പകല്‍ പോകുന്നിടത്ത് രാത്രി പോവുക. ഉദ്വേഗം തേടുന്നവര്‍ക്കുള്ള വഴി അതാണ്. നഗരത്തിലെ ചേരിത്തെരുവിലേക്ക് രാത്രിയില്‍ നടത്തിയ ഒരു സാഹസയാത്രയുടെ കഥയുമായി അനിതാ നായര്‍..




അങ്ങാടിത്തെരുവുകള്‍ എനിക്കെന്നും ഹരമാണ്. എന്നെ ആകര്‍ഷിക്കുന്ന എന്തോ ഒന്ന് അതിലുണ്ട്. നിറങ്ങള്‍. ഗന്ധങ്ങള്‍. തിക്കും തിരക്കും. ഏതു നിമിഷവും ആശ്ചര്യം ജനിപ്പിക്കാവുന്ന ഒരു കണ്ടെത്തലുണ്ടായേക്കാമെന്ന ഉത്സാഹപൂര്‍ണമായ പ്രതീക്ഷ. അങ്ങിനെ പലതും. മറ്റുള്ളവര്‍ക്ക് നിസ്സാരമെന്നു തോന്നുന്നതും എന്നാല്‍ എനിക്ക് ഏറ്റവും വിലപ്പെട്ടതുമായ പലതും ഇത്തരം വഴിയോരച്ചന്തകളില്‍ നിന്നാണ് കിട്ടിയിട്ടുള്ളത്. ഏതു മഹാനഗരത്തില്‍ പോയാലും അവിടത്തെ മ്യൂസിയങ്ങളോ ആര്‍ട് ഗ്യാലറികളോ സന്ദര്‍ശിക്കുന്ന അതേ ശുഷ്‌കാന്തിയോടെ അവിടെ പ്രശസ്തമായ ഒരു തെരുവുമാര്‍ക്കറ്റ് ഉണ്ടെങ്കില്‍ അതും ഞാന്‍ സന്ദര്‍ശിക്കും. ഒരു സ്മരണിക മാത്രമല്ല ഒരു പിടി സ്മരണകള്‍ തന്നെ നിധി പോലെ തേടിപ്പിടിച്ചു മടക്കിക്കൊണ്ടുവരികയും ചെയ്യും.

പുസ്തകങ്ങള്‍ വാങ്ങാനായി പഴയ മദ്രാസിലെ മൂര്‍ മാര്‍ക്കറ്റില്‍ പോയിരുന്ന ബാല്യകാലത്തു തുടങ്ങിയതാണ് ഈ ശീലം. പിന്നീടതൊരു സ്വഭാവമായി. പോളണ്ടിലെ ക്രെകൗസില്‍ ചെന്നപ്പോള്‍ പ്ലാക് തര്‍ഗോയി യൂനിതാര്‍ഗില്‍ നിന്ന് എനിക്കു കിട്ടിയത് ഒരു സെറാമിക് പൂച്ചയെയായിരുന്നു. ഒരു സാധാരണ ടൂറിസ്റ്റിന് കൗതുകം തോന്നിപ്പിക്കാത്ത വിലകുറഞ്ഞ ഒരു സാധനം. നീളന്‍ കഴുത്തും നാണം പുരണ്ട മുഖഭാവവുമുള്ള ഈ പൂച്ച പക്ഷെ എനിക്ക് കാര്‍ക്കോവിന്റെ ഓര്‍മക്കുറിപ്പാണ്. ഇറ്റലിയിലെ പാദുവയില്‍ തെരുവു മാര്‍ക്കറ്റ് എനിക്കു കരുതിവെച്ചിരുന്നത് ഒരു പച്ച കമ്മലാണ്. ശ്രീരംഗപട്ടണത്തെ ആഴ്ചച്ചന്തയില്‍ നിന്ന് ഞാന്‍ വീട്ടിലെത്തിച്ചത് ഒരു കിലോ ശര്‍ക്കരയാണ്. മൈസൂര്‍ പാക്കിനേക്കാള്‍ മധുരവും സ്വാദുമുള്ള പട്ടുപോലത്തെ ശര്‍ക്കര. ഈ ലിസ്റ്റ് എത്രവേണമെങ്കില്‍ നീട്ടാം. പക്ഷെ ഇത്രകാലം ഞാന്‍ താമസിച്ച ഈ ബംഗലൂരു നഗരത്തിലെ തെരുവു മാര്‍ക്കറ്റുകളില്‍ മാത്രം ഞാന്‍ അധികം പോയിട്ടില്ല. അതെന്തുകൊണ്ടാണെന്ന് എനിക്കറിഞ്ഞുകൂടാ.



വര്‍ഷങ്ങളായി എല്ലാ ഞായറാഴ്ചയും റസ്സല്‍ മാര്‍ക്കറ്റില്‍ പോയാണ് ഞങ്ങള്‍ -ഞാനും ഭര്‍ത്താവും- പൂക്കള്‍, പഴം, പച്ചക്കറികള്‍, മീന്‍, ഇറച്ചി ഒക്കെ വാങ്ങുന്നത്. 1927ല്‍ ബ്രിട്ടീഷുകാര്‍ സ്ഥാപിച്ചതാണ് ഈ മാര്‍ക്കറ്റ്. അന്നത്തെ മുനിസിപ്പല്‍ കമ്മീഷണര്‍ ടി.ബി. റസ്സലിന്റെ പേരിലാണ് ഇത് ഇന്നും അറിയപ്പെടുന്നത്. ഈ മാര്‍ക്കറ്റ് ഇന്നും എനിക്കൊരു ഹരമാണ്. അതിലെ കടകളിലൂടെ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നതിലെ ഹരം. ഒരു കടയില്‍ നിന്നൊരു വഴുതനങ്ങ വാങ്ങുക, അപ്പുറത്തു പോയി ഒന്നുകൂടി വില പേശുക തുടങ്ങിയ സ്ഥിരം പരിപാടികളുമായി അങ്ങിനെ ഒഴുകി നടക്കുന്നതിന്റെ രസം. സഞ്ചികളൊക്കെ നിറഞ്ഞു കവിയുമ്പോള്‍ തികഞ്ഞ സംതൃപ്തിയോടെ വീട്ടിലേക്കു മടക്കം.

റസ്സല്‍ മാര്‍ക്കറ്റ് അങ്ങിനെ തന്നെ തുടരുമായിരുന്നു. രണ്ടു കൊല്ലം മുമ്പ് യഥാര്‍ഥ നഗരജീവിതം പകര്‍ത്തുന്ന ഒരു നോവലെഴുതാന്‍ ഞാന്‍ തീരുമാനിച്ചില്ലായിരുന്നെങ്കില്‍. കഥാപാത്രങ്ങളെപ്പോലെ നഗരവും സജീവമായി ഇടപെടുന്ന കഥയാണ് അത്. തിരഞ്ഞെടുക്കാന്‍ രണ്ടു നഗരങ്ങള്‍ എനിക്കു മുന്നിലുണ്ടായിരുന്നു. ഞാന്‍ വളര്‍ന്ന ചെന്നൈയും ഞാനിപ്പോള്‍ ജീവിക്കുന്ന ബംഗലൂരുവും. ചെന്നൈയിലേക്ക് കഥ പറിച്ചു നടുന്നതിലെ അപകടം ഗൃഹാതുരത്വം അതിനെ ബാധിക്കും എന്നതായിരുന്നു. ഓര്‍മകള്‍ക്കോ മൃദുലവികാരങ്ങള്‍ക്കോ സ്ഥാനമില്ലാത്ത പിരിമുറുക്കമുള്ള കഥാതന്തുവായിരുന്നു നോവലിന്റേത്.

ബംഗലൂരു കഴിഞ്ഞ രണ്ടു പതിറ്റാണ്ടിലധികമായി എന്റെ വീടാണ്. പക്ഷെ എനിക്കറിയാം, സാമാന്യമായി മനസ്സിലാക്കപ്പെട്ടതിനേക്കാള്‍ എത്രയോ വ്യത്യസ്തമായ ഒരിടമാണ് ഇത്. ഐ ടി കമ്പനികളുടെ തിളങ്ങുന്ന കെട്ടിടങ്ങള്‍ക്കും മധ്യവര്‍ഗക്കാരുടെ ചിട്ടയായ ജീവിതങ്ങള്‍ക്കും പ്രഭാതത്തിലെ വ്യായാമസവാരിക്കാര്‍ക്കും എവിടെയും കാണുന്ന പൂന്തോട്ടങ്ങള്‍ക്കും അംബരചുംബികള്‍ക്കും അന്താരാഷ്ട്രബ്രാന്‍ഡുകള്‍ക്കുമപ്പുറമുള്ള ഒരു നഗരം...

എന്തെന്നാല്‍ എനിക്കുറപ്പുണ്ടായിരുന്നു, ബാംഗലൂരുവിന്റെ ഉള്ളിലെവിടെയോ മറ്റൊരു നഗരം കൂടി ജീവിക്കുന്നുണ്ട്.
ശിവാജി നഗറിലെ റംസാന്‍ രാത്രിച്ചന്തയെക്കുറിച്ച് ആയിടക്കാണ് ആരോ പറഞ്ഞത്. വിശുദ്ധമാസത്തിലെ രാത്രിവിപണി. ഭയം കലര്‍ന്ന ഒരു ത്വര എന്നിലുണരാന്‍ തുടങ്ങി. എന്റെ എല്ലാ സാഹസയാത്രകളുടെയും തുടക്കം ഇങ്ങിനെയാണെന്ന് എനിക്കറിയാം. ഈ വര്‍ഷം എന്തായാലും രാത്രി മാര്‍ക്കറ്റില്‍ പോകും-ഞാന്‍ എന്നോടു തന്നെ പറഞ്ഞു.

അനിഷ്ടം പ്രകടിപ്പിച്ചു കൊണ്ട് ഭര്‍ത്താവ് കണ്ണുരുട്ടി. മകന്‍ സ്വരം കടുപ്പിച്ച് ചോദിച്ചു: 'അത് റൗഡികളുടെ ആസ്ഥാനകേന്ദ്രമാണെന്ന് അറിയില്ലേ? ചാവണമെന്ന് അത്ര വാശിയാണോ?' ഒരു ജുമാ രാത്രിയില്‍ 11 മണി പിന്നിട്ടപ്പോള്‍ കാറില്‍ കയറി മാര്‍ക്കറ്റിലേക്കു പോകാനാവശ്യപ്പെട്ട എന്നെ ഡ്രൈവര്‍ അവിശ്വസനീയതയോടെ നോക്കി. 'നിങ്ങള്‍ക്കു കിറുക്കുണ്ടെന്നെനിക്കറിയാം, ഇത്രക്കു മുഴുവട്ടായി എന്നറിഞ്ഞിരുന്നില്ല' എന്നായിരുന്നു ആ നോട്ടത്തിന്റെ അര്‍ഥം.

ഒന്നും കേള്‍ക്കുന്നില്ലെന്നും കാണുന്നില്ലെന്നും നടിച്ച് ഞാനിരുന്നു. ഈ യാത്രക്ക് എനിക്കൊരു കൂട്ടുകാരനെ കിട്ടിയിട്ടുണ്ടല്ലോ. റംസാന്‍ ചന്തയിലേക്കു കൊണ്ടുപോകാമെന്നേറ്റ് നസീര്‍ വന്നിട്ടുണ്ട്. ഈ അവസരം നഷ്ടപ്പെടുത്താന്‍ എന്തായാലും ഞാന്‍ ഉദ്ദേശിക്കുന്നില്ല.
ആ രാത്രി ശിവാജി നഗറിലൂടെ കടന്നു പോകുമ്പോള്‍ എനിക്കൊരു വെളിപാടുണ്ടായി. ഇരുപതു വര്‍ഷമായി ഈ ഇടുങ്ങിയ തെരുവിലൂടെ ഞാന്‍ സഞ്ചരിക്കുന്നതാണ്. നട്ടും ബോള്‍ട്ടും സ്‌പെയര്‍ പാര്‍ട്‌സും തൊട്ട് ഇറച്ചിയും പത്രവും പച്ചക്കറിയും പഴവും പൂക്കളും തുണിയും ചെരുപ്പും വരെ എല്ലാം വില്‍ക്കുന്ന കടകള്‍ ഞാനിവിടെ കണ്ടിട്ടുണ്ട്. തെരുവിലെ കടകള്‍ക്കരികില്‍ അവിടെയും ഇവിടെയുമായി കാണുന്ന വാതിലുകളില്‍ പലപ്പോഴും എന്റെ കണ്ണുകള്‍ ഉടക്കിയിട്ടുണ്ട്. അടച്ചിട്ട ആ വാതിലുകള്‍ക്കു പിന്നില്‍ എന്താവും എന്നാലോചിച്ചിട്ടുണ്ട്. അന്നാദ്യമായി ഞാനതിനുള്ളിലേക്ക് കടന്നു. തുറന്ന വാതിലിലൂടെ ചതുരാകൃതിയിലുള്ള ഒരു നടുമുറ്റത്തേക്ക് ആദ്യം. അതിനു ചുറ്റിലും രണ്ടു മുറികള്‍ മാത്രമുള്ള കുറെ വീടുകള്‍. വീടെന്നു പറയാനാവില്ല, ചേരിപ്പുരകള്‍. മുറ്റം നിറയെ തൂങ്ങിയാടുന്ന തുണികള്‍. ഒരു മൂലയില്‍ ഇഷ്ടിക കൂട്ടി വെച്ച ഒന്നോ രണ്ടോ അടുപ്പുകള്‍. ഓരോ വീട്ടുകാര്‍ക്കും കുളിക്കാനുള്ള വെള്ളം ചൂടാക്കാനാണ് ഇത്. തൊട്ടടുത്ത് രണ്ടു കുളിമുറികളുണ്ട്. അവിടെ താമസിക്കുന്ന എല്ലാവര്‍ക്കും കൂടി ആകെയുള്ളത്. മഴ പെയ്യുമ്പോള്‍ റോഡ് കുത്തിയൊഴുകുന്ന കലക്കവെള്ളത്തിന്റെ പുഴയാകും. അതില്‍ അഴുക്കും വൃത്തികേടുകളും ഒഴുകിയെത്തും. മുന്‍വാതില്‍ തുറക്കുന്നതിനോളം അപകടം അപ്പോള്‍ മറ്റൊന്നും ഉണ്ടാവാനില്ല. എന്തൊക്കെയാണ് അകത്തേക്കു കയറുക എന്നപ്പോള്‍ പറയാനാവില്ല. ഒരു പഴയ ടയറോ, ഒറ്റച്ചെരുപ്പോ, ചത്ത പെരുച്ചാഴിയോ എന്തും ഏതു നിമിഷവും കടന്നുവരാം.

ശിവാജി നഗറില്‍ അന്നു ഞാന്‍ അലഞ്ഞത് ഒരെഴുത്തുകാരിയുടെ തീക്ഷ്ണനോട്ടങ്ങളോടെയായിരുന്നില്ല, തികച്ചും ഒരു സന്ദര്‍ശകയുടെ വിസ്മയത്തോടെയായിരുന്നു.

ആ വൈകുന്നേരം എനിക്കെന്തോ പ്രവചിക്കാനാവാത്ത അടയാളസൂചന ലഭിച്ചിരുന്നു. ഇറച്ചി വേവുന്ന മണമാണോ, പഞ്ഞിമുട്ടായിക്കു വേണ്ടി കടിപിടി കൂടുന്ന കീറിപ്പറിഞ്ഞ വസ്ത്രങ്ങളണിഞ്ഞ കുട്ടികളാണോ അതോ ജനാലച്ചില്ലില്‍ തട്ടി പ്രതിഫലിക്കുന്ന നേരിയ വെളിച്ചക്കീറാണോ? അറിയില്ല.

ആധുനിക നഗരമായ ബംഗലൂരുവിലെ അജ്ഞാതമായ ഈ ലോകത്ത് ചുറ്റിത്തിരിയുന്നതിനിടെ അടുത്ത ഏതാനും മണിക്കൂറുകളില്‍ പല തവണ അതേ തോന്നല്‍ ആവര്‍ത്തിച്ചു. ഇത്ര വൈകിയിട്ടും ശിവാജി നഗര്‍ ബസ് സ്റ്റാന്‍ഡ് പ്രദേശം എത്ര സജീവമായിരിക്കുന്നു! ഊടുവഴികളിലും ഇടവഴികളിലും ഉന്മാദം അലയടിക്കുന്നു. വഴിവാണിഭക്കാരുടെ വണ്ടികള്‍ ഇപ്പോള്‍ റോഡരികില്‍ വരിയായി നിരന്നിരിക്കുന്നു. കരിയടുപ്പില്‍ വേവിക്കുന്ന ഇറച്ചിയുടെയും തിളയ്ക്കുന്ന എണ്ണയില്‍ പൊരിഞ്ഞുപൊന്തുന്ന സമോസയുടെയും മണം അവിടമാകെ പടര്‍ന്നിരിക്കുന്നു. അരിഞ്ഞ ഉള്ളിയും കറിവേപ്പിലയും കലര്‍ന്ന മണം ഒരിടത്ത്, മറ്റൊരിടത്ത് പക്കുവടയും ജിലേബിയും, വേറൊരിടത്ത് ചെണ്ടുമല്ലിയും മുല്ലമൊട്ടുകളും, ചിലയിടത്താവട്ടെ ചാണകവും അഴുക്കും. എല്ലാത്തിലും മീതെ അത്തറിന്റെയും വിയര്‍പ്പിന്റെയും കുളിക്കാത്ത ശരീരങ്ങളുടെയും മൃഗസഹജമായ രൂക്ഷഗന്ധവും.


++++++++++


പല വലുപ്പത്തിലും രൂപത്തിലുമുള്ള മനുഷ്യരിങ്ങനെ ഓരോ ഇടവഴികളിലൂടെയും നിറഞ്ഞൊഴുകുന്നു. ചിലര്‍ക്ക് പല്ലുകളാഴ്ത്താന്‍ ഒരു ചൂടു കെബാബ് കിട്ടണം. ചിലര്‍ വെറുതെ ആനന്ദിക്കാന്‍ നടക്കുന്നു. ചിലര്‍ക്ക് ഗ്ലാസ്സില്‍ പകര്‍ന്ന ഒരു ചൂടു സുലൈമാനിയോ ഒരു കവിള്‍ പുകയോ മതി. പണി കഴിഞ്ഞു മടങ്ങുന്നവര്‍. പരിസരം നിരീക്ഷിച്ചു നില്‍ക്കുന്ന പോലീസുകാര്‍. ഓട്ടോറിക്ഷാ ഡ്രൈവര്‍മാര്‍. തൊഴിലാളികള്‍. വേശ്യകള്‍. ഹിജഡകള്‍. തെരുവുപിള്ളേര്‍. യാചകര്‍. സഞ്ചാരികള്‍. നിത്യസന്ദര്‍ശകര്‍...
ആയിരമായിരം സുഗന്ധങ്ങളുടെയും ആഗ്രഹങ്ങളുടെയും ഒരു മിശ്രമേഘം ആ നഗരത്തിന്റെ അടിവയറിനെ പൊതിഞ്ഞു നില്‍ക്കുന്നതു പോലെ എനിക്കു തോന്നി.

സെന്റ് മേരീസ് ബസലിക്കയുടെ അടുത്ത് നസീറുമൊത്ത് ഞാന്‍ പുറത്തിറങ്ങിയപ്പോള്‍ എന്റെ ഡ്രൈവര്‍ വിസമ്മതത്തോടെ നോക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. എനിക്കറിയാവുന്ന നഗരഭാവങ്ങള്‍ക്കെല്ലാം അപ്പുറത്തുള്ള വിചിത്രമായ ആ രാത്രിലോകത്തേക്ക് അതവഗണിച്ച് ഞാന്‍ മെല്ലെ നടന്നു. കുറച്ചു മാസങ്ങള്‍ക്കു മുമ്പ് റസ്സല്‍ മാര്‍ക്കറ്റില്‍ ഷോര്‍ട് സര്‍ക്യൂട്ട് കാരണം ഒരു തീപ്പിടുത്തം ഉണ്ടായി. കുറെ കടകള്‍ കത്തി നശിച്ചു. ഇപ്പോള്‍ റസ്സല്‍ മാര്‍ക്കറ്റ് വെറും അസ്ഥികൂടം മാത്രം.

'നമുക്കൊരു സുലൈമാനി അടിച്ചു കൊണ്ടു തുടങ്ങാം' -മാര്‍ക്കറ്റ് റോഡിലെ ന്യൂ ബോംബെ ടീസ്റ്റാളിലേക്ക് എന്നെ നയിക്കുമ്പോള്‍ നസീര്‍ പറഞ്ഞു. ഒരു കൊച്ചുകട. അതിനു മുന്നില്‍ ഭീമാകാരനായ ഒരു ഇറാനിയന്‍ സമോസ പ്രദര്‍ശിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. നിന്നു തിരിയാനിടമില്ല കടയില്‍. തങ്ങളുടെ ഊഴം കാത്ത് അത്രയും ആളുകള്‍ പുറത്തും നില്‍ക്കുന്നു.

ഞാന്‍ നടപ്പാതയില്‍ നിന്നു. എല്ലായിടത്തും പരിചയക്കാരുള്ള നസീറാകട്ടെ ആളുകളെ ഉന്തിമാറ്റി അകത്തേക്കു പോയി. കുര്‍ത്തയും പൈജാമയും തലയില്‍ വെള്ളത്തൊപ്പിയും ധരിച്ച കുറെ ചെറുപ്പക്കാര്‍ അതിനിടെ എന്നെ സൂക്ഷിച്ചു നോക്കിക്കൊണ്ട് കടന്നുപോയി. ഞാന്‍ തുറിച്ചു നോക്കിയപ്പോള്‍ അവര്‍ പൊടുന്നനെ കണ്ണുകള്‍ തിരിച്ചുകളഞ്ഞു. അവിടെ ഞാന്‍ ഒരു 'അസാധാരണ സാന്നിധ്യ'മാണെന്ന് ആ നിമിഷം ഞാന്‍ മനസ്സിലാക്കി. അവര്‍ മനസ്സില്‍ പറയുന്നത് അപ്പോള്‍ എനിക്കു കേള്‍ക്കാമായിരുന്നു: തട്ടമില്ലാത്ത ഒരു പെണ്ണ്, ഇവിടെ? എന്നുവച്ച് നമ്മള്‍ അവളെപ്പോലെ മര്യാദ കെട്ടവളാവണ്ടല്ലോ...

ഞാന്‍ പുഞ്ചിരിച്ചു. എല്ലാവരും ഭയപ്പെടുന്ന നഗരത്തിന്റെ ഭാഗത്താണ് ഞാന്‍ ഇപ്പോള്‍ നില്‍ക്കുന്നത്. എല്ലാവരും സുരക്ഷിതമല്ലെന്ന് ആവര്‍ത്തിച്ച സ്ഥലമാണ് ഇത്. ഇതിനേക്കാള്‍ സുരക്ഷിതത്വം മറ്റെവിടെയും ഉണ്ടായിട്ടില്ല എന്നാണ് പക്ഷെ അപ്പോള്‍ എനിക്കു തോന്നിയത്.
ചുറ്റുമുള്ളവരുടെ വികാരങ്ങള്‍ മുറിപ്പെടാതിരിക്കട്ടെ എന്ന ചിന്തയില്‍ ഞാനെന്റെ ദുപ്പട്ട തലയ്ക്കു മീതേക്കൂടി വലിച്ചിട്ടു. അപ്പോഴേക്കും ഗ്ലാസില്‍ ആവി പറക്കുന്ന സുലൈമാനിയും കടലാസില്‍ പൊതിഞ്ഞ രണ്ടു കീമ സമോസയുമായി നസീറെത്തി. അത് സ്വര്‍ഗത്തില്‍ നിന്നു കൊടുത്തയച്ച ഭക്ഷണം പോലെ എനിക്കു തോന്നി. നോക്കിനില്‍ക്കെ ജനപ്രവാഹവും തിരക്കും വര്‍ധിച്ചു വരുന്നതും എനിക്കനുഭവപ്പെട്ടു. വീര്‍ത്തുവരുന്ന ആ ജനസഞ്ചയത്തില്‍ നിന്നും മൂന്നു യുവാക്കള്‍ ഞങ്ങള്‍ക്കു നേരെ നടന്നടുക്കുന്നതു ഞാന്‍ കണ്ടു. നസീറിന്റെ സുഹൃത്തുക്കളാണ്. എന്റെ ബോഡിഗാര്‍ഡ്‌സിന്റെ സംഖ്യ പിന്നെയും വര്‍ധിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നെനിക്കു മനസ്സിലായി. തെരുവുകളിലൂടെയും ഇടവഴികളിലൂടെയും കടകള്‍ക്കിടയിലൂടെയും നിരന്നു നില്‍ക്കുന്ന ഉന്തുവണ്ടികള്‍ക്കിടയിലൂടെയും ഞങ്ങളൊരുമിച്ചായി പിന്നീടുള്ള സഞ്ചാരം.

എന്റെ കണ്ണുകള്‍ ഓരോ കാഴ്ചകളിലും അദ്ഭുതം കൊണ്ടു വിടര്‍ന്നു വിടര്‍ന്നു വന്നു. ഷര്‍ട്ടുകള്‍, കെറ്റിലുകള്‍, നിക്കാഹ് ചമയങ്ങള്‍, പ്ലാസ്റ്റിക് പൂക്കള്‍, ഗില്‍റ്റ്, പെന്‍സില്‍ ബോക്‌സ്, മിഠായികള്‍, ബാഗുകള്‍, വളകള്‍... ഇവിടെ വില്‍പ്പനക്കില്ലാത്ത ഒന്നുമില്ലെന്ന് ഒരു വേള എനിക്കു തോന്നി. ഒരു ചെറിയ സെക്യൂരിറ്റി താവളത്തില്‍ നിന്ന് നിഗൂഢമായ ശബ്ദത്തില്‍ ഇടയ്ക്കിടെ ഉയരുന്ന അനൗണ്‍സ്‌മെന്റും എന്നെ ആകര്‍ഷിച്ചു. 'നാലു വയസ്സുള്ള അഹമ്മദ് എന്ന കുട്ടിയെ കണ്ടുകിട്ടിയിട്ടുണ്ട്. ഷൗക്കത്ത് അസ്ലം, നിങ്ങളുടെ മകന്‍ അഹമ്മദ് ഇവിടെ ഉണ്ട്. നിങ്ങള്‍ക്കവനെ വേണ്ടേ? ആളുകള്‍ ഒരിടത്തു മാത്രമായി തങ്ങിനില്‍ക്കരുത്. നീങ്ങിക്കൊണ്ടേയിരിക്കുക. സ്ത്രീകള്‍ ദയവു ചെയ്ത് തല മൂടുക. തട്ടം ധരിക്കുക..'

ഇനിയുള്ള വര്‍ഷങ്ങളില്‍ ആ രാത്രി നടന്നലഞ്ഞ തെരുവുകളും ഇടവഴികളും ആ മുഖങ്ങളും ഉന്തുവണ്ടികളില്‍ കണ്ട സാധനങ്ങളും ഞാന്‍ മറക്കുമായിരിക്കും. പക്ഷെ ഒരു കാര്യം ഞാനൊരിക്കലും മറക്കില്ല. രാത്രി രണ്ടു മണിക്ക് ആയിരക്കണക്കിന് അപരിചിതര്‍ക്കിടയില്‍ നിന്ന ആ നില്‍പ്പ്. ഏറ്റവും സനാഥയായി. അടിമുടി ഉണര്‍ന്നെണീറ്റവളായി. അളവില്ലാത്ത ഉത്സാഹത്തോടെ...