കഴിഞ്ഞ രണ്ട് ദശാബ്ദമായി എല്ലാ വര്‍ഷവും ഒക്ടോബര്‍ 10 'ലോക മാനസികാരോഗ്യദിന'മായി ആചരിക്കാറുണ്ട്. ഈ വര്‍ഷത്തെ ലോക മാനസികാരോഗ്യദിനത്തിന്റെ പ്രമേയം 'വിഷാദരോഗം: ഒരു ആഗോള പ്രതിസന്ധി' എന്നതാണ്.


എന്താണ് വിഷാദരോഗം?


സ്ഥായിയായ വിഷാദം, ജോലി ചെയ്യാനും മറ്റുള്ളവരോട് ഇടപെടാനും താത്പര്യമില്ലായ്മ, കാരണമില്ലാത്ത ക്ഷീണം എന്നിവയില്‍ രണ്ട് ലക്ഷണങ്ങളെങ്കിലും രണ്ടാഴ്ചക്കാലം തുടര്‍ച്ചയായുണ്ടായാല്‍ ആ വ്യക്തിക്ക് വിഷാദരോഗമുണ്ടെന്ന് സംശയിക്കാം. ഇതോടൊപ്പം ഉറക്കക്കുറവ്, വിശപ്പില്ലായ്മ, ശ്രദ്ധക്കുറവ്, മറവി, നിരാശ, ആത്മഹത്യാ പ്രവണത തുടങ്ങിയ ലക്ഷണങ്ങളും ഉണ്ടാകാം. അകാരണമായ ഭയം, സംശയങ്ങള്‍, ചെവിയില്‍ അശരീരി ശബ്ദങ്ങള്‍ കേള്‍ക്കുന്നത് പോലെയുള്ള മിഥ്യാനുഭവങ്ങള്‍ എന്നിവയും ചിലപ്പോള്‍ കാണാറുണ്ട്. ശരീരഭാഗങ്ങളില്‍ വേദന, വയറെരിച്ചില്‍, കൈകാലുകള്‍ക്ക് പെരുപ്പ് തുടങ്ങിയ ശാരീരിക രോഗലക്ഷണങ്ങളും വിഷാദ രോഗത്തിന്റെ ഭാഗമായി ഉണ്ടാകാം.


എല്ലാ വിഷാദരോഗങ്ങളും ഒരുപോലെയാണോ?


അല്ല. ലക്ഷണങ്ങളുടെ സ്വഭാവമനുസരിച്ച് വിഷാദരോഗങ്ങള്‍ പലതരത്തിലുണ്ട്. ജീവിതത്തില്‍ ഒരിക്കലെങ്കിലും അമിതമായ സന്തോഷം, അമിത സംസാരം, അക്രമ സ്വഭാവം തുടങ്ങിയ ഉന്മാദ രോഗത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങള്‍ പ്രദര്‍ശിപ്പിച്ചിട്ടുള്ള ഒരാള്‍ക്ക് പില്‍ക്കാലത്ത് വിഷാദ രോഗത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങള്‍ വന്നാല്‍ ഈ അവസ്ഥയെ 'ബൈപോളാര്‍ ഡിപ്രഷന്‍' എന്നു വിളിക്കുന്നു. ഇത്തരക്കാര്‍ക്ക് സ്ഥായിയായ വിഷാദത്തോടൊപ്പം അമിതമായ വിശപ്പ്, അമിത ഉറക്കം, ശാരീരിക ക്ഷീണം എന്നീ ലക്ഷണങ്ങള്‍ കണ്ടേക്കാം. ജീവിതത്തിലൊരിക്കലും 'ഉന്മാദരോഗ'ത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങള്‍ വരാത്ത ഒരാള്‍ക്ക് വിഷാദരോഗം വന്നാല്‍ അതിനെ 'യൂണിപോളാര്‍ ഡിപ്രഷന്‍' എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. വിഷാദത്തോടൊപ്പം അകാരണമായ ഭയം, സംശയങ്ങള്‍, മിഥ്യാനുഭവങ്ങള്‍ എന്നിവ ഉണ്ടാകുന്ന അവസ്ഥയെ 'സൈക്കോട്ടിക്ക് ഡിപ്രഷന്‍' എന്നാണ് പറയുന്നത്.


എന്താണ്‌വിഷാദ രോഗത്തിന്റെ കാരണം?


വിഷാദരോഗം ബാധിച്ചിട്ടുള്ളവരുടെ മസ്തിഷ്‌കത്തിലെ ചില ഭാഗങ്ങളില്‍ സിറട്ടോണിന്‍, നോര്‍എപിനെഫ്രിന്‍ തുടങ്ങിയ രാസപദാര്‍ഥങ്ങളുടെ അളവില്‍ കുറവുണ്ടായതായി പഠനങ്ങള്‍ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. കുടുംബത്തില്‍ അടുത്ത ബന്ധുക്കള്‍ക്കാര്‍ക്കെങ്കിലും വിഷാദരോഗം ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടെങ്കില്‍ നിങ്ങള്‍ക്ക് വിഷാദരോഗം വരാനുള്ള സാധ്യത മൂന്നിരട്ടിവരെ കൂടുതലാണ്. സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി, വ്യക്തിബന്ധങ്ങളിലെ തകരാറുകള്‍, ഗാര്‍ഹികപീഡനം, മദ്യത്തിന്റെയും മറ്റു ലഹരിവസ്തുക്കളുടെയും ദുരുപയോഗം, ദീര്‍ഘകാലമായുള്ള ശാരീരിക രോഗങ്ങള്‍, വിവാഹം കഴിക്കാത്ത അവസ്ഥ എന്നിവയൊക്കെ വിഷാദരോഗസാധ്യത കൂട്ടുന്നു.


കുട്ടികള്‍ക്ക് വിഷാദരോഗം വരാറുണ്ടോ?


സാധാരണയായി 20 വയസ്സിനു മുകളിലുള്ളവരിലാണ് വിഷാദരോഗം കൂടുതലായി കണ്ടുവരുന്നതെങ്കിലും കുട്ടികളിലും കൗമാരപ്രായക്കാരിലും വിഷാദരോഗം ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. സ്‌കൂളില്‍ പോകാന്‍ മടി, അകാരണമായ ദേഷ്യം, വിശപ്പില്ലായ്മ, മറ്റുള്ളവരോട് സംസാരിക്കാന്‍ താത്പര്യമില്ലായ്മ തുടങ്ങിയ ലക്ഷണങ്ങള്‍ ഈ ഘട്ടത്തില്‍ കുട്ടികള്‍ പ്രകടിപ്പിക്കാറുണ്ട്. പഠനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രശ്‌നങ്ങള്‍, ലൈംഗികപീഡനം, മോശമായ ഗൃഹാന്തരീക്ഷം തുടങ്ങിയവയൊക്കെ കുട്ടികളിലെ വിഷാദരോഗത്തിന് കാരണമാകാറുണ്ട്.


മറ്റ് ശാരീരിക രോഗങ്ങളുള്ളവര്‍ക്ക് വിഷാദരോഗം വരാമോ?


ദീര്‍ഘകാലം നീണ്ടുനില്‍ക്കുന്ന ശാരീരിക രോഗങ്ങള്‍ ഉള്ളവര്‍ക്ക് വിഷാദരോഗം വരാനുള്ള സാധ്യത കൂടുതലാണ്. ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരു തവണ ഹൃദയാഘാതം വന്നവരില്‍ 25 ശതമാനം പേര്‍ക്ക് അടുത്ത മൂന്ന് മാസത്തിനുള്ളില്‍ വിഷാദരോഗം പിടിപെടാന്‍ സാധ്യതയുണ്ട്. ഇത്തരക്കാര്‍ക്ക് വിഷാദരോഗത്തിനുള്ള ചികിത്സ നല്‍കാത്തപക്ഷം ഒരു വര്‍ഷത്തിനകം വീണ്ടും ഹൃദയാഘാതം സംഭവിക്കാനുള്ള സാധ്യത ആറുമടങ്ങ് കൂടുതലാണ്.


വിഷാദരോഗത്തിന്റെ ഭാഗമായി ശാരീരിക ലക്ഷണങ്ങള്‍ വരാമോ?


ഇന്ത്യക്കാരായ വിഷാദരോഗികളില്‍ നല്ലൊരു ശതമാനത്തിനും വിവിധ ശാരീരിക ലക്ഷണങ്ങള്‍ കണ്ടുവരുന്നുണ്ട്. ഇടയ്ക്കിടെയുണ്ടാകുന്ന നെഞ്ചുവേദന, ശ്വാസംമുട്ടല്‍, വിട്ടുമാറാത്ത നടുവേദന, വയറ്റിലെ അസ്വസ്ഥതകള്‍, കൈകള്‍ക്കും കാലുകള്‍ക്കുമുണ്ടാകുന്ന പെരുപ്പ് എന്നിവയൊക്കെ വിഷാദരോഗമുള്ളവരില്‍ കാണാറുണ്ട്. ഈ ശാരീരിക രോഗലക്ഷണങ്ങള്‍ക്ക് ഡോക്ടറുടെ പരിശോധനയിലോ ടെസ്റ്റുകളിലോ പ്രത്യേകിച്ച് കാരണമൊന്നും കണ്ടെത്താന്‍ കഴിഞ്ഞില്ലെങ്കില്‍, അവ വിഷാദരോഗത്തിന്റെ ഭാഗമാണോ എന്ന് സംശയിക്കേണ്ടതുണ്ട്.


വിഷാദരോഗം ചികിത്സിച്ചില്ലെങ്കില്‍ കുഴപ്പമുണ്ടോ?


ഇന്ത്യയില്‍ വിഷാദരോഗമുള്ളവരില്‍ 25 ശതമാനം പേര്‍ക്കുമാത്രമേ ചികിത്സ കിട്ടുന്നുള്ളൂവെന്ന് പഠനങ്ങള്‍ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വിഷാദരോഗമുള്ളവരില്‍ 15 ശതമാനത്തോളം പേര്‍ ആത്മഹത്യ ചെയ്യാറുണ്ടെന്നാണ് കണക്കുകള്‍. ചികിത്സയെടുക്കാത്ത വിഷാദരോഗികള്‍ ആത്മഹത്യ ചെയ്യാനുള്ള സാധ്യത വളരെ കൂടുതലാണ്. ചില രോഗികളില്‍ വിഷാദരോഗം മൂര്‍ഛിച്ച് രോഗി ഒന്നും സംസാരിക്കാതെ, വെള്ളമോ ഭക്ഷണമോ കഴിക്കാതെ ഒരു പ്രതിമപോലെ ദീര്‍ഘനേരമിരിക്കുന്നഅവസ്ഥ ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ഈയവസ്ഥയ്ക്ക് 'കാറ്ററ്റോണിയ' എന്നാണ് പറയുന്നത്. രോഗി വെള്ളംപോലും കുടിക്കാന്‍ വിസമ്മതിക്കുന്ന ഈയവസ്ഥ ജീവനുതന്നെ അപകടമാണ്. വിഷാദരോഗത്തിനോടൊപ്പം അനുബന്ധമായി ശാരീരിക രോഗങ്ങളുള്ളവര്‍ക്ക് വിഷാദരോഗം ചികിത്സിക്കാത്തപക്ഷം, ശാരീരിക രോഗങ്ങള്‍ വഷളാകാനും സാധ്യതയുണ്ട്.


എന്താണ് വിഷാദരോഗത്തിന്റെ ചികിത്സ?


ഔഷധങ്ങളും മനഃശാസ്ത്ര സമീപനങ്ങളും ജീവിതശൈലീ ക്രമീകരണങ്ങളും ചേര്‍ന്നതാണ് വിഷാദരോഗത്തിന്റെ ചികിത്സ. മസ്തിഷ്‌കത്തിലെ സിറട്ടോണിന്‍, നോര്‍എപിനെഫ്രിന്‍ തുടങ്ങിയ രാസവസ്തുക്കളുടെ അളവ് ക്രമീകരിക്കാനുപകരിക്കുന്ന എസ്.എസ്.ആര്‍.ഐ., എസ്.എന്‍.ആര്‍.ഐ വിഭാഗം ഔഷധങ്ങളാണ് സാധാരണയായി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നത്. പുതിയ മരുന്നുകള്‍ക്ക് പാര്‍ശ്വഫലങ്ങള്‍ താരതമ്യേന കുറവാണ്. ബൈപോളാര്‍ ഡിപ്രഷന്‍ ഉള്ളവര്‍ക്ക് മനസ്സിന്റെ വൈകാരികാവസ്ഥയെ ക്രമപ്പെടുത്തുന്ന 'മൂഡ് സ്റ്റെബിലൈസര്‍' മരുന്നുകള്‍ വേണ്ടിവരും. സൈക്കോട്ടിക് ഡിപ്രഷന്‍ ഉള്ളവര്‍ക്കാകട്ടെ മാനസിക വിഭ്രാന്തി മാറ്റാനുപകരിക്കുന്ന 'ആന്റി സൈക്കോട്ടിക്' ഔഷധങ്ങള്‍ വേണ്ടിവരാം. മരുന്നുകള്‍ ഡോക്ടറുടെ നിര്‍ദേശപ്രകാരം നിശ്ചിതകാലം തുടര്‍ച്ചയായി ഉപയോഗിച്ചശേഷം ഘട്ടംഘട്ടമായി അളവ്കുറച്ച് നിര്‍ത്താന്‍ ശ്രമിക്കാവുന്നതാണ്. മനസ്സിലെ അസ്വസ്ഥതയുണ്ടാക്കുന്ന ചിന്തകളെ നിയന്ത്രിക്കാന്‍ സഹായിക്കുന്ന 'കോഗ്‌നിറ്റീവ് ബിഹേവിയര്‍ തെറാപ്പി', മൈന്‍ഡ്ഫുള്‍നെസ്, റിലാകേ്‌സഷന്‍ എന്നിവയൊക്കെ പ്രയോജനം ചെയ്യുന്ന മനഃശാസ്ത്ര ചികിത്സകളാണ്. ചിട്ടയായ വ്യായാമവും ഭക്ഷണക്രമവുമായി തികഞ്ഞ ലക്ഷ്യബോധ്യത്തോടെയുള്ള ജീവിതരീതി വികസിപ്പിച്ചെടുക്കുന്നതും ലഹരിവസ്തുക്കള്‍ വര്‍ജിക്കുന്നതും നല്ലതാണ്. കടുത്ത ആത്മഹത്യാപ്രവണത ഉള്ളവര്‍ക്ക് 'ഷോക്ക് ചികിത്സ' വേണ്ടിവന്നേക്കാം.


വിഷാദരോഗം പ്രതിരോധിക്കാന്‍ മാര്‍ഗമുണ്ടോ?


ചെറുപ്പംമുതലേ വളരെ ചിട്ടയായ ഒരു ജീവിതശൈലി സ്വീകരിക്കുന്നത് വിഷാദരോഗം തടയാന്‍ ഒരു പരിധിവരെ സഹായിക്കും. ജീവിതത്തിലെ സമ്മര്‍ദങ്ങള്‍ ഫലപ്രദമായി കൈകാര്യം ചെയ്യാനുള്ള ശേഷി വികസിപ്പിക്കേണ്ടത് അനിവാര്യമാണ്. കൃത്യമായ ഉറക്കവും കൃത്യസമയത്തുള്ള ഭക്ഷണവും വളരെ പ്രധാനമാണ്. ദിവസേന ശാരീരിക വ്യായാമം ചെയ്യുന്നതും ഏറെ പ്രയോജനം ചെയ്യും.