; സ്വയം പാട്ടായി മാറുകയായിരുന്നു. പശ്ചാത്തലത്തില്‍ ഹരിനാരായണന്റെ തബല ഗദ്ഗദത്തിന്റെ താളം മുഴക്കുന്നു. സ്വന്തം ആത്മാവിനോട് സംവദിക്കും പോലെ തോന്നും ബാബു പാടുന്നത് കാണുമ്പോള്‍ . ഗാനവും ഗായകനും ശ്രോതാവുമെല്ലാം ഹൃദയം കൊണ്ടു ഒന്നാകുന്നതു പോലെ. അദൃശ്യമായ ഏതോ രാഗപഥങ്ങളിലൂടെയുള്ള ആ ഏകാന്ത യാത്രയില്‍ ചുറ്റും നടക്കുന്നതൊന്നും ബാബു അറിയുന്നുണ്ടെന്ന് തോന്നിയില്ല. മറ്റേതോ ലോകത്തായിരുന്നു അദ്ദേഹം. പ്രണയവും വിരഹവും വിഷാദവും തത്വചിന്തയും എല്ലാം മാറി മാറി വന്നുനിറഞ്ഞു ആ ശബ്ദത്തില്‍ : ''നീയെന്തറിവൂ നീലത്താരമേ, താരകം ഇരുളില്‍ മായുകയോ, തും ബിന്‍ ജീവന്‍ കൈസേ ബീത്താ പൂച്ചോ മേരെ ദില്‍ സെ... '' പിന്നെ ഹൃദയ വേദനയില്‍ ചാലിച്ച മന്നാഡേയുടെ ഗാനം ... ''പൂച്ചോ ന കൈസേ മേനെ രേ ബിദായീ..''

ആരോ തെളിച്ച പെന്‍ടോര്‍ച്ചിന്റെ വെട്ടത്തില്‍ പാട്ടുകാരന്റെ മുഖത്ത് നിഴലും വെളിച്ചവും മാറി മാറി വീശുന്നത് കൗതുകത്തോടെ നോക്കിയിരിക്കുകയായിരുന്നു പുതുമണവാളനായ ഞാന്‍ .. .. പിറ്റേന്ന് എന്റെ കല്യാണമാണ്; ലത എന്റെ ജീവിതത്തിലേക്ക് കടന്നു വരുന്ന ദിനം. അവിവാഹിതന്റെ അവസാന രാത്രിയെ ആഘോഷപൂര്‍വ്വം യാത്രയാക്കാന്‍ പാട്ടും ലഹരിയുമായി ഒത്തു കൂടിയവരില്‍ ഗായകരും ഗാനാസ്വാദകരും ഉണ്ടായിരുന്നു: സതീഷ് ബാബു, എം എസ് നസീം, ഡോ സേതുമാധവന്‍, സുചിത, ഹസ്സന്‍ കോയ, ലാല്‍ജി, സജീവന്‍ , ബേബി അമ്മായി, നാരായണി.. അങ്ങനെ പലരും. ഞങ്ങള്‍ക്ക് പിന്നിലെ ചക്രക്കസേരയില്‍ എരിയുന്ന സിഗരറ്റ് വിരലുകള്‍ക്കിടയില്‍ തിരുകി രാജകുമാരനെ പോലെ മുല്ലശ്ശേരി രാജുവേട്ടന്‍ ...

'നദിയുടെ അലകള്‍ യുഗയുഗങ്ങളായ് കദന ഗദ്ഗദത്തില്‍ കരഞ്ഞാലും/ താരാബിന്ദുവിന്‍ മിഴിയില്‍ പൊടിഞ്ഞു താഴെ വീണു വറ്റുന്നൂ ...'' ഭാസ്‌കരന്‍ മാസ്റ്ററുടെ ദാര്‍ശനിക മാനങ്ങളുള്ള വരികളിലൂടെ, ബാബുരാജിന്റെ വിഷാദ സാന്ദ്രമായ സംഗീതത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്നു ബാബു. ശശികുമാര്‍ സംവിധാനം ചെയ്ത 'ബാല്യകാല സഖി'യിലെ പാട്ടാണ് അതെന്ന് അന്നറിയില്ല. പി ബി ശ്രീനിവാസ് ആണ് പാടിയതെന്നും. കേവലമൊരു ചലച്ചിത്ര ഗാനത്തിന്റെ പരമ്പരാഗത ചിട്ടവട്ടങ്ങളില്‍ നിന്ന് ആര്‍ദ്രമായ ഒരു ഗസലിന്റെ സ്വതന്ത്രമായ സഞ്ചാര പഥത്തിലേക്ക് ആ പാട്ടിനെ ബാബു കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോകുന്നത് വിസ്മയത്തോടെ കേട്ടിരിക്കുകയായിരുന്നു ഞങ്ങള്‍ . സംഗീതത്തെ ആത്മാവിന്റെ ഭാഗമായി കൊണ്ടുനടക്കുന്ന ഒരു ഗായകന് മാത്രം കഴിയുന്ന ഇന്ദ്രജാലം. പിന്നീടൊരിക്കല്‍, വര്‍ഷങ്ങള്‍ക്കു ശേഷം ആ ഗാനം പി ബി എസ്സില്‍ നിന്ന് നേരിട്ട് കേള്‍ക്കാന്‍ ഭാഗ്യമുണ്ടായി എനിക്ക്. അതിന് പിന്നിലെ കഥ വിവരിച്ചു കേള്‍ക്കാനും. പാട്ടിന്റെ വഴികളിലൂടെയുള്ള യാത്രയിലെ മറക്കാനാവാത്ത മുഹൂര്‍ത്തങ്ങളില്‍ ഒന്ന്.

ചെന്നൈയില ജമിനി ഫ്‌ളൈ ഓവറിനടുത്തുള്ള പഴയ വുഡ് ലാണ്ട്‌സ് െ്രെഡവ്ഇന്‍ റസ്റ്റോറിന്റെ തിരക്കൊഴിഞ്ഞ കോണിലിരുന്നു ഉറക്കെ പൊട്ടിച്ചിരിച്ചു കൊണ്ടു ആ കഥ വിവരിക്കെ, പി ബി എസ്സിന്റെ സ്വതവേ തുടുത്ത മുഖം കൂടുതല്‍ ചുവന്നു. കട്ടി ഫ്രെയിമുള്ള കണ്ണടയ്ക്കപ്പുറത്തെ ആ ചെറിയ കണ്ണുകള്‍ പിന്നെയും ചെറുതായി. ''വളരെ വര്‍ഷങ്ങള്‍ക്കു മുന്‍പാണ്. രാമു എന്ന തമിഴ് ചിത്രത്തിന് വേണ്ടി എം എസ് വിശ്വനാഥന്റെ ഈണത്തില്‍ ഹൃദയസ്​പര്‍ശിയായ ഒരു പാട്ട് പാടി റെക്കോര്‍ഡ് ചെയ്തു വുഡ് ലാന്‍ഡ്‌സില്‍ മടങ്ങിയെത്തിയതായിരുന്നു ഞാന്‍ . രണ്ടാം നിലയിലേക്കുള്ള പടവുകള്‍ കയറുമ്പോള്‍ എതിരെ വരുന്നു ബാബുരാജ്. അടുത്ത കൂട്ടുകാരാണ് ഞങ്ങള്‍ . എന്തു രഹസ്യവും എന്നോട് തുറന്നു പറയും; ഞാനും അത് പോലെ തന്നെ. ഹോട്ടലിന്റെ പടവില്‍ ബാബുവിനെ പിടിച്ചിരുത്തിക്കൊണ്ട് അന്ന് റെക്കോര്‍ഡ് ചെയത പാട്ട് ഞാന്‍ അവനെ പാടി കേള്‍പ്പിച്ചു: 'നിലവേ എന്നിടം നെരുങ്കാതെ നീ നിനൈക്കും ഇടത്തില്‍ നാനില്ലേ... മലരേ എന്നിടം മയങ്കാതെ, നീ മയങ്കും വഹൈയില്‍ നാനില്ലൈ....''

'പാട്ട് പാടിത്തീര്‍ന്നതും ബാബു എന്നെ കെട്ടിപ്പിടിച്ചു കവിളില്‍ ഉമ്മവെച്ചതും ഒരുമിച്ച്.. ആവേശത്തോടെ എന്റെ ചുമലുകള്‍ പിടിച്ചു കുലുക്കി അവന്‍ പറഞ്ഞു: ''അസാധ്യ പാട്ട്. ഞാനും ഇതുപോലൊരു പാട്ട് ഉണ്ടാക്കും. അതും താങ്കള്‍ തന്നെ പാടണം..'' ബാബുരാജ് തമാശ പറഞ്ഞതല്ലായിരുന്നു എന്ന് പി ബി എസ്സിന് ബോധ്യമായത് കുറച്ച് ദിവസങ്ങള്‍ക്കകം ബാല്യകാലസഖിയിലെ ഗാനത്തിന്റെ റിഹേഴ്‌സലിനു രേവതി സ്റ്റുഡിയോയില്‍ എത്തിയപ്പോഴാണ്. രാമുവിലെ പാട്ടിന്റെ പ്രചോദനത്തില്‍ ആര്‍ദ്രമായ ഒരു വിഷാദ ഗാനം സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു ബാബുരാജ്:''കരളില്‍ കണ്ണീര്‍ മുകില്‍ നിറഞ്ഞാലും....'' ഒരര്‍ത്ഥത്തില്‍ എം എസ് വിയ്ക്കും പി ബി എസ്സിനുമുള്ള ബാബുരാജിന്റെ പ്രണാമം ആയിരുന്നു ആ ഗാനം എന്ന് പറയും ശ്രീനിവാസ്. ''രണ്ടു പാട്ടുകളും എനിക്കിഷ്ടം. ഏതാണ് കൂടുതല്‍ ഇഷ്ടം എന്ന് പറയാനാവില്ല.''

പിന്നീടും നജ്മല്‍ ആ പാട്ട് വേദികളില്‍ പാടിക്കേട്ടിട്ടുണ്ട്; പലപ്പോഴും എന്റെ നിര്‍ബന്ധത്തിനു വഴങ്ങി. ''ആരറിവൂ നിന്‍ മുറിവിന്‍ ആഴം, ആരറിവൂ നിന്‍ ബാഷ്പത്തിന്‍ ഭാരം, നെഞ്ചില്‍ നിന്നും ചോരയൊലിച്ചാലും പുഞ്ചിരിപ്പൂ നീ സന്ധ്യകളില്‍ ...'' ഒരര്‍ത്ഥത്തില്‍ ബാബുവിന്റെ പില്‍ക്കാല ജീവിതം തന്നെയല്ലേ ആ വരികളില്‍ ഒളിഞ്ഞുകിടന്നത്? മനസ്സിലെ തീവ്രവേദന മുഴുവന്‍ സൗമ്യ മധുരമായ ഒരു പുഞ്ചിരിയാല്‍ മറയ്ക്കാന്‍ ശ്രമിക്കുന്ന ബാബുവിന്റെ ചിത്രം ഇന്നും എന്റെ ഓര്‍മയിലുണ്ട്.

നജ്മല്‍ ബാബുവിനെ ആദ്യം കണ്ട ദിവസത്തിലേക്ക്, എഴുപതുകളുടെ മധ്യത്തിലെ ആ വയനാടന്‍ സന്ധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങിപ്പോകുന്നു മനസ്സ്; വയനാട്ടിലെ ചുണ്ടേല്‍ ആര്‍ സി ഹൈസ്‌കൂള്‍ ഓഡിറ്റോറിയത്തില്‍ തിക്കോടിയന്റെ 'പരകായപ്രവേശം' നാടകം കാണാന്‍ അമ്മയ്ക്കും വല്യമ്മയ്ക്കും ഒപ്പം ചെന്ന പന്ത്രണ്ടു വയസ്സുകാരന്‍ ... നാടകത്തോടോപ്പമുള്ള ഗാനമേള കേള്‍ക്കാനായിരുന്നു അവന് തിടുക്കം. ജീവിതത്തിലാദ്യമായി ഒരു സിനിമാ പിന്നണി ഗായകനെ നേരില്‍ കാണാനും കേള്‍ക്കാനും പോകുകയല്ലേ?. നാടകം കഴിഞ്ഞു വീണ്ടും കര്‍ട്ടന്‍ ഉയര്‍ന്നപ്പോള്‍ വെളുത്ത ബുഷ് ഷര്‍ട്ടിനു മുകളില്‍ കറുത്ത ഓവര്‍ കോട്ട് അണിഞ്ഞ ഒരാള്‍ വേദിയില്‍ ചമ്രം പടിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ''ഞാന്‍ കോഴിക്കോട് അബ്ദുല്‍ ഖാദര്‍,'' ആദ്യം അയാള്‍ സ്വയം പരിചയപ്പെടുത്തി. പിന്നെ ക്ഷമാപണസ്വരത്തില്‍. കൂട്ടിച്ചേര്‍ത്തു; ''നല്ല സുഖമില്ല. എങ്കിലും പാട്ടുകള്‍ പരമാവധി നന്നായി പാടാന്‍ ശ്രമിക്കും. വല്ല പിഴവും വന്നാല്‍ പൊറുക്കണം...''

തന്റെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഹിറ്റ് ആണ് ഖാദര്‍ ആദ്യം പാടിയത് നീലക്കുയിലിലെ 'എങ്ങനെ നീ മറക്കും കുയിലേ..' പിന്നെ ഒന്ന് രണ്ടു സിനിമാനാടക ഗാനങ്ങള്‍ കൂടി. ശബ്ദത്തിലെ തളര്‍ച്ച ആലാപനത്തെ ബാധിക്കാതിരിക്കാന്‍ പരമാവധി ശ്രമിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു അദ്ദേഹം. തന്റെ ഊഴം കഴിഞ്ഞപ്പോള്‍, അദ്ദേഹം സദസ്സിനോട് പറഞ്ഞു: ''ഇനി നിങ്ങള്‍ക്ക് ഇഷ്ടപ്പെട്ട ചില പുതിയ പാട്ടുകളുമായി എന്റെ മകന്‍ പാടാന്‍ വരും.'' തൊട്ടുപിന്നാലെ യുവകോമളമായ നജ്മല്‍ ബാബു സ്‌റ്റേജിലെത്തുന്നു. ബോബിയില്‍ ശൈലേന്ദ്ര സിംഗ് പാടിയ 'മേ ശായര്‍ തോ നഹി 'എന്ന പ്രണയ ഗാനം പാടിയായിരുന്നു തുടക്കം. അക്കാലത്തെ സൂപ്പര്‍ ഹിറ്റ് ഗാനങ്ങളില്‍ ഒന്ന് . പിന്നെ ആരാധനയിലെ ''മേരെ സപ്‌നോം കാ റാണി..'' ചടുല താളത്തിലുള്ള പാട്ടുകള്‍ പാടി സദസ്സിലെ യുവാക്കളെ കയ്യിലെടുത്ത ശേഷം നജ്മല്‍ ബാബു പിന്‍വാങ്ങിയപ്പോള്‍. പകരം കറുത്തു മെലിഞ്ഞ മറ്റൊരു പാട്ടുകാരി വന്ന് മൈക്കിനു മുന്നില്‍ നിന്നു ഒ പി നയ്യാറിന് വേണ്ടി ആശ അനശ്വരമാക്കിയ ''ചോട്ടാ സാ ബാലമാ'' എന്ന ഗാനം പാടാന്‍.. മച്ചാട്ട് വാസന്തി എന്നായിരുന്നു ആ സുന്ദരിയുടെ പേര്.

നജ്മല്‍ ബാബുവിന്റെ സുഹൃദ് വലയത്തില്‍ ചെന്നു കയറിയത് പിന്നെയും വര്‍ഷങ്ങള്‍ കഴിഞ്ഞാണ് പത്രപ്രവര്‍ത്തകനായി കോഴിക്കോട്ട് എത്തിയ ശേഷം. സംഗീത പ്രേമിയും പത്രാധിപരും വോളിബോള്‍ താരവുമൊക്കെയായിരുന്ന ഹസ്സന്‍ കോയ ആയിരുന്നു ഞങ്ങളെ കൂട്ടിയിണക്കിയ കണ്ണി. ടൗണ്‍ ഹാളില്‍, ദാസ് നായക് ഹാളില്‍ , നളന്ദ ഹോട്ടലില്‍, ബാബുവിന്റെ മെഹഫിലുകള്‍ കേള്‍ക്കാന്‍ മുടങ്ങാതെ കാത്തിരുന്നു ഞങ്ങള്‍ . മള്‍ട്ടി പീസ് ഓര്‍ക്കസ്ട്ട്രയുടെ അകമ്പടിയോടെ വന്‍ സദസ്സുകളെ റഫിയുടെയും കിഷോറിന്റെയും പാട്ടുകള്‍ പാടി ആനന്ദിപ്പിച്ചിരുന്ന പാട്ടുകാരന്‍ , കൊച്ചുസദസ്സുകളുടെ പ്രിയങ്കരനായി മാറിയിരുന്നു അപ്പോഴേക്കും. ഒരു ഹാര്‍മോണിയവും തബലയും ഏറി വന്നാല്‍ ഒരു ഗിത്താറും മാത്രമേ വേണ്ടൂ സദസ്സുകളുടെ ആത്മാവിനെ ചെന്നു തൊടാന്‍ എന്ന് ബാബു നിരന്തരം തെളിയിച്ചു പോന്ന നാളുകള്‍..

പിന്നെയെപ്പോഴോ ബാബു വേദികളില്‍ നിന്ന് മാഞ്ഞു തുടങ്ങി. നിശബ്ദമായ ഒരു പിന്‍വാങ്ങല്‍ . ഡിജിറ്റല്‍ വാദ്യ ഘോഷ പ്രളയത്തില്‍ ആത്മാവിന്റെ സംഗീതത്തിന് പ്രസക്തി നഷ്ടപ്പെട്ടു കഴിഞ്ഞിരുന്നു. ആള്‍ക്കൂട്ടത്തില്‍ ഒറ്റപ്പെടുന്നവരുടെ വ്യഥകള്‍ വികാര നിര്‍ഭരമായി ആലാപനത്തില്‍ ആവിഷ്‌കരിച്ച ഗായകന്‍ ഒടുവില്‍ ഏകാന്തതയുടെ തുരുത്തില്‍ ചെന്നൊടുങ്ങുമെന്നു ആരറിഞ്ഞു? മകളുടെയും സഹോദരന്റെയും ദുരന്ത മരണങ്ങള്‍ , തീരാവേദനയുടെ കയങ്ങളിലേക്ക് എടുത്തെറിഞ്ഞ വൃക്ക രോഗം, വിടാതെ പിന്തുടര്‍ന്ന സാമ്പത്തിക പ്രശ്‌നങ്ങള്‍ ... സ്വയം ഒരു വിഷാദഗാനമായി മാറുകയായിരുന്നു നഗരത്തിന്റെ പ്രിയ ഗായകന്‍ .. നിറഞ്ഞ സദസ്സുകളുടെ ''വാഹ് വാഹ്'' വിളികള്‍ക്കിടയില്‍ നിന്ന് സ്വന്തം വാടക വീടിന്റെ ഏകാന്ത നിശബ്ദതയിലേക്ക് ഉള്‍വലിഞ്ഞു അദ്ദേഹം. കൂട്ടിനു സംഗീതം മാത്രം . എല്ലാ വേദനകളും മഹ്ദി ഹസന്റെയും ജഗ്ജിത് സിംഗിന്റെയും ഗസലുകളില്‍ അലിയിച്ചു കളയാന്‍ ശ്രമിച്ചു ബാബു; ഇന്നും ശ്രമിച്ചു കൊണ്ടേയിരിക്കുന്നു...

സംഗീത വേദികളില്‍ ഇപ്പോള്‍ നജ്മല്‍ ബാബുവില്ല . പക്ഷെ വിഷാദാര്‍ദ്രമായ ആ ശബ്ദം ഇതാ ഇപ്പോഴും കാതില്‍ മുഴങ്ങുന്നു: മനസ്സിലും . ഒരു കോഴിക്കോടന്‍ തലമുറയുടെ കൌമാരയൌവനങ്ങളെ മുഴുവന്‍ തീക്ഷണമായി സ്വാധീനിച്ച ശബ്ദം: ഭഭഎന്തിനു കവിളില്‍ ബാഷ്പധാര ചിന്തി നീ നീലരാവേ, എന്തിനു കരളില്‍ ഗദ്ഗദഗാനം നല്‍കി നീ പൂനിലാവേ ....''

(മാതൃഭൂമി ബുക്‌സ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന 'പൂര്‍ണേന്ദുമുഖി'' എന്ന പുസ്തകത്തിലെ ഒരു അധ്യായം )