"ഞാനിവിടെയാ, പഴയ ഈജിപ്തിലലയുന്നു
ഞാനിവിടെയാ, മരക്കുരിശിൽ മരിക്കുന്നു"

സോവിയറ്റ്‌ കാലത്തെ സാധാരണമനുഷ്യരുടെ ജീവിതസ്പന്ദനങ്ങളിൽ ഇഴുകിച്ചേർന്ന ‘ട്രോമ’യുടെ (trauma=മാനസികാഘാതം) ആവിഷ്കാരങ്ങളിലൂടെ ലോകപ്രശസ്തിയാർജിച്ച റഷ്യൻ കവി യെവ്‌ജെനി യെവ്‌തുഷെങ്കോ ഓർമയായിരിക്കുന്നു. യുദ്ധങ്ങളുടെ ഭീകരതയും കെടുതികളും വംശീയവിരുദ്ധതയുടെ പീഡനപർവങ്ങളും പാടിനടന്ന്‌, കമ്യൂണിസ്റ്റ്‌ സ്വേച്ഛാധിപതിയായിരുന്ന ജോസഫ്‌ സ്റ്റാലിന്റെ ഭരണകൂട ഭീകരതയെയും അതിലൂടെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട അസ്വാഭാവിക മാനസികാഘാതത്തെയും മുറിവുകളെയും സെൻസർഷിപ്പുകളുണ്ടായിരുന്നിട്ടും, ഭാവതീവ്രമായ വരികളിലൂടെ കോറിയിട്ടിട്ടാണ്‌ യെവ്‌തുഷെങ്കോ കാലയവനികയ്ക്കപ്പുറത്തേക്ക്‌ തെന്നിമാറുന്നത്‌.

നികിത ക്രൂഷ്‌ചേവിന്റെ ഭരണകാലമായിരുന്നു യെവ്‌തുഷെങ്കോയുടെ സുവർണകാലഘട്ടം. വ്യക്തമായി പറഞ്ഞാൽ 1960-കൾ. 1961-ലാണ്‌ റഷ്യൻ ഭാഷയിലെ ഇതിഹാസങ്ങളിലൊന്നായ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ‘ബാബി യാർ’ പിറക്കുന്നത്‌. ‘മുത്തശ്ശിയുടെ താഴ്‌വര’ എന്നാണ്‌ ‘ബാബി യാർ’ എന്നതിന്റെ അർഥം. ഗ്രീക്ക്‌, റോമൻ, ഇന്ത്യൻ ഇതിഹാസ കാവ്യകാലഘട്ടങ്ങളുടെ പുനർചിത്രീകരണമായി ലോകം ഈ കവിതയെ ഏറ്റെടുത്തു.

ആവിഷ്കാരസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്‌ നേർത്തൊരു അയവുവരുത്തിയ ക്രൂഷ്‌ചേവിന്റെ ‘സാംസ്കാരിക മഞ്ഞുരുകൽ’ (Cultural Thaw എന്നാണ്‌ ചരിത്രം ഇതിന്‌ പേരിട്ടിരിക്കുന്നത്‌) ആണ്‌ യെവ്‌തുഷെങ്കോയ്ക്ക്‌ സ്റ്റാലിനിസത്തെ അതിരൂക്ഷമായി വിമർശിച്ചുകൊണ്ട്‌ പാട്ടുപാടാൻ അവസരമൊരുക്കിയത്‌.

നാസികളുടെ ജൂതക്കൂട്ടക്കൊലയെ കമ്യൂണിസ്റ്റ്‌ പ്രത്യയശാസ്ത്രംകൊണ്ട്‌ ദുർവ്യാഖ്യാനം ചെയ്ത സോവിയറ്റ്‌ റഷ്യയെ അതിനിശിതമായി വിമർശിക്കുന്ന കൃതിയാണ്‌ ‘ബാബി യാർ’. സ്റ്റാലിനിസം ഒരു ഭൂപ്രദേശത്ത്‌ സൃഷ്ടിച്ചെടുക്കുന്ന ഭയവിഹ്വലതകൾപേറി നിരവധി മനുഷ്യർ വ്യത്യസ്ത ‘ട്രോമ’കൾ അനുഭവിക്കുന്നതും, ചിലർ അത്തരം ആഘാതങ്ങളെ അതിജീവിക്കാനാവാതെ ഭ്രാന്തരാകുന്നതും ആത്മഹത്യയിൽ അഭയം തേടുന്നതുമൊക്കെയാണ്‌ ഈ കവിതയുടെ വരികളിലൂടെ ആസ്വാദകലോകം അനുഭവിച്ചറിഞ്ഞത്‌. 

1941 സെപ്‌റ്റംബറിൽ അന്നത്തെ സോവിയറ്റ്‌ യൂണിയന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന കിയേവിൽ നടന്ന കൂട്ട ജൂതഹത്യ​യും സെമിറ്റിക്‌ വിഭാഗങ്ങളോടുള്ള വെറുപ്പിനെയും ശത്രുതാമനോഭാവത്തെയും ഈ കവിതയിലൂടെ യെവ്‌തുഷെങ്കോ ആക്രമിച്ചു.

നാസികളോടൊപ്പം ചേർന്ന്‌ കമ്യൂണിസ്റ്റുകളും ജൂത-തുടച്ചുമാറ്റലിലൂടെ (Holocaust) സ്റ്റാലിനിസം നടപ്പിലാക്കുകയായിരുന്നു എന്നാണ്‌ കവി അന്താരാഷ്ട്ര സമൂഹത്തോട്‌ വിളിച്ചുപറഞ്ഞത്‌. മോസ്കോയിലെ പ്രശസ്തമായ ഗോർക്കി ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിൽ നിന്ന്‌ സാഹിത്യപഠനം കഴിഞ്ഞിറങ്ങിയ യുവാവായ യെവ്‌തുഷെങ്കോയെ ചരിത്രം കാത്തിരിക്കുകയായിരുന്നു -വിപ്ളവത്തിന്റെ തീജ്വാലകൾ കവിതാശകലങ്ങളിലൂടെ ആളിപ്പടർത്തിയ വ്ളാദിമർ മയകോവ്‌സ്‌കിയുടെ രൂപത്തിൽ.

മയകോവ്‌സ്‌കിയുടെ സ്വാധീനം യെവ്‌തുഷെങ്കോയെ വെറും ഇരുപതാമത്തെ വയസ്സിൽ ഒരു കവിതാസമാഹാരത്തിന്റെ രചയിതാവാക്കി! ദസ്തയേവ്‌സ്‌കിയുടെ ‘കുറ്റവും ശിക്ഷയും’ ലോകത്തിന്‌ വരച്ചുകാണിച്ച സൈബീരിയയിലെ സീമയിലാണ്‌ യെത്‌തുഷെങ്കോ ജനിക്കുന്നത്‌. യുക്രേനിയൻ, റഷ്യൻ, പോളിഷ്‌, ബെലാറൂസിയൻ, ജൂത പരമ്പരകളായിട്ടാണ്‌ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനിതകവേരുകൾ.

എല്ലാ അർഥത്തിലും ഒരു സങ്കര-സാംസ്കാരികതയ്ക്ക്‌ പാത്രീഭൂതനായ അദ്ദേഹത്തിന്‌ വിപ്ളവവും സമരവുമൊക്കെ പരമ്പരാഗതമായിത്തന്നെ കിട്ടിയത്‌ മുത്തച്ഛനായ ജോസഫ്‌ ബൈകോവ്‌സ്‌കിയിലൂടെയാണ്‌. കൊടുംകുറ്റവാളികളെ നാടുകടത്തിയിരുന്ന സൈബീരിയയിലേക്ക്‌ യെവ്‌തുഷെങ്കോവിന്റെ കുടുംബം എത്തിപ്പെടുന്നത്‌ ഈ മുത്തച്ഛന്‌ ലഭിക്കുന്ന ഒരു ഭരണകൂട ശിക്ഷാവിധിയിലൂടെയാണ്‌.

1962-ൽ യെവ്‌തുഷെങ്കോ ലോകത്തെ ഒരിക്കൽക്കൂടി ഞെട്ടിച്ചു -‘സ്റ്റാലിന്റെ അനന്തരാവകാശികൾ’ (The Heirs of Stalin) എന്ന മറ്റൊരു കവിതയിലൂടെ. ഉദ്യോഗസ്ഥ ദുഷ്‌പ്രഭുത്വത്തെയും സ്റ്റാലിനിസ്റ്റ്‌ ഭരണരീതിയെയും തുറന്നാക്രമിച്ച പ്രസ്തുത കവിതയിൽ കലാകാരന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുമേൽ ഭരണകൂട ഭീകരത നടത്തുന്ന നിരീക്ഷണത്തെ പൊളിച്ചടുക്കി.

"മറ്റൊരു സ്റ്റാലിൻ ഉയിർത്തെഴുന്നേൽക്കരുതിനിയും..." എന്ന വരിയടക്കം കോറിയിട്ട ഈ കവിതയിലൂടെ കമ്യൂണിസ്റ്റ്‌ ഭരണക്രമം ഏത്‌ സമയത്തും അദ്ദേഹത്തെ തുടച്ചുമാറ്റുമായിരുന്നിട്ടും, ക്രൂഷ്‌ചേവിന്റെ തണലിലിരുന്ന്‌ യെവ്‌തുഷെങ്കോ പാശ്ചാത്യരാഷ്ട്രങ്ങളിലെ തന്റെ ആരാധകർക്ക്‌ മുമ്പിൽ കവിതകളെ ചോദ്യങ്ങളായി അവതരിപ്പിച്ച്‌ കോൾമയിർകൊള്ളിച്ചു.

‘ട്രോമ’ എന്നാൽ എന്താണെന്ന്‌ അതനുഭവിക്കാത്തവർക്ക്‌ പാടിക്കേൾപ്പിക്കാൻ, പിന്നീട്‌ അമേരിക്കയിലെ ടുൾസാ സർവകലാശാലയിലെ അധ്യാപകൻകൂടിയായിരുന്ന യെവ്‌തുഷെങ്കോയ്ക്ക്‌ എളുപ്പളായിരുന്നു. താൻ നടത്തിയ നിരവധി യാത്രകളായിരുന്നു യെവ്‌തുഷെങ്കോവിന്‌ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വ്യക്തിത്വത്തെയും കവിത്വത്തെയും സ്ഥാപിച്ചെടുക്കാൻ സഹായിച്ചത്‌.

അന്നത്തെ കെ.ജി.ബി. ചാരക്കണ്ണുകൾ കമ്യൂണിസ്റ്റ്‌ പൊളിറ്റ്‌ബ്യൂറോയ്ക്ക്‌ യെവ്‌തുഷെങ്കോയുടെ നീക്കങ്ങളെക്കുറിച്ച്‌ വിവരങ്ങൾ നൽകിക്കൊണ്ടിരുന്നുവെങ്കിലും, കാലം കാത്തുവെച്ച പ്രതിഷേധങ്ങളെയും ‘ട്രോമ’യെന്ന അതിഭീകര മാനസികാഘാതങ്ങളെയും പാടിമുഴുമിക്കാനായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതദൗത്യം. ഒടുവിൽ, നിരവധി പുരസ്കാരങ്ങളുടെ നിറവിൽ, എൺപത്തിനാലാം വയസ്സിൽ അമേരിക്കയിൽവെച്ച്‌ മരിക്കുമ്പോൾ, വിശ്വസാഹിത്യത്തിന്‌ ഒരു കവിയെ മാത്രമല്ല, നിരൂപകനും ചലച്ചിത്രകാരനും ഒക്കെയായ ഒരു മഹാപ്രതിഭയെയാണ്‌ നഷ്ടമാകുന്നത്‌.

drbefthikar@gmail.com