'ദിവ്യപ്രേമ' ത്തെ കുറിച്ച് വളരെ അധികം സംഭാഷണങ്ങള്‍ നടക്കുന്നുണ്ട്. പ്രേമം സ്വര്‍ഗത്തില്‍ നിന്നും ഇറക്കുമതി ചെയ്യപ്പെടേണ്ട വസ്തുവാണെന്നാണ് ധാരണ. മനുഷ്യര്‍ ദൈവത്തെ പ്രേമിക്കുന്നുവെന്നു പറയും. അല്ലെങ്കില്‍ ദൈവം അവരെ പ്രേമിക്കുന്നുവെന്നു പറയും. പലരും എന്നോട് തറപ്പിച്ചു പറയാറുണ്ട്, 'ദൈവം ഞങ്ങളെ സ്‌നേഹിക്കുന്നു' എന്ന്. ഞാന്‍ അവരോട് പറയും, ' നിങ്ങളുടെ വിശേഷമായ സൃഷ്ടി കാരണം ദൈവത്തിനു മാത്രമേ നിങ്ങളെ സ്‌നേഹിക്കുവാന്‍ സാധിക്കുകയുള്ളു. അദ്ദേഹം ചെയ്ത തെറ്റിന്റെ ഫലത്തെ അദ്ദേഹമെങ്കിലും സ്‌നേഹിക്കേണ്ടെ?'

ഓരോ മനുഷ്യനും സ്‌നേഹിക്കുവാന്‍ കഴിവുണ്ട്. പക്ഷെ പല തരത്തിലുള്ള അര്‍ത്ഥശൂന്യമായ വിശ്വാസ സംഹിതകള്‍, അഭിപ്രായങ്ങള്‍,  തത്വ ശാസ്ത്രങ്ങള്‍, ആദര്‍ശങ്ങള്‍ എന്ന് തുടങ്ങി ജീവിതമൊഴികെ മറ്റെല്ലാ കാര്യങ്ങളും കൊണ്ട് അവന്‍ അവനവനെത്തന്നെ തളര്‍ത്തിയിട്ടിരിക്കുകയാണ്. നിങ്ങള്‍ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നുണ്ടെങ്കില്‍ സ്‌നേഹിക്കുക എന്നത് സഹജമാണ്. അത് ആരും പഠിപ്പിച്ചു തരേണ്ടതില്ല. അതിന് ഒരു ധര്‍മ്മ ശാസ്ത്രവും ആവശ്യമില്ല. മുകളില്‍ നിന്ന് നിങ്ങളെ നിരീക്ഷിക്കുന്ന ഒരു ഈശ്വരനെയും ആവശ്യമില്ല.

സ്വര്‍ഗത്തില്‍ സ്‌നേഹമുണ്ടോ എന്ന് നമുക്കറിയുകയില്ല. എന്നാല്‍ മനുഷ്യര്‍ക്ക് അതിനുള്ള കഴിവുണ്ടെന്ന് നമുക്കെല്ലാവര്‍ക്കും അറിയാം. നിങ്ങളെ സ്‌നേഹിക്കുന്ന ഒരു മനുഷ്യജീവിയെ ഇതുവരെ കണ്ട് കിട്ടിയിട്ടില്ലെങ്കില്‍ ഞാന്‍ ശുപാര്‍ശ ചെയ്യുക ഒരു നായയെ കണ്ടുപിടിക്കാനായിരിക്കും. മനുഷ്യര്‍ ചിലപ്പോള്‍ ചഞ്ചലിതരായി പോകും. പക്ഷെ ഒരു നായയുമായിട്ടാണെങ്കില്‍ പന്ത്രണ്ട് വര്‍ഷത്തെ സ്‌നേഹബന്ധം ഉറപ്പാക്കാം. നമ്മുടെ സ്‌നേഹം ഈ ഗ്രഹത്തില്‍ തന്നെ നിര്‍ത്തണം; ഇവിടെയാണ് അത് ആവശ്യമുള്ളത്. രണ്ടായിരം വര്‍ഷങ്ങള്‍ക്ക് മുന്‍പ് ക്രിസ്തു 'നിന്റെ അയല്‍ക്കാരനെ സ്‌നേഹിക്കുക' എന്ന് പറഞ്ഞപ്പോള്‍ അദ്ദേഹം ആ സമയത്തു നിങ്ങളുടെ അടുത്തുള്ളയാളെ പൂര്‍ണ്ണമായി അംഗീകരിക്കുക എന്നാണ് ഉദ്ദേശ്ശിച്ചത്. 

ഈശ്വരനെ എല്ലാവര്‍ക്കും സ്‌നേഹിക്കാം; അദ്ദേഹം ഇവിടെയൊന്നും ഇല്ലല്ലോ! അതുപോലെ ഈശ്വരന്‍ സ്‌നേഹത്തിന്റെ മൂര്‍ത്തീഭാവമാണെങ്കില്‍ അദ്ദേഹത്തിനെന്തിനാണ് നിങ്ങളുടെ സ്‌നേഹം?  ഈശ്വരനെ വെറുതെ വിട്ടേയ്ക്കു; അദ്ദേഹം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജോലി ചെയ്യട്ടെ - നിങ്ങള്‍ നിങ്ങളുടെ ജോലി ചെയ്യൂ. മനുഷ്യര്‍ രാമനുമായും, കൃഷ്ണനുമായും, ക്രിസ്തുവുമായും ഒക്കെ നല്ല സമ്പര്‍ക്കത്തിലേര്‍പ്പെടുന്നുണ്ട്. അതേ സമയം തന്റെ അയല്‍ക്കാരനുമായി സംസാരിക്കുക പോലുമില്ല.

സ്‌നേഹം എന്നതുകൊണ്ട് അധികമാളുകളും ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് ഒരു പരസ്പര ഗുണകര പദ്ധതിയാണ്. നിങ്ങള്‍ക്ക് ചില ആവശ്യങ്ങളുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് നിങ്ങള്‍ മറ്റൊരാളുമായി ഒരു തീരുമാനത്തിലെത്തി. 'നിങ്ങള്‍ എനിക്ക് ഇത് തരു; ഞാന്‍ നിങ്ങള്‍ക്ക് അത് തരാം'. നിങ്ങള്‍ക്ക് ശാരീരികവും, മാനസികവും, വൈകാരികവും, സാമൂഹികവും, സാമ്പത്തികവും മാത്രമല്ല, മറ്റനേകം ആവശ്യങ്ങളുണ്ടായിരിക്കും. ഇവയെല്ലാം പൂര്‍ത്തീകരിക്കുവാന്‍ നിങ്ങള്‍ പലതരം ബന്ധങ്ങള്‍  സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ടായിരിക്കും. പക്ഷെ നാളെ നിങ്ങള്‍ ഈ ഇടപാടില്‍ നിന്നും പിന്മാറുകയാണെങ്കില്‍, മറ്റെയാളും അത് തന്നെ ചെയ്യും.

അതുകൊണ്ടാണ് ബന്ധങ്ങള്‍ എപ്പോഴും ഒരു സന്നിഗ്ധാവസ്ഥയിലായിരിക്കുന്നത്. രണ്ടാളുകള്‍ പരസ്പരം സ്‌നേഹമോ ജീവിതമോ നേടി എടുക്കുവാന്‍ ശ്രമിക്കുകയാണ്. മറ്റൊരാളില്‍ കൂടി നിങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങള്‍ നേടിയെടുക്കുവാന്‍ ശ്രമിക്കുന്നിടത്തോളം കാലം ഈ പിരിമുറുക്കം തുടര്‍ന്നുകൊണ്ടിരിക്കും. ആവശ്യങ്ങള്‍ നേടിയെടുക്കേണ്ടിടത്തോളം കാലം സ്‌നേഹം അറിയുവാന്‍ സാധ്യമല്ല.

നമ്മുടെ ബന്ധങ്ങളെല്ലാം നിങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങളില്‍ നിന്നും ഉടലെടുത്തിട്ടുള്ളവയാണ്. അതില്‍ തെറ്റോ ശരിയോ ഇല്ല. പക്ഷെ ആ ബന്ധങ്ങളില്‍ നിങ്ങളുടെ സാന്മാര്‍ഗിക ചിന്തകള്‍ അടിച്ചേല്‍പിച്ച്  അവയെ പുണ്യവത്ക്കരിക്കുകയോ, മോശമായി കാണുകയോ ചെയ്യരുത്. നമ്മുടെ പരിമിതികളെ സ്വര്‍ണം പൂശുകയോ, കൈവിലങ്ങുകളെ  ആഭരണങ്ങളായി പ്രദര്‍ശിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യേണ്ടതില്ല. ഉടമ്പടികള്‍ ഉണ്ടാക്കുന്നത് തെറ്റല്ല. പക്ഷെ അത് സ്‌നേഹമാണെന്നു വിശ്വസിച്ച് നാം നമ്മെത്തന്നെ വഞ്ചിക്കരുത്.

അങ്ങിനെയാണെങ്കില്‍ സ്‌നേഹം എന്താണ്? അത് ഒരു മാനുഷിക വികാരമാണ്. വൈകാരിക തലത്തില്‍ നിങ്ങള്‍ മറ്റൊരു വസ്തുവുമായി ഒന്നാകാന്‍ ആഗ്രഹിക്കുന്നു എന്നാണ് അതിനര്‍ത്ഥം. ഇത് സ്വാഭാവികമായ ഒരു ആഗ്രഹമാണ്. നിങ്ങള്‍ കാംക്ഷിക്കുന്നത് ഭക്ഷണം, ലൈംഗിക ബന്ധം, സ്‌നേഹം, ഈശ്വരന്‍, സ്വര്‍ഗം എന്നിവയില്‍ ഏതെങ്കിലുമാകാം. പക്ഷെ അത് ഒരു ആഗ്രഹമാണ്. സ്വയം വളര്‍ന്നു, മറ്റെന്തെങ്കിലും ഒന്നിനെ തന്റെ തന്നെ ഭാഗമാക്കി തീര്‍ക്കുന്നതിനാണ് അടിസ്ഥാനപരമായി എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ജനിക്കുന്നത്. മറ്റൊന്നിനോട് ചേരുവാനുള്ള ഈ ആഗ്രഹം എല്ലാ തലത്തിലും സംഭവിക്കുന്നുണ്ട്. ഏറ്റവും താഴ്ന്ന ശാരീരിക തലത്തിലാണ് ഇത് സംഭവിക്കുന്നതെങ്കില്‍ നാം അതിനെ വിശപ്പ് എന്നോ ലൈംഗികാസക്തി എന്നോ വിളിക്കും. ഒന്നാകാനുള്ള മോഹം  മനസ്സിലാണെങ്കില്‍ അത് അത്യാഗ്രഹമോ, അധികാരമോഹമോ ആണെന്ന് പറയും. വൈകാരികമായി പ്രദര്‍ശിപ്പിക്കുമ്പോള്‍ അത് സ്‌നേഹമാകും.

മനുഷ്യന്റെ ഒരു ഭാഗം വികാരങ്ങളാണ്. അത് അവഗണിക്കുവാന്‍ സാധ്യമല്ല. നിങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിലെ ഊര്‍ജ്ജത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം വികാരങ്ങള്‍ക്കായി മാറ്റി വച്ചിരിക്കയാണ്. നിങ്ങള്‍ അതിനെ വികസിപ്പിക്കണം. ഇല്ലെങ്കില്‍ അത് ഒരു കല്ല് പോലെ നിങ്ങളുടെ വയറ്റില്‍ കിടക്കും. 'ഒന്നാവുക' എന്നതാണ് യോഗയുടെ അര്‍ത്ഥം. അതുകൊണ്ട് നിങ്ങള്‍ സ്നേഹിക്കുമ്പോള്‍ ഒരു തരത്തില്‍ നിങ്ങള്‍ വികാരങ്ങളുടെ പാതയിലൂടെ യോഗമാണ് നേടുന്നത്. എല്ലാ മതങ്ങളും ഇതിനെ അടുത്ത തലത്തിലേക്ക് ഉയര്‍ത്തി 'ഭക്തി' എന്ന പേര് നല്‍കി. ഭക്തി എന്ന് പറയുന്നത് യുക്തിപരമല്ലാത്ത സ്‌നേഹമാണ്. യുക്തിപരമായി ചിന്തിച്ചാല്‍ ഇത് വിഡ്ഢിത്തമാണ്. 

പക്ഷെ ഇതിലൂടെ കടന്നു പോകുന്നയാള്‍ക്ക് ഇതൊരു ഗംഭീര അനുഭവമാണ് - പ്രേമം പോലെ തന്നെ. നിങ്ങളുടെ ശരീരം സുഖമായിട്ടിരിക്കുകയാണെങ്കില്‍, നാമതിനെ  ആരോഗ്യം, സന്തോഷം എന്നെല്ലാം വിളിക്കും. മനസ്സ് സുഖമായിട്ടിരുന്നാല്‍ ശാന്തിയും സുഖവുമാണ്. വികാരങ്ങള്‍ നന്നായിരുന്നാല്‍ അത് സ്‌നേഹവും അനുകമ്പയുമാകും. ജീവിതത്തിലെ ഊര്‍ജ്ജം നന്നായിരുന്നാല്‍ അത് പരമാനന്ദവും, ആനന്ദ നിര്‍വൃതിയുമാണ്. അതുകൊണ്ട് നിങ്ങള്‍ സ്‌നേഹം എന്ന് വിളിക്കുന്നത് ആന്തരികമായ ഒരു സുഖം മാത്രമാണ്.

നിങ്ങളുടെ ഉള്ളിലെ സുഖത്തിന് ആരോ ഒരാള്‍  കാരണക്കാരനാണെന്നു നിങ്ങള്‍ വിശ്വസിക്കുന്നു. അങ്ങനെയൊരാള്‍ ഒരു ഉത്തേജനമോ, പ്രചോദനമോ ആയേക്കാം. പക്ഷെ അയാളില്‍ മാത്രം നിലനില്‍ക്കുന്ന ഒന്നല്ല ആ അനുഭവം. ലക്ഷ്യത്തിലെത്തിക്കാന്‍ അവര്‍ക്ക് കഴിയുകയില്ല. എന്തെന്നാല്‍ സ്‌നേഹം അന്തമില്ലാത്ത മോഹമാണ്. ഒന്നാകുന്ന പ്രക്രിയയിലേക്കു അത് നയിക്കുകയില്ല. പല സന്ദര്‍ഭങ്ങളിലും നിങ്ങള്‍ സ്‌നേഹിക്കുന്ന ആളുമായി ഒന്നായി തീര്‍ന്നു എന്ന് നിങ്ങള്‍ വിചാരിക്കും; പക്ഷെ അങ്ങിനെ സംഭവിക്കുന്നില്ല.

നിങ്ങള്‍ക്കുള്ളില്‍ ആവശ്യങ്ങളൊന്നും ഇല്ലാതാകുമ്പോഴാണ് സ്‌നേഹം സാധ്യമാകുന്നത്. സ്‌നേഹം സത്യത്തിലുള്ളതാണെങ്കില്‍ അതിനു ഒരു വസ്തുവിന്റെ ആവശ്യം ഉണ്ടാകുകയില്ല. നിങ്ങള്‍ കാണുന്നതെല്ലാം - പുരുഷനോ, സ്ത്രീയോ, ഉറുമ്പോ, ആനയോ, മരമോ എന്തുമാകട്ടെ- അതിനോടെല്ലാം ഒരു അടുപ്പം തോന്നുന്നുണ്ടെങ്കില്‍ അതാണ് സ്‌നേഹം. ഇതാണ് ബുദ്ധിപൂര്‍വം ജീവിക്കുവാനുള്ള മാര്‍ഗം. മനസ്സില്‍ ഈ അടുപ്പം എല്ലായ്‌പോഴും തോന്നി തുടങ്ങിയാല്‍ നിങ്ങള്‍ക്ക് എല്ലാത്തിനെയും സ്‌നേഹിക്കാം.

ജീവിതത്തോടും, അവനവനോടും തന്നെ സ്വസ്ഥത നേടാത്തവരാണ് സ്‌നേഹം അന്വേഷിക്കുന്നത്. തനിക്കു ചുറ്റുമുള്ള അനേകായിരം വസ്തുക്കളുമായി യോജിച്ചു പോകുവാന്‍ കഴിയാത്തതുകൊണ്ടാണ് അവര്‍ അത് ഒരാളില്‍ നിന്നും ലഭിക്കുവാന്‍ മോഹിക്കുന്നത്. ഇതിനായിട്ടാണ് കുടുംബം, സമൂഹം, രാഷ്ട്രം എന്നീ തലങ്ങളില്‍ ഉള്ള കൂട്ടായ്മകള്‍  ആവിഷ്‌കരിച്ചിട്ടുള്ളത്. നിങ്ങളുടെ പ്രതിരോധം കുറച്ചു സമയത്തേക്കെങ്കിലും അഴിച്ചു വെക്കാനാകുന്ന ഒരു ഇടമായിട്ടാണ് ഇവ നില്‍ക്കുന്നത്.

സ്‌നേഹം സ്വയം ഉന്മൂലനം ചെയ്യലാണ്. വാസ്തവത്തില്‍ സ്‌നേഹം കാണിക്കുന്നത് നിങ്ങളെക്കാള്‍ പ്രാധാന്യമുള്ള മറ്റൊരു വസ്തു  ഉണ്ടായിരിക്കുന്നു എന്നതാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് നാം അതിനെ 'പ്രേമത്തില്‍ അകപെട്ടുപോകുക' എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. നിങ്ങള്‍ മുഴുവനായിട്ടല്ലെങ്കിലും, നിങ്ങളിലെ ഒരു ഭാഗമെങ്കിലും അതോടെ തകരും, മരിക്കും. ഇങ്ങനെ സംഭവിക്കാത്തിടത്ത് പ്രേമമില്ല; കണക്കു കൂട്ടലുകള്‍ മാത്രമേയുള്ളു. പ്രേമമില്ലാത്തപ്പോള്‍ മനുഷ്യര്‍ പാരുഷ്യമുള്ളവരായി തീരും. പ്രേമത്തില്‍ അകപ്പെട്ടാല്‍ നിങ്ങള്‍ ഏതു വിധത്തില്‍ വേണമെങ്കിലും വളയുവാനും, തിരിയുവാനും തയ്യാറാകും. ഇത് മഹത്തായ ഒരു ആത്മീയ നേട്ടമാണ്. എന്തെന്നാല്‍ നിങ്ങള്‍ വഴങ്ങുവാന്‍  തയ്യാറായി എന്നാണ് ഇത് കാണിക്കുന്നത്.

ശിവന്‍ സംഹാരകനാണെന്നു നാം പറയുമ്പോള്‍ അതിനര്‍ത്ഥം അദ്ദേഹം നിര്‍ബന്ധമായി പ്രേമിക്കുന്ന ആളാണ് എന്നാണ്. ശരിയായ പ്രേമം നിങ്ങളെ നശിപ്പിക്കണം; അല്ലെങ്കില്‍ അത് പ്രേമമല്ല. 'നശിപ്പിക്കുക' എന്നാല്‍ നിങ്ങളുടെ വീടോ, വ്യാപാരമോ നശിപ്പിക്കലല്ല. നിങ്ങള്‍ ' ഞാന്‍' എന്ന് വിളിക്കുന്ന, ഒട്ടും വഴങ്ങാത്ത, ആ വ്യക്തിത്വത്തെ ആണ് പ്രേമത്തിലൂടെ നശിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. അതാണ് സ്വയം ഉന്മൂലനം.

ഇപ്പോള്‍ ഉള്ള ജീവിതത്തെ ശരിയായി മനസ്സിലാക്കുകയാണെങ്കില്‍, നമുക്ക് ചുറ്റുമുള്ളതിനോട് യോജിച്ചു ജീവിക്കുവാന്‍ സാധിക്കും. നിങ്ങളുടെ ശരീരത്തിലെ ഓരോ കോശവും ചുറ്റുമുള്ള  ഓരോ വസ്തുവുമായും നിതാന്ത സമ്പര്‍ക്കത്തിലാണ്. ഈ സമ്പര്‍ക്കമില്ലാതെ ഒരു കോശത്തിനും ഒരു നിമിഷം പോലും നിലനില്‍ക്കുവാനാകില്ല. ഈ അറിവ് നിങ്ങളില്‍  ഉറയ്ക്കുകയാണെങ്കില്‍ നിങ്ങളെ സ്‌നേഹമോ, അനുകമ്പയോ പിടിപ്പിക്കേണ്ടതില്ല. എല്ലാ വസ്തുക്കളും നിങ്ങളുടെ ഭാഗം തന്നെയാണെന്ന് എന്ന ബോധം വന്നു കഴിഞ്ഞാല്‍ പിന്നെ ഒന്നും പേടിക്കാനില്ല. ഈ സൗഖ്യം നേടാന്‍ ആരുമായും പ്രത്യേക ഉടമ്പടികള്‍  ഉണ്ടാക്കേണ്ടതില്ല. നിങ്ങളുടെ ജീവിതം കൊണ്ട് തന്നെ ഇത് നേടാന്‍ കഴിയും.